Adhyāya 120

धृतराष्ट्र उवाच । तदवस्थे हते तस्मिन्भूरिश्रवसि कौरवे । यथा भूयोऽभवद्युद्धं तन्ममाचक्ष्व संजय ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । tadavasthe hate tasmin bhūriśravasi kaurave । yathā bhūyo ’bhavad yuddhaṁ tan mamācakṣva saṁjaya ॥

संजय उवाच । भूरिश्रवसि संक्रान्ते परलोकाय भारत । वासुदेवं महाबाहुरर्जुनः समचूचुदत् ॥

saṁjaya uvāca । bhūriśravasi saṁkrānte paralokāya bhārata । vāsudevaṁ mahābāhur arjunaḥ samacūcudat ॥

चोदयाश्वान्भृशं कृष्ण यतो राजा जयद्रथः । अस्तमेति महाबाहो त्वरमाणो दिवाकरः ॥

codayāśvān bhr̥śaṁ kr̥ṣṇa yato rājā jayadrathaḥ । astam eti mahābāho tvaramāṇo divākaraḥ ॥

एतद्धि पुरुषव्याघ्र महदभ्युद्यतं मया । कार्यं संरक्ष्यते चैष कुरुसेनामहारथैः ॥

etad dhi puruṣavyāghra mahad abhyudyataṁ mayā । kāryaṁ saṁrakṣyate caiṣa kurusenāmahārathaiḥ ॥

नास्तमेति यथा सूर्यो यथा सत्यं भवेद्वचः । चोदयाश्वांस्तथा कृष्ण यथा हन्यां जयद्रथम् ॥

nāstam eti yathā sūryo yathā satyaṁ bhaved vacaḥ । codayāśvāṁs tathā kr̥ṣṇa yathā hanyāṁ jayadratham ॥

ततः कृष्णो महाबाहू रजतप्रतिमान्हयान् । हयज्ञश्चोदयामास जयद्रथरथं प्रति ॥

tataḥ kr̥ṣṇo mahābāhū rajatapratimān hayān । hayajñaś codayām āsa jayadratharathaṁ prati ॥

तं प्रयान्तममोघेषुमुत्पतद्भिरिवाशुगैः । त्वरमाणा महाराज सेनामुख्याः समाव्रजन् ॥

taṁ prayāntam amogheṣum utpatadbhir ivāśugaiḥ । tvaramāṇā mahārāja senāmukhyāḥ samāvrajan ॥

दुर्योधनश्च कर्णश्च वृषसेनोऽथ मद्रराट् । अश्वत्थामा कृपश्चैव स्वयमेव च सैन्धवः ॥

duryodhanaś ca karṇaś ca vr̥ṣaseno ’tha madrarāṭ । aśvatthāmā kr̥paś caiva svayam eva ca saindhavaḥ ॥

समासाद्य तु बीभत्सुः सैन्धवं प्रमुखे स्थितम् । नेत्राभ्यां क्रोधदीप्ताभ्यां संप्रैक्षन्निर्दहन्निव ॥

samāsādya tu bībhatsuḥ saindhavaṁ pramukhe sthitam । netrābhyāṁ krodhadīptābhyāṁ saṁpraikṣan nirdahann iva ॥

ततो दुर्योधनो राजा राधेयं त्वरितोऽब्रवीत् । अर्जुनं वीक्ष्य संयान्तं जयद्रथरथं प्रति ॥

tato duryodhano rājā rādheyaṁ tvarito ’bravīt । arjunaṁ vīkṣya saṁyāntaṁ jayadratharathaṁ prati ॥

अयं स वैकर्तन युद्धकालो; विदर्शयस्वात्मबलं महात्मन् । यथा न वध्येत रणेऽर्जुनेन; जयद्रथः कर्ण तथा कुरुष्व ॥

ayaṁ sa vaikartana yuddhakālo; vidarśayasvātmabalaṁ mahātman । yathā na vadhyeta raṇe ’rjunena; jayadrathaḥ karṇa tathā kuruṣva ॥

