Adhyāya 104

धृतराष्ट्र उवाच । तथा तु नर्दमानं तं भीमसेनं महाबलम् । मेघस्तनितनिर्घोषं के वीराः पर्यवारयन् ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । tathā tu nardamānaṁ taṁ bhīmasenaṁ mahābalam । meghastanitanirghoṣaṁ ke vīrāḥ paryavārayan ॥

न हि पश्याम्यहं तं वै त्रिषु लोकेषु संजय । क्रुद्धस्य भीमसेनस्य यस्तिष्ठेदग्रतो रणे ॥

na hi paśyāmy ahaṁ taṁ vai triṣu lokeṣu saṁjaya । kruddhasya bhīmasenasya yas tiṣṭhed agrato raṇe ॥

गदामुद्यच्छमानस्य कालस्येव महामृधे । न हि पश्याम्यहं तात यस्तिष्ठेत रणाजिरे ॥

gadām udyacchamānasya kālasyeva mahāmr̥dhe । na hi paśyāmy ahaṁ tāta yas tiṣṭheta raṇājire ॥

रथं रथेन यो हन्यात्कुञ्जरं कुञ्जरेण च । कस्तस्य समरे स्थाता साक्षादपि शतक्रतुः ॥

rathaṁ rathena yo hanyāt kuñjaraṁ kuñjareṇa ca । kas tasya samare sthātā sākṣād api śatakratuḥ ॥

क्रुद्धस्य भीमसेनस्य मम पुत्राञ्जिघांसतः । दुर्योधनहिते युक्ताः समतिष्ठन्त केऽग्रतः ॥

kruddhasya bhīmasenasya mama putrāñ jighāṁsataḥ । duryodhanahite yuktāḥ samatiṣṭhanta ke ’grataḥ ॥

भीमसेनदवाग्नेस्तु मम पुत्रतृणोलपम् । प्रधक्ष्यतो रणमुखे के वीराः प्रमुखे स्थिताः ॥

bhīmasenadavāgnes tu mama putratr̥ṇolapam । pradhakṣyato raṇamukhe ke vīrāḥ pramukhe sthitāḥ ॥

काल्यमानान्हि मे पुत्रान्भीमेनावेक्ष्य संयुगे । कालेनेव प्रजाः सर्वाः के भीमं पर्यवारयन् ॥

kālyamānān hi me putrān bhīmenāvekṣya saṁyuge । kāleneva prajāḥ sarvāḥ ke bhīmaṁ paryavārayan ॥

भीमवह्नेः प्रदीप्तस्य मम पुत्रान्दिधक्षतः । के शूराः पर्यवर्तन्त तन्ममाचक्ष्व संजय ॥

bhīmavahneḥ pradīptasya mama putrān didhakṣataḥ । ke śūrāḥ paryavartanta tan mamācakṣva saṁjaya ॥

संजय उवाच । तथा तु नर्दमानं तं भीमसेनं महारथम् । तुमुलेनैव शब्देन कर्णोऽप्यभ्यपतद्बली ॥

saṁjaya uvāca । tathā tu nardamānaṁ taṁ bhīmasenaṁ mahāratham । tumulenaiva śabdena karṇo ’py abhyapatad balī ॥

व्याक्षिपन्बलवच्चापमतिमात्रममर्षणः । कर्णस्तु युद्धमाकाङ्क्षन्दर्शयिष्यन्बलं बली ॥

vyākṣipan balavac cāpam atimātram amarṣaṇaḥ । karṇas tu yuddham ākāṅkṣan darśayiṣyan balaṁ balī ॥

प्रावेपन्निव गात्राणि कर्णभीमसमागमे । रथिनां सादिनां चैव तयोः श्रुत्वा तलस्वनम् ॥

prāvepann iva gātrāṇi karṇabhīmasamāgame । rathināṁ sādināṁ caiva tayoḥ śrutvā talasvanam ॥

भीमसेनस्य निनदं घोरं श्रुत्वा रणाजिरे । खं च भूमिं च संबद्धां मेनिरे क्षत्रियर्षभाः ॥

bhīmasenasya ninadaṁ ghoraṁ śrutvā raṇājire । khaṁ ca bhūmiṁ ca saṁbaddhāṁ menire kṣatriyarṣabhāḥ ॥

