Adhyāya 37

धृतराष्ट्र उवाच । तथा प्रमथमानं तं महेष्वासमजिह्मगैः । आर्जुनिं मामकाः सर्वे के त्वेनं समवाकिरन् ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । tathā pramathamānaṁ taṁ maheṣvāsam ajihmagaiḥ । ārjuniṁ māmakāḥ sarve ke tv enaṁ samavākiran ॥

संजय उवाच । शृणु राजन्कुमारस्य रणे विक्रीडितं महत् । बिभित्सतो रथानीकं भारद्वाजेन रक्षितम् ॥

saṁjaya uvāca । śr̥ṇu rājan kumārasya raṇe vikrīḍitaṁ mahat । bibhitsato rathānīkaṁ bhāradvājena rakṣitam ॥

मद्रेशं सादितं दृष्ट्वा सौभाद्रेणाशुगै रणे । शल्यादवरजः क्रुद्धः किरन्बाणान्समभ्ययात् ॥

madreśaṁ sāditaṁ dr̥ṣṭvā saubhādreṇāśugai raṇe । śalyād avarajaḥ kruddhaḥ kiran bāṇān samabhyayāt ॥

स विद्ध्वा दशभिर्बाणैः साश्वयन्तारमार्जुनिम् । उदक्रोशन्महाशब्दं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥

sa viddhvā daśabhir bāṇaiḥ sāśvayantāram ārjunim । udakrośan mahāśabdaṁ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ॥

तस्यार्जुनिः शिरोग्रीवं पाणिपादं धनुर्हयान् । छत्रं ध्वजं नियन्तारं त्रिवेणुं शम्युपस्करम् ॥

tasyārjuniḥ śirogrīvaṁ pāṇipādaṁ dhanur hayān । chatraṁ dhvajaṁ niyantāraṁ triveṇuṁ śamyupaskaram ॥

चक्रे युगेषां तूणीराननुकर्षं च सायकैः । पताकां चक्रगोप्तारौ सर्वोपकरणानि च । व्यधमल्लाघवात्तच्च ददृशे नास्य कश्चन ॥

cakre yugeṣāṁ tūṇīrān anukarṣaṁ ca sāyakaiḥ । patākāṁ cakragoptārau sarvopakaraṇāni ca । vyadhamal lāghavāt tac ca dadr̥śe nāsya kaś cana ॥

स पपात क्षितौ क्षीणः प्रविद्धाभरणाम्बरः । वायुनेव महाचैत्यः संभग्नोऽमिततेजसा । अनुगाश्चास्य वित्रस्ताः प्राद्रवन्सर्वतोदिशम् ॥

sa papāta kṣitau kṣīṇaḥ praviddhābharaṇāmbaraḥ । vāyuneva mahācaityaḥ saṁbhagno ’mitatejasā । anugāś cāsya vitrastāḥ prādravan sarvatodiśam ॥

आर्जुनेः कर्म तद्दृष्ट्व प्रणेदुश्च समन्ततः । नादेन सर्वभूतानि साधु साध्विति भारत ॥

ārjuneḥ karma tad dr̥ṣṭva praṇeduś ca samantataḥ । nādena sarvabhūtāni sādhu sādhv iti bhārata ॥

शल्यभ्रातर्यथारुग्णे बहुशस्तस्य सैनिकाः । कुलाधिवासनामानि श्रावयन्तोऽर्जुनात्मजम् ॥

śalyabhrātary athārugṇe bahuśas tasya sainikāḥ । kulādhivāsanāmāni śrāvayanto ’rjunātmajam ॥

अभ्यवर्तन्त संक्रुद्धा विविधायुधपाणयः । रथैरश्वैर्गजैश्चान्ये पादातैश्च बलोत्कटाः ॥

abhyavartanta saṁkruddhā vividhāyudhapāṇayaḥ । rathair aśvair gajaiś cānye pādātaiś ca balotkaṭāḥ ॥

बाणशब्देन महता खुरनेमिस्वनेन च । हुंकारैः क्ष्वेडितोत्क्रुष्टैः सिंहनादैः सगर्जितैः ॥

bāṇaśabdena mahatā khuranemisvanena ca । huṁkāraiḥ kṣveḍitotkruṣṭaiḥ siṁhanādaiḥ sagarjitaiḥ ॥