अल्पावशिष्टं दिवसं नृवीर; विघातयस्वाद्य रिपुं शरौघैः । दिनक्षयं प्राप्य नरप्रवीर; ध्रुवं हि नः कर्ण जयो भविष्यति ॥

alpāvaśiṣṭaṁ divasaṁ nr̥vīra; vighātayasvādya ripuṁ śaraughaiḥ । dinakṣayaṁ prāpya narapravīra; dhruvaṁ hi naḥ karṇa jayo bhaviṣyati ॥

सैन्धवे रक्ष्यमाणे तु सूर्यस्यास्तमयं प्रति । मिथ्याप्रतिज्ञः कौन्तेयः प्रवेक्ष्यति हुताशनम् ॥

saindhave rakṣyamāṇe tu sūryasyāstamayaṁ prati । mithyāpratijñaḥ kaunteyaḥ pravekṣyati hutāśanam ॥

अनर्जुनायां च भुवि मुहूर्तमपि मानद । जीवितुं नोत्सहेरन्वै भ्रातरोऽस्य सहानुगाः ॥

anarjunāyāṁ ca bhuvi muhūrtam api mānada । jīvituṁ notsaheran vai bhrātaro ’sya sahānugāḥ ॥

विनष्टैः पाण्डवेयैश्च सशैलवनकाननाम् । वसुंधरामिमां कर्ण भोक्ष्यामो हतकण्टकाम् ॥

vinaṣṭaiḥ pāṇḍaveyaiś ca saśailavanakānanām । vasuṁdharām imāṁ karṇa bhokṣyāmo hatakaṇṭakām ॥

दैवेनोपहतः पार्थो विपरीतश्च मानद । कार्याकार्यमजानन्वै प्रतिज्ञां कृतवान्रणे ॥

daivenopahataḥ pārtho viparītaś ca mānada । kāryākāryam ajānan vai pratijñāṁ kr̥tavān raṇe ॥

नूनमात्मविनाशाय पाण्डवेन किरीटिना । प्रतिज्ञेयं कृता कर्ण जयद्रथवधं प्रति ॥

nūnam ātmavināśāya pāṇḍavena kirīṭinā । pratijñeyaṁ kr̥tā karṇa jayadrathavadhaṁ prati ॥

कथं जीवति दुर्धर्षे त्वयि राधेय फल्गुनः । अनस्तंगत आदित्ये हन्यात्सैन्धवकं नृपम् ॥

kathaṁ jīvati durdharṣe tvayi rādheya phalgunaḥ । anastaṁgata āditye hanyāt saindhavakaṁ nr̥pam ॥

रक्षितं मद्रराजेन कृपेण च महात्मना । जयद्रथं रणमुखे कथं हन्याद्धनंजयः ॥

rakṣitaṁ madrarājena kr̥peṇa ca mahātmanā । jayadrathaṁ raṇamukhe kathaṁ hanyād dhanaṁjayaḥ ॥

द्रौणिना रक्ष्यमाणं च मया दुःशासनेन च । कथं प्राप्स्यति बीभत्सुः सैन्धवं कालचोदितः ॥

drauṇinā rakṣyamāṇaṁ ca mayā duḥśāsanena ca । kathaṁ prāpsyati bībhatsuḥ saindhavaṁ kālacoditaḥ ॥

युध्यन्ते बहवः शूरा लम्बते च दिवाकरः । शङ्के जयद्रथं पार्थो नैव प्राप्स्यति मानद ॥

yudhyante bahavaḥ śūrā lambate ca divākaraḥ । śaṅke jayadrathaṁ pārtho naiva prāpsyati mānada ॥

स त्वं कर्ण मया सार्धं शूरैश्चान्यैर्महारथैः । युध्यस्व यत्नमास्थाय परं पार्थेन संयुगे ॥

sa tvaṁ karṇa mayā sārdhaṁ śūraiś cānyair mahārathaiḥ । yudhyasva yatnam āsthāya paraṁ pārthena saṁyuge ॥

एवमुक्तस्तु राधेयस्तव पुत्रेण मारिष । दुर्योधनमिदं वाक्यं प्रत्युवाच कुरूत्तमम् ॥

evam uktas tu rādheyas tava putreṇa māriṣa । duryodhanam idaṁ vākyaṁ pratyuvāca kurūttamam ॥

