Adhyāya 21

संजय उवाच । बृहतीं धार्तराष्ट्राणां दृष्ट्वा सेनां समुद्यताम् । विषादमगमद्राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥

saṁjaya uvāca । br̥hatīṁ dhārtarāṣṭrāṇāṁ dr̥ṣṭvā senāṁ samudyatām । viṣādam agamad rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ॥

व्यूहं भीष्मेण चाभेद्यं कल्पितं प्रेक्ष्य पाण्डवः । अभेद्यमिव संप्रेक्ष्य विषण्णोऽर्जुनमब्रवीत् ॥

vyūhaṁ bhīṣmeṇa cābhedyaṁ kalpitaṁ prekṣya pāṇḍavaḥ । abhedyam iva saṁprekṣya viṣaṇṇo ’rjunam abravīt ॥

धनंजय कथं शक्यमस्माभिर्योद्धुमाहवे । धार्तराष्ट्रैर्महाबाहो येषां योद्धा पितामहः ॥

dhanaṁjaya kathaṁ śakyam asmābhir yoddhum āhave । dhārtarāṣṭrair mahābāho yeṣāṁ yoddhā pitāmahaḥ ॥

अक्षोभ्योऽयमभेद्यश्च भीष्मेणामित्रकर्शिना । कल्पितः शास्त्रदृष्टेन विधिना भूरितेजसा ॥

akṣobhyo ’yam abhedyaś ca bhīṣmeṇāmitrakarśinā । kalpitaḥ śāstradr̥ṣṭena vidhinā bhūritejasā ॥

ते वयं संशयं प्राप्ताः ससैन्याः शत्रुकर्शन । कथमस्मान्महाव्यूहादुद्यानं नो भविष्यति ॥

te vayaṁ saṁśayaṁ prāptāḥ sasainyāḥ śatrukarśana । katham asmān mahāvyūhād udyānaṁ no bhaviṣyati ॥

अथार्जुनोऽब्रवीत्पार्थं युधिष्ठिरममित्रहा । विषण्णमभिसंप्रेक्ष्य तव राजन्ननीकिनीम् ॥

athārjuno ’bravīt pārthaṁ yudhiṣṭhiram amitrahā । viṣaṇṇam abhisaṁprekṣya tava rājann anīkinīm ॥

प्रज्ञयाभ्यधिकाञ्शूरान्गुणयुक्तान्बहूनपि । जयन्त्यल्पतरा येन तन्निबोध विशां पते ॥

prajñayābhyadhikāñ śūrān guṇayuktān bahūn api । jayanty alpatarā yena tan nibodha viśāṁ pate ॥

तत्तु ते कारणं राजन्प्रवक्ष्याम्यनसूयवे । नारदस्तमृषिर्वेद भीष्मद्रोणौ च पाण्डव ॥

tat tu te kāraṇaṁ rājan pravakṣyāmy anasūyave । nāradas tam r̥ṣir veda bhīṣmadroṇau ca pāṇḍava ॥

एतमेवार्थमाश्रित्य युद्धे देवासुरेऽब्रवीत् । पितामहः किल पुरा महेन्द्रादीन्दिवौकसः ॥

etam evārtham āśritya yuddhe devāsure ’bravīt । pitāmahaḥ kila purā mahendrādīn divaukasaḥ ॥

न तथा बलवीर्याभ्यां विजयन्ते जिगीषवः । यथा सत्यानृशंस्याभ्यां धर्मेणैवोद्यमेन च ॥

na tathā balavīryābhyāṁ vijayante jigīṣavaḥ । yathā satyānr̥śaṁsyābhyāṁ dharmeṇaivodyamena ca ॥

त्यक्त्वाधर्मं च लोभं च मोहं चोद्यममास्थिताः । युध्यध्वमनहंकारा यतो धर्मस्ततो जयः ॥

tyaktvādharmaṁ ca lobhaṁ ca mohaṁ codyamam āsthitāḥ । yudhyadhvam anahaṁkārā yato dharmas tato jayaḥ ॥

एवं राजन्विजानीहि ध्रुवोऽस्माकं रणे जयः । यथा मे नारदः प्राह यतः कृष्णस्ततो जयः ॥

evaṁ rājan vijānīhi dhruvo ’smākaṁ raṇe jayaḥ । yathā me nāradaḥ prāha yataḥ kr̥ṣṇas tato jayaḥ ॥

गुणभूतो जयः कृष्णे पृष्ठतोऽन्वेति माधवम् । अन्यथा विजयश्चास्य संनतिश्चापरो गुणः ॥

guṇabhūto jayaḥ kr̥ṣṇe pr̥ṣṭhato ’nveti mādhavam । anyathā vijayaś cāsya saṁnatiś cāparo guṇaḥ ॥

अनन्ततेजा गोविन्दः शत्रुपूगेषु निर्व्यथः । पुरुषः सनातनतमो यतः कृष्णस्ततो जयः ॥

anantatejā govindaḥ śatrupūgeṣu nirvyathaḥ । puruṣaḥ sanātanatamo yataḥ kr̥ṣṇas tato jayaḥ ॥

पुरा ह्येष हरिर्भूत्वा वैकुण्ठोऽकुण्ठसायकः । सुरासुरानवस्फूर्जन्नब्रवीत्के जयन्त्विति ॥

purā hy eṣa harir bhūtvā vaikuṇṭho ’kuṇṭhasāyakaḥ । surāsurān avasphūrjann abravīt ke jayantv iti ॥

अनु कृष्णं जयेमेति यैरुक्तं तत्र तैर्जितम् । तत्प्रसादाद्धि त्रैलोक्यं प्राप्तं शक्रादिभिः सुरैः ॥

anu kr̥ṣṇaṁ jayemeti yair uktaṁ tatra tair jitam । tatprasādād dhi trailokyaṁ prāptaṁ śakrādibhiḥ suraiḥ ॥

तस्य ते न व्यथां कांचिदिह पश्यामि भारत । यस्य ते जयमाशास्ते विश्वभुक्त्रिदशेश्वरः ॥

tasya te na vyathāṁ kāṁ cid iha paśyāmi bhārata । yasya te jayam āśāste viśvabhuk tridaśeśvaraḥ ॥