Adhyāya 96

जनमेजय उवाच । कोऽसौ नकुलरूपेण शिरसा काञ्चनेन वै । प्राह मानुषवद्वाचमेतत्पृष्टो वदस्व मे ॥

janamejaya uvāca । ko ’sau nakularūpeṇa śirasā kāñcanena vai । prāha mānuṣavad vācam etat pr̥ṣṭo vadasva me ॥

वैशंपायन उवाच । एतत्पूर्वं न पृष्टोऽहं न चास्माभिः प्रभाषितम् । श्रूयतां नकुलो योऽसौ यथा वागस्य मानुषी ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । etat pūrvaṁ na pr̥ṣṭo ’haṁ na cāsmābhiḥ prabhāṣitam । śrūyatāṁ nakulo yo ’sau yathā vāg asya mānuṣī ॥

श्राद्धं संकल्पयामास जमदग्निः पुरा किल । होमधेनुस्तमागाच्च स्वयं चापि दुदोह ताम् ॥

śrāddhaṁ saṁkalpayām āsa jamadagniḥ purā kila । homadhenus tam āgāc ca svayaṁ cāpi dudoha tām ॥

तत्क्षीरं स्थापयामास नवे भाण्डे दृढे शुचौ । तच्च क्रोधः स्वरूपेण पिठरं पर्यवर्तयत् ॥

tat kṣīraṁ sthāpayām āsa nave bhāṇḍe dr̥ḍhe śucau । tac ca krodhaḥ svarūpeṇa piṭharaṁ paryavartayat ॥

जिज्ञासुस्तमृषिश्रेष्ठं किं कुर्याद्विप्रिये कृते । इति संचिन्त्य दुर्मेधा धर्षयामास तत्पयः ॥

jijñāsus tam r̥ṣiśreṣṭhaṁ kiṁ kuryād vipriye kr̥te । iti saṁcintya durmedhā dharṣayām āsa tat payaḥ ॥

तमाज्ञाय मुनिः क्रोधं नैवास्य चुकुपे ततः । स तु क्रोधस्तमाहेदं प्राञ्जलिर्मूर्तिमान्स्थितः ॥

tam ājñāya muniḥ krodhaṁ naivāsya cukupe tataḥ । sa tu krodhas tam āhedaṁ prāñjalir mūrtimān sthitaḥ ॥

जितोऽस्मीति भृगुश्रेष्ठ भृगवो ह्यतिरोषणाः । लोके मिथ्याप्रवादोऽयं यत्त्वयास्मि पराजितः ॥

jito ’smīti bhr̥guśreṣṭha bhr̥gavo hy atiroṣaṇāḥ । loke mithyāpravādo ’yaṁ yat tvayāsmi parājitaḥ ॥

सोऽहं त्वयि स्थितो ह्यद्य क्षमावति महात्मनि । बिभेमि तपसः साधो प्रसादं कुरु मे विभो ॥

so ’haṁ tvayi sthito hy adya kṣamāvati mahātmani । bibhemi tapasaḥ sādho prasādaṁ kuru me vibho ॥

जमदग्निरुवाच । साक्षाद्दृष्टोऽसि मे क्रोध गच्छ त्वं विगतज्वरः । न ममापकृतं तेऽद्य न मन्युर्विद्यते मम ॥

jamadagnir uvāca । sākṣād dr̥ṣṭo ’si me krodha gaccha tvaṁ vigatajvaraḥ । na mamāpakr̥taṁ te ’dya na manyur vidyate mama ॥

यानुद्दिश्य तु संकल्पः पयसोऽस्य कृतो मया । पितरस्ते महाभागास्तेभ्यो बुध्यस्व गम्यताम् ॥

yān uddiśya tu saṁkalpaḥ payaso ’sya kr̥to mayā । pitaras te mahābhāgās tebhyo budhyasva gamyatām ॥

इत्युक्तो जातसंत्रासः स तत्रान्तरधीयत । पितॄणामभिषङ्गात्तु नकुलत्वमुपागतः ॥

ity ukto jātasaṁtrāsaḥ sa tatrāntaradhīyata । pitr̥̄ṇām abhiṣaṅgāt tu nakulatvam upāgataḥ ॥

स तान्प्रसादयामास शापस्यान्तो भवेदिति । तैश्चाप्युक्तो यदा धर्मं क्षेप्स्यसे मोक्ष्यसे तदा ॥

sa tān prasādayām āsa śāpasyānto bhaved iti । taiś cāpy ukto yadā dharmaṁ kṣepsyase mokṣyase