दृढलक्ष्येण शूरेण भीमसेनेन धन्विना । भृशमुद्वेजितः संख्ये शरजालैरनेकशः ॥

dr̥ḍhalakṣyeṇa śūreṇa bhīmasenena dhanvinā । bhr̥śam udvejitaḥ saṁkhye śarajālair anekaśaḥ ॥

स्थातव्यमिति तिष्ठामि रणे संप्रति मानद । नैवाङ्गमिङ्गति किंचिन्मे संतप्तस्य रणेषुभिः ॥

sthātavyam iti tiṣṭhāmi raṇe saṁprati mānada । naivāṅgam iṅgati kiṁ cin me saṁtaptasya raṇeṣubhiḥ ॥

योत्स्यामि तु तथा राजञ्शक्त्याहं परया रणे । यथा पाण्डवमुख्योऽसौ न हनिष्यति सैन्धवम् ॥

yotsyāmi tu tathā rājañ śaktyāhaṁ parayā raṇe । yathā pāṇḍavamukhyo ’sau na haniṣyati saindhavam ॥

न हि मे युध्यमानस्य सायकांश्चास्यतः शितान् । सैन्धवं प्राप्स्यते वीरः सव्यसाची धनंजयः ॥

na hi me yudhyamānasya sāyakāṁś cāsyataḥ śitān । saindhavaṁ prāpsyate vīraḥ savyasācī dhanaṁjayaḥ ॥

यत्तु शक्तिमता कार्यं सततं हितकारिणा । तत्करिष्यामि कौरव्य जयो दैवे प्रतिष्ठितः ॥

yat tu śaktimatā kāryaṁ satataṁ hitakāriṇā । tat kariṣyāmi kauravya jayo daive pratiṣṭhitaḥ ॥

अद्य योत्स्येऽर्जुनमहं पौरुषं स्वं व्यपाश्रितः । त्वदर्थं पुरुषव्याघ्र जयो दैवे प्रतिष्ठितः ॥

adya yotsye ’rjunam ahaṁ pauruṣaṁ svaṁ vyapāśritaḥ । tvadarthaṁ puruṣavyāghra jayo daive pratiṣṭhitaḥ ॥

अद्य युद्धं कुरुश्रेष्ठ मम पार्थस्य चोभयोः । पश्यन्तु सर्वभूतानि दारुणं लोमहर्षणम् ॥

adya yuddhaṁ kuruśreṣṭha mama pārthasya cobhayoḥ । paśyantu sarvabhūtāni dāruṇaṁ lomaharṣaṇam ॥

कर्णकौरवयोरेवं रणे संभाषमाणयोः । अर्जुनो निशितैर्बाणैर्जघान तव वाहिनीम् ॥

karṇakauravayor evaṁ raṇe saṁbhāṣamāṇayoḥ । arjuno niśitair bāṇair jaghāna tava vāhinīm ॥

चिच्छेद तीक्ष्णाग्रमुखैः शूराणामनिवर्तिनाम् । भुजान्परिघसंकाशान्हस्तिहस्तोपमान्रणे ॥

ciccheda tīkṣṇāgramukhaiḥ śūrāṇām anivartinām । bhujān parighasaṁkāśān hastihastopamān raṇe ॥

शिरांसि च महाबाहुश्चिच्छेद निशितैः शरैः । हस्तिहस्तान्हयग्रीवा रथाक्षांश्च समन्ततः ॥

śirāṁsi ca mahābāhuś ciccheda niśitaiḥ śaraiḥ । hastihastān hayagrīvā rathākṣāṁś ca samantataḥ ॥

शोणिताक्तान्हयारोहान्गृहीतप्रासतोमरान् । क्षुरैश्चिच्छेद बीभत्सुर्द्विधैकैकं त्रिधैव च ॥

śoṇitāktān hayārohān gr̥hītaprāsatomarān । kṣuraiś ciccheda bībhatsur dvidhaikaikaṁ tridhaiva ca ॥

हयवारणमुख्याश्च प्रापतन्त सहस्रशः । ध्वजाश्छत्राणि चापानि चामराणि शिरांसि च ॥

hayavāraṇamukhyāś ca prāpatanta sahasraśaḥ । dhvajāś chatrāṇi cāpāni cāmarāṇi śirāṁsi ca ॥