पुनर्घोरेण नादेन पाण्डवस्य महात्मनः । समरे सर्वयोधानां धनूंष्यभ्यपतन्क्षितौ ॥

punar ghoreṇa nādena pāṇḍavasya mahātmanaḥ । samare sarvayodhānāṁ dhanūṁṣy abhyapatan kṣitau ॥

वित्रस्तानि च सर्वाणि शकृन्मूत्रं प्रसुस्रुवुः । वाहनानि महाराज बभूवुर्विमनांसि च ॥

vitrastāni ca sarvāṇi śakr̥nmūtraṁ prasusruvuḥ । vāhanāni mahārāja babhūvur vimanāṁsi ca ॥

प्रादुरासन्निमित्तानि घोराणि च बहूनि च । तस्मिंस्तु तुमुले राजन्भीमकर्णसमागमे ॥

prādurāsan nimittāni ghorāṇi ca bahūni ca । tasmiṁs tu tumule rājan bhīmakarṇasamāgame ॥

ततः कर्णस्तु विंशत्या शराणां भीममार्दयत् । विव्याध चास्य त्वरितः सूतं पञ्चभिराशुगैः ॥

tataḥ karṇas tu viṁśatyā śarāṇāṁ bhīmam ārdayat । vivyādha cāsya tvaritaḥ sūtaṁ pañcabhir āśugaiḥ ॥

प्रहस्य भीमसेनस्तु कर्णं प्रत्यर्पयद्रणे । सायकानां चतुःषष्ट्या क्षिप्रकारी महाबलः ॥

prahasya bhīmasenas tu karṇaṁ pratyarpayad raṇe । sāyakānāṁ catuḥṣaṣṭyā kṣiprakārī mahābalaḥ ॥

तस्य कर्णो महेष्वासः सायकांश्चतुरोऽक्षिपत् । असंप्राप्तांस्तु तान्भीमः सायकैर्नतपर्वभिः । चिच्छेद बहुधा राजन्दर्शयन्पाणिलाघवम् ॥

tasya karṇo maheṣvāsaḥ sāyakāṁś caturo ’kṣipat । asaṁprāptāṁs tu tān bhīmaḥ sāyakair nataparvabhiḥ । ciccheda bahudhā rājan darśayan pāṇilāghavam ॥

तं कर्णश्छादयामास शरव्रातैरनेकशः । संछाद्यमानः कर्णेन बहुधा पाण्डुनन्दनः ॥

taṁ karṇaś chādayām āsa śaravrātair anekaśaḥ । saṁchādyamānaḥ karṇena bahudhā pāṇḍunandanaḥ ॥

चिच्छेद चापं कर्णस्य मुष्टिदेशे महारथः । विव्याध चैनं बहुभिः सायकैर्नतपर्वभिः ॥

ciccheda cāpaṁ karṇasya muṣṭideśe mahārathaḥ । vivyādha cainaṁ bahubhiḥ sāyakair nataparvabhiḥ ॥

अथान्यद्धनुरादाय सज्यं कृत्वा च सूतजः । विव्याध समरे भीमं भीमकर्मा महारथः ॥

athānyad dhanur ādāya sajyaṁ kr̥tvā ca sūtajaḥ । vivyādha samare bhīmaṁ bhīmakarmā mahārathaḥ ॥

तस्य भीमो भृशं क्रुद्धस्त्रीञ्शरान्नतपर्वणः । निचखानोरसि तदा सूतपुत्रस्य वेगितः ॥

tasya bhīmo bhr̥śaṁ kruddhas trīñ śarān nataparvaṇaḥ । nicakhānorasi tadā sūtaputrasya vegitaḥ ॥

तैः कर्णोऽभ्राजत शरैरुरोमध्यगतैस्तदा । महीधर इवोदग्रस्त्रिशृङ्गो भरतर्षभ ॥

taiḥ karṇo ’bhrājata śarair uromadhyagatais tadā । mahīdhara ivodagras triśr̥ṅgo bharatarṣabha ॥