ज्यातलत्रस्वनैरन्ये गर्जन्तोऽर्जुननन्दनम् । ब्रुवन्तश्च न नो जीवन्मोक्ष्यसे जीवतामिति ॥

jyātalatrasvanair anye garjanto ’rjunanandanam । bruvantaś ca na no jīvan mokṣyase jīvatām iti ॥

तांस्तथा ब्रुवतो दृष्ट्वा सौभद्रः प्रहसन्निव । यो यः स्म प्राहरत्पूर्वं तं तं विव्याध पत्रिभिः ॥

tāṁs tathā bruvato dr̥ṣṭvā saubhadraḥ prahasann iva । yo yaḥ sma prāharat pūrvaṁ taṁ taṁ vivyādha patribhiḥ ॥

संदर्शयिष्यन्नस्त्राणि चित्राणि च लघूनि च । आर्जुनिः समरे शूरो मृदुपूर्वमयुध्यत ॥

saṁdarśayiṣyann astrāṇi citrāṇi ca laghūni ca । ārjuniḥ samare śūro mr̥dupūrvam ayudhyata ॥

वासुदेवादुपात्तं यद्यदस्त्रं च धनंजयात् । अदर्शयत तत्कार्ष्णिः कृष्णाभ्यामविशेषयन् ॥

vāsudevād upāttaṁ yad yad astraṁ ca dhanaṁjayāt । adarśayata tat kārṣṇiḥ kr̥ṣṇābhyām aviśeṣayan ॥

दूरमस्यन्गुरुं भारं साधयंश्च पुनः पुनः । संदधद्विसृजंश्चेषून्निर्विशेषमदृश्यत ॥

dūram asyan guruṁ bhāraṁ sādhayaṁś ca punaḥ punaḥ । saṁdadhad visr̥jaṁś ceṣūn nirviśeṣam adr̥śyata ॥

चापमण्डलमेवास्य विस्फुरद्दिक्ष्वदृश्यत । तमो घ्नतः सुदीप्तस्य सवितुर्मण्डलं यथा ॥

cāpamaṇḍalam evāsya visphurad dikṣv adr̥śyata । tamo ghnataḥ sudīptasya savitur maṇḍalaṁ yathā ॥

ज्याशब्दः शुश्रुवे तस्य तलशब्दश्च दारुणः । महाशनिमुचः काले पयोदस्येव निस्वनः ॥

jyāśabdaḥ śuśruve tasya talaśabdaś ca dāruṇaḥ । mahāśanimucaḥ kāle payodasyeva nisvanaḥ ॥

ह्रीमानमर्षी सौभद्रो मानकृत्प्रियदर्शनः । संमिमानयिषुर्वीरानिष्वासांश्चाप्ययुध्यत ॥

hrīmān amarṣī saubhadro mānakr̥t priyadarśanaḥ । saṁmimānayiṣur vīrān iṣvāsāṁś cāpy ayudhyata ॥

मृदुर्भूत्वा महाराज दारुणः समपद्यत । वर्षाभ्यतीतो भगवाञ्शरदीव दिवाकरः ॥

mr̥dur bhūtvā mahārāja dāruṇaḥ samapadyata । varṣābhyatīto bhagavāñ śaradīva divākaraḥ ॥

शरान्विचित्रान्महतो रुक्मपुङ्खाञ्शिलाशितान् । मुमोच शतशः क्रुद्धो गभस्तीनिव भास्करः ॥

śarān vicitrān mahato rukmapuṅkhāñ śilāśitān । mumoca śataśaḥ kruddho gabhastīn iva bhāskaraḥ ॥

क्षुरप्रैर्वत्सदन्तैश्च विपाठैश्च महायशाः । नाराचैरर्धनाराचैर्भल्लैरज्ञलिकैरपि ॥

kṣuraprair vatsadantaiś ca vipāṭhaiś ca mahāyaśāḥ । nārācair ardhanārācair bhallair ajñalikair api ॥

अवाकिरद्रथानीकं भारद्वाजस्य पश्यतः । ततस्तत्सैन्यमभवद्विमुखं शरपीडितम् ॥

avākirad rathānīkaṁ bhāradvājasya paśyataḥ । tatas tat sainyam abhavad vimukhaṁ śarapīḍitam ॥