कक्षमग्निमिवोद्धूतः प्रदहंस्तव वाहिनीम् । अचिरेण महीं पार्थश्चकार रुधिरोत्तराम् ॥

kakṣam agnim ivoddhūtaḥ pradahaṁs tava vāhinīm । acireṇa mahīṁ pārthaś cakāra rudhirottarām ॥

हतभूयिष्ठयोधं तत्कृत्वा तव बलं बली । आससाद दुराधर्षः सैन्धवं सत्यविक्रमः ॥

hatabhūyiṣṭhayodhaṁ tat kr̥tvā tava balaṁ balī । āsasāda durādharṣaḥ saindhavaṁ satyavikramaḥ ॥

बीभत्सुर्भीमसेनेन सात्वतेन च रक्षितः । स बभौ भरतश्रेष्ठ ज्वलन्निव हुताशनः ॥

bībhatsur bhīmasenena sātvatena ca rakṣitaḥ । sa babhau bharataśreṣṭha jvalann iva hutāśanaḥ ॥

तं तथावस्थितं दृष्ट्वा त्वदीया वीर्यसंमताः । नामृष्यन्त महेष्वासाः फल्गुनं पुरुषर्षभाः ॥

taṁ tathāvasthitaṁ dr̥ṣṭvā tvadīyā vīryasaṁmatāḥ । nāmr̥ṣyanta maheṣvāsāḥ phalgunaṁ puruṣarṣabhāḥ ॥

दुर्योधनश्च कर्णश्च वृषसेनोऽथ मद्रराट् । अश्वत्थामा कृपश्चैव स्वयमेव च सैन्धवः ॥

duryodhanaś ca karṇaś ca vr̥ṣaseno ’tha madrarāṭ । aśvatthāmā kr̥paś caiva svayam eva ca saindhavaḥ ॥

संरब्धाः सैन्धवस्यार्थे समावृण्वन्किरीटिनम् । नृत्यन्तं रथमार्गेषु धनुर्ज्यातलनिस्वनैः ॥

saṁrabdhāḥ saindhavasyārthe samāvr̥ṇvan kirīṭinam । nr̥tyantaṁ rathamārgeṣu dhanurjyātalanisvanaiḥ ॥

संग्रामकोविदं पार्थं सर्वे युद्धविशारदाः । अभीताः पर्यवर्तन्त व्यादितास्यमिवान्तकम् ॥

saṁgrāmakovidaṁ pārthaṁ sarve yuddhaviśāradāḥ । abhītāḥ paryavartanta vyāditāsyam ivāntakam ॥

सैन्धवं पृष्ठतः कृत्वा जिघांसन्तोऽर्जुनाच्युतौ । सूर्यास्तमयमिच्छन्तो लोहितायति भास्करे ॥

saindhavaṁ pr̥ṣṭhataḥ kr̥tvā jighāṁsanto ’rjunācyutau । sūryāstamayam icchanto lohitāyati bhāskare ॥

ते भुजैर्भोगिभोगाभैर्धनूंष्यायम्य सायकान् । मुमुचुः सूर्यरश्म्याभाञ्शतशः फल्गुनं प्रति ॥

te bhujair bhogibhogābhair dhanūṁṣy āyamya sāyakān । mumucuḥ sūryaraśmyābhāñ śataśaḥ phalgunaṁ prati ॥

तानस्तानस्यमानांश्च किरीटी युद्धदुर्मदः । द्विधा त्रिधाष्टधैकैकं छित्त्वा विव्याध तान्रणे ॥

tān astān asyamānāṁś ca kirīṭī yuddhadurmadaḥ । dvidhā tridhāṣṭadhaikaikaṁ chittvā vivyādha tān raṇe ॥

सिंहलाङ्गूलकेतुस्तु दर्शयञ्शक्तिमात्मनः । शारद्वतीसुतो राजन्नर्जुनं प्रत्यवारयत् ॥

siṁhalāṅgūlaketus tu darśayañ śaktim ātmanaḥ । śāradvatīsuto rājann arjunaṁ pratyavārayat ॥