सुस्राव चास्य रुधिरं विद्धस्य परमेषुभिः । धातुप्रस्यन्दिनः शैलाद्यथा गैरिकराजयः ॥

susrāva cāsya rudhiraṁ viddhasya parameṣubhiḥ । dhātuprasyandinaḥ śailād yathā gairikarājayaḥ ॥

किंचिद्विचलितः कर्णः सुप्रहाराभिपीडितः । ससायकं धनुः कृत्वा भीमं विव्याध मारिष । चिक्षेप च पुनर्बाणाञ्शतशोऽथ सहस्रशः ॥

kiṁ cid vicalitaḥ karṇaḥ suprahārābhipīḍitaḥ । sasāyakaṁ dhanuḥ kr̥tvā bhīmaṁ vivyādha māriṣa । cikṣepa ca punar bāṇāñ śataśo ’tha sahasraśaḥ ॥

स छाद्यमानः सहसा कर्णेन दृढधन्विना । धनुर्ज्यामच्छिनत्तूर्णमुत्स्मयन्पाण्डुनन्दनः ॥

sa chādyamānaḥ sahasā karṇena dr̥ḍhadhanvinā । dhanurjyām acchinat tūrṇam utsmayan pāṇḍunandanaḥ ॥

सारथिं चास्य भल्लेन प्राहिणोद्यमसादनम् । वाहांश्च चतुरः संख्ये व्यसूंश्चक्रे महारथः ॥

sārathiṁ cāsya bhallena prāhiṇod yamasādanam । vāhāṁś ca caturaḥ saṁkhye vyasūṁś cakre mahārathaḥ ॥

हताश्वात्तु रथात्कर्णः समाप्लुत्य विशां पते । स्यन्दनं वृषसेनस्य समारोहन्महारथः ॥

hatāśvāt tu rathāt karṇaḥ samāplutya viśāṁ pate । syandanaṁ vr̥ṣasenasya samārohan mahārathaḥ ॥

निर्जित्य तु रणे कर्णं भीमसेनः प्रतापवान् । ननाद सुमहानादं पर्जन्यनिनदोपमम् ॥

nirjitya tu raṇe karṇaṁ bhīmasenaḥ pratāpavān । nanāda sumahānādaṁ parjanyaninadopamam ॥

तस्य तं निनदं श्रुत्वा प्रहृष्टोऽभूद्युधिष्ठिरः । कर्णं च निर्जितं मत्वा भीमसेनेन भारत ॥

tasya taṁ ninadaṁ śrutvā prahr̥ṣṭo ’bhūd yudhiṣṭhiraḥ । karṇaṁ ca nirjitaṁ matvā bhīmasenena bhārata ॥

समन्ताच्छङ्खनिनदं पाण्डुसेनाकरोत्तदा । शत्रुसेनाध्वनिं श्रुत्वा तावका ह्यपि नानदन् । गाण्डीवं प्राक्षिपत्पार्थः कृष्णोऽप्यब्जमवादयत् ॥

samantāc chaṅkhaninadaṁ pāṇḍusenākarot tadā । śatrusenādhvaniṁ śrutvā tāvakā hy api nānadan । gāṇḍīvaṁ prākṣipat pārthaḥ kr̥ṣṇo ’py abjam avādayat ॥

तमन्तर्धाय निनदं ध्वनिर्भीमस्य नर्दतः । अश्रूयत महाराज सर्वसैन्येषु भारत ॥

tam antardhāya ninadaṁ dhvanir bhīmasya nardataḥ । aśrūyata mahārāja sarvasainyeṣu bhārata ॥

ततो व्यायच्छतामस्त्रैः पृथक्पृथगरिंदमौ । मृदुपूर्वं च राधेयो दृढपूर्वं च पाण्डवः ॥

tato vyāyacchatām astraiḥ pr̥thak pr̥thag ariṁdamau । mr̥dupūrvaṁ ca rādheyo dr̥ḍhapūrvaṁ ca pāṇḍavaḥ ॥