स विद्ध्वा दशभिः पार्थं वासुदेवं च सप्तभिः । अतिष्ठद्रथमार्गेषु सैन्धवं परिपालयन् ॥

sa viddhvā daśabhiḥ pārthaṁ vāsudevaṁ ca saptabhiḥ । atiṣṭhad rathamārgeṣu saindhavaṁ paripālayan ॥

अथैनं कौरवश्रेष्ठाः सर्व एव महारथाः । महता रथवंशेन सर्वतः पर्यवारयन् ॥

athainaṁ kauravaśreṣṭhāḥ sarva eva mahārathāḥ । mahatā rathavaṁśena sarvataḥ paryavārayan ॥

विस्फारयन्तश्चापानि विसृजन्तश्च सायकान् । सैन्धवं पर्यरक्षन्त शासनात्तनयस्य ते ॥

visphārayantaś cāpāni visr̥jantaś ca sāyakān । saindhavaṁ paryarakṣanta śāsanāt tanayasya te ॥

तत्र पार्थस्य शूरस्य बाह्वोर्बलमदृश्यत । इषूणामक्षयत्वं च धनुषो गाण्डिवस्य च ॥

tatra pārthasya śūrasya bāhvor balam adr̥śyata । iṣūṇām akṣayatvaṁ ca dhanuṣo gāṇḍivasya ca ॥

अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य द्रौणेः शारद्वतस्य च । एकैकं नवभिर्बाणैः सर्वानेव समर्पयत् ॥

astrair astrāṇi saṁvārya drauṇeḥ śāradvatasya ca । ekaikaṁ navabhir bāṇaiḥ sarvān eva samarpayat ॥

तं द्रौणिः पञ्चविंशत्या वृषसेनश्च सप्तभिः । दुर्योधनश्च विंशत्या कर्णशल्यौ त्रिभिस्त्रिभिः ॥

taṁ drauṇiḥ pañcaviṁśatyā vr̥ṣasenaś ca saptabhiḥ । duryodhanaś ca viṁśatyā karṇaśalyau tribhis tribhiḥ ॥

त एनमभिगर्जन्तो विध्यन्तश्च पुनः पुनः । विधुन्वन्तश्च चापानि सर्वतः पर्यवारयन् ॥

ta enam abhigarjanto vidhyantaś ca punaḥ punaḥ । vidhunvantaś ca cāpāni sarvataḥ paryavārayan ॥

श्लिष्टं तु सर्वतश्चक्रू रथमण्डलमाशु ते । सूर्यास्तमयमिच्छन्तस्त्वरमाणा महारथाः ॥

śliṣṭaṁ tu sarvataś cakrū rathamaṇḍalam āśu te । sūryāstamayam icchantas tvaramāṇā mahārathāḥ ॥

त एनमभिनर्दन्तो विधुन्वाना धनूंषि च । सिषिचुर्मार्गणैर्घोरैर्गिरिं मेघा इवाम्बुभिः ॥

ta enam abhinardanto vidhunvānā dhanūṁṣi ca । siṣicur mārgaṇair ghorair giriṁ meghā ivāmbubhiḥ ॥

ते महास्त्राणि दिव्यानि तत्र राजन्व्यदर्शयन् । धनंजयस्य गात्रेषु शूराः परिघबाहवः ॥

te mahāstrāṇi divyāni tatra rājan vyadarśayan । dhanaṁjayasya gātreṣu śūrāḥ parighabāhavaḥ ॥

हतभूयिष्ठयोधं तत्कृत्वा तव बलं बली । आससाद दुराधर्षः सैन्धवं सत्यविक्रमः ॥

hatabhūyiṣṭhayodhaṁ tat kr̥tvā tava balaṁ balī । āsasāda durādharṣaḥ saindhavaṁ satyavikramaḥ ॥

तं कर्णः संयुगे राजन्प्रत्यवारयदाशुगैः । मिषतो भीमसेनस्य सात्वतस्य च भारत ॥

taṁ karṇaḥ saṁyuge rājan pratyavārayad āśugaiḥ । miṣato bhīmasenasya sātvatasya ca bhārata ॥

तं पार्थो दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यद्रणाजिरे । सूतपुत्रं महाबाहुः सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥

taṁ pārtho daśabhir bāṇaiḥ pratyavidhyad raṇājire । sūtaputraṁ mahābāhuḥ sarvasainyasya paśyataḥ ॥

सात्वतश्च त्रिभिर्बाणैः कर्णं विव्याध मारिष । भीमसेनस्त्रिभिश्चैव पुनः पार्थश्च सप्तभिः ॥

sātvataś ca tribhir bāṇaiḥ karṇaṁ vivyādha māriṣa । bhīmasenas tribhiś caiva punaḥ pārthaś ca saptabhiḥ ॥

तान्कर्णः प्रतिविव्याध षष्ट्या षष्ट्या महारथः । तद्युद्धमभवद्राजन्कर्णस्य बहुभिः सह ॥

tān karṇaḥ prativivyādha ṣaṣṭyā ṣaṣṭyā mahārathaḥ । tad yuddham abhavad rājan karṇasya bahubhiḥ saha ॥

तत्राद्भुतमपश्याम सूतपुत्रस्य मारिष । यदेकः समरे क्रुद्धस्त्रीन्रथान्पर्यवारयत् ॥

tatrādbhutam apaśyāma sūtaputrasya māriṣa । yad ekaḥ samare kruddhas trīn rathān paryavārayat ॥

फल्गुनस्तु महाबाहुः कर्णं वैकर्तनं रणे । सायकानां शतेनैव सर्वमर्मस्वताडयत् ॥

phalgunas tu mahābāhuḥ karṇaṁ vaikartanaṁ raṇe । sāyakānāṁ śatenaiva sarvamarmasv atāḍayat ॥

रुधिरोक्षितसर्वाङ्गः सूतपुत्रः प्रतापवान् । शरैः पञ्चाशता वीरः फल्गुनं प्रत्यविध्यत । तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा नामृष्यत रणेऽर्जुनः ॥

rudhirokṣitasarvāṅgaḥ sūtaputraḥ pratāpavān । śaraiḥ pañcāśatā vīraḥ phalgunaṁ pratyavidhyata । tasya tal lāghavaṁ dr̥ṣṭvā nāmr̥ṣyata raṇe ’rjunaḥ ॥

ततः पार्थो धनुश्छित्त्वा विव्याधैनं स्तनान्तरे । सायकैर्नवभिर्वीरस्त्वरमाणो धनंजयः ॥

tataḥ pārtho dhanuś chittvā vivyādhainaṁ stanāntare । sāyakair navabhir vīras tvaramāṇo dhanaṁjayaḥ ॥

वधार्थं चास्य समरे सायकं सूर्यवर्चसम् । चिक्षेप त्वरया युक्तस्त्वराकाले धनंजयः ॥

vadhārthaṁ cāsya samare sāyakaṁ sūryavarcasam । cikṣepa tvarayā yuktas tvarākāle dhanaṁjayaḥ ॥

तमापतन्तं वेगेन द्रौणिश्चिच्छेद सायकम् । अर्धचन्द्रेण तीक्ष्णेन स छिन्नः प्रापतद्भुवि ॥

tam āpatantaṁ vegena drauṇiś ciccheda sāyakam । ardhacandreṇa tīkṣṇena sa chinnaḥ prāpatad bhuvi ॥

अथान्यद्धनुरादाय सूतपुत्रः प्रतापवान् । कर्णोऽपि द्विषतां हन्ता छादयामास फल्गुनम् । सायकैर्बहुसाहस्रैः कृतप्रतिकृतेप्सया ॥

athānyad dhanur ādāya sūtaputraḥ pratāpavān । karṇo ’pi dviṣatāṁ hantā chādayām āsa phalgunam । sāyakair bahusāhasraiḥ kr̥tapratikr̥tepsayā ॥

तौ वृषाविव नर्दन्तौ नरसिंहौ महारथौ । सायकौघप्रतिच्छन्नं चक्रतुः खमजिह्मगैः । अदृश्यौ च शरौघैस्तौ निघ्नतामितरेतरम् ॥

tau vr̥ṣāv iva nardantau narasiṁhau mahārathau । sāyakaughapraticchannaṁ cakratuḥ kham ajihmagaiḥ । adr̥śyau ca śaraughais tau nighnatām itaretaram ॥

पार्थोऽहमस्मि तिष्ठ त्वं कर्णोऽहं तिष्ठ फल्गुन । इत्येवं तर्जयन्तौ तौ वाक्शल्यैस्तुदतां तथा ॥

pārtho ’ham asmi tiṣṭha tvaṁ karṇo ’haṁ tiṣṭha phalguna । ity evaṁ tarjayantau tau vākśalyais tudatāṁ tathā ॥

युध्येतां समरे वीरौ चित्रं लघु च सुष्ठु च । प्रेक्षणीयौ चाभवतां सर्वयोधसमागमे ॥

yudhyetāṁ samare vīrau citraṁ laghu ca suṣṭhu ca । prekṣaṇīyau cābhavatāṁ sarvayodhasamāgame ॥

प्रशस्यमानौ समरे सिद्धचारणवातिकैः । अयुध्येतां महाराज परस्परवधैषिणौ ॥

praśasyamānau samare siddhacāraṇavātikaiḥ । ayudhyetāṁ mahārāja parasparavadhaiṣiṇau ॥

ततो दुर्योधनो राजंस्तावकानभ्यभाषत । यत्ता रक्षत राधेयं नाहत्वा समरेऽर्जुनम् । निवर्तिष्यति राधेय इति मामुक्तवान्वृषः ॥

tato duryodhano rājaṁs tāvakān abhyabhāṣata । yattā rakṣata rādheyaṁ nāhatvā samare ’rjunam । nivartiṣyati rādheya iti mām uktavān vr̥ṣaḥ ॥

एतस्मिन्नन्तरे राजन्दृष्ट्वा कर्णस्य विक्रमम् । आकर्णमुक्तैरिषुभिः कर्णस्य चतुरो हयान् । अनयन्मृत्युलोकाय चतुर्भिः सायकोत्तमैः ॥

etasminn antare rājan dr̥ṣṭvā karṇasya vikramam । ākarṇamuktair iṣubhiḥ karṇasya caturo hayān । anayan mr̥tyulokāya caturbhiḥ sāyakottamaiḥ ॥

सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपाहरत् । छादयामास च शरैस्तव पुत्रस्य पश्यतः ॥

sārathiṁ cāsya bhallena rathanīḍād apāharat । chādayām āsa ca śarais tava putrasya paśyataḥ ॥

स छाद्यमानः समरे हताश्वो हतसारथिः । मोहितः शरजालेन कर्तव्यं नाभ्यपद्यत ॥

sa chādyamānaḥ samare hatāśvo hatasārathiḥ । mohitaḥ śarajālena kartavyaṁ nābhyapadyata ॥

तं तथा विरथं दृष्ट्वा रथमारोप्य स्वं तदा । अश्वत्थामा महाराज भूयोऽर्जुनमयोधयत् ॥

taṁ tathā virathaṁ dr̥ṣṭvā ratham āropya svaṁ tadā । aśvatthāmā mahārāja bhūyo ’rjunam ayodhayat ॥

मद्रराजस्तु कौन्तेयमविध्यत्त्रिंशता शरैः । शारद्वतस्तु विंशत्या वासुदेवं समार्पयत् । धनंजयं द्वादशभिराजघान शिलीमुखैः ॥

madrarājas tu kaunteyam avidhyat triṁśatā śaraiḥ । śāradvatas tu viṁśatyā vāsudevaṁ samārpayat । dhanaṁjayaṁ dvādaśabhir ājaghāna śilīmukhaiḥ ॥

चतुर्भिः सिन्धुराजश्च वृषसेनश्च सप्तभिः । पृथक्पृथङ्महाराज कृष्णपार्थावविध्यताम् ॥

caturbhiḥ sindhurājaś ca vr̥ṣasenaś ca saptabhiḥ । pr̥thak pr̥thaṅ mahārāja kr̥ṣṇapārthāv avidhyatām ॥

तथैव तान्प्रत्यविध्यत्कुन्तीपुत्रो धनंजयः । द्रोणपुत्रं चतुःषष्ट्या मद्रराजं शतेन च ॥

tathaiva tān pratyavidhyat kuntīputro dhanaṁjayaḥ । droṇaputraṁ catuḥṣaṣṭyā madrarājaṁ śatena ca ॥

सैन्धवं दशभिर्भल्लैर्वृषसेनं त्रिभिः शरैः । शारद्वतं च विंशत्या विद्ध्वा पार्थः समुन्नदत् ॥

saindhavaṁ daśabhir bhallair vr̥ṣasenaṁ tribhiḥ śaraiḥ । śāradvataṁ ca viṁśatyā viddhvā pārthaḥ samunnadat ॥

ते प्रतिज्ञाप्रतीघातमिच्छन्तः सव्यसाचिनः । सहितास्तावकास्तूर्णमभिपेतुर्धनंजयम् ॥

te pratijñāpratīghātam icchantaḥ savyasācinaḥ । sahitās tāvakās tūrṇam abhipetur dhanaṁjayam ॥

अथार्जुनः सर्वतोधारमस्त्रं; प्रादुश्चक्रे त्रासयन्धार्तराष्ट्रान् । तं प्रत्युदीयुः कुरवः पाण्डुसूनुं; रथैर्महार्हैः शरवर्षाण्यवर्षन् ॥

athārjunaḥ sarvatodhāram astraṁ; prāduścakre trāsayan dhārtarāṣṭrān । taṁ pratyudīyuḥ kuravaḥ pāṇḍusūnuṁ; rathair mahārhaiḥ śaravarṣāṇy avarṣan ॥

ततस्तु तस्मिंस्तुमुले समुत्थिते; सुदारुणे भारत मोहनीये । नामुह्यत प्राप्य स राजपुत्रः; किरीटमाली विसृजन्पृषत्कान् ॥

tatas tu tasmiṁs tumule samutthite; sudāruṇe bhārata mohanīye । nāmuhyata prāpya sa rājaputraḥ; kirīṭamālī visr̥jan pr̥ṣatkān ॥

राज्यप्रेप्सुः सव्यसाची कुरूणां; स्मरन्क्लेशान्द्वादशवर्षवृत्तान् । गाण्डीवमुक्तैरिषुभिर्महात्मा; सर्वा दिशो व्यावृणोदप्रमेयैः ॥

rājyaprepsuḥ savyasācī kurūṇāṁ; smaran kleśān dvādaśavarṣavr̥ttān । gāṇḍīvamuktair iṣubhir mahātmā; sarvā diśo vyāvr̥ṇod aprameyaiḥ ॥

प्रदीप्तोल्कमभवच्चान्तरिक्षं; देहेषु भूरीण्यपतन्वयांसि । यत्पिङ्गलज्येन किरीटमाली; क्रुद्धो रिपूनाजगवेन हन्ति ॥

pradīptolkam abhavac cāntarikṣaṁ; deheṣu bhūrīṇy apatan vayāṁsi । yat piṅgalajyena kirīṭamālī; kruddho ripūn ājagavena hanti ॥

किरीटमाली महता महायशाः; शरासनेनास्य शराननीकजित् । हयप्रवेकोत्तमनागधूर्गता;न्कुरुप्रवीरानिषुभिर्न्यपातयत् ॥

kirīṭamālī mahatā mahāyaśāḥ; śarāsanenāsya śarān anīkajit । hayapravekottamanāgadhūrgatān; kurupravīrān iṣubhir nyapātayat ॥

गदाश्च गुर्वीः परिघानयस्मया;नसींश्च शक्तीश्च रणे नराधिपाः । महान्ति शस्त्राणि च भीमदर्शनाः; प्रगृह्य पार्थं सहसाभिदुद्रुवुः ॥

gadāś ca gurvīḥ parighān ayasmayān; asīṁś ca śaktīś ca raṇe narādhipāḥ । mahānti śastrāṇi ca bhīmadarśanāḥ; pragr̥hya pārthaṁ sahasābhidudruvuḥ ॥

स तानुदीर्णान्सरथाश्ववारणा;न्पदातिसंघांश्च महाधनुर्धरः । विपन्नसर्वायुधजीवितान्रणे; चकार वीरो यमराष्ट्रवर्धनान् ॥

sa tān udīrṇān sarathāśvavāraṇān; padātisaṁghāṁś ca mahādhanurdharaḥ । vipannasarvāyudhajīvitān raṇe; cakāra vīro yamarāṣṭravardhanān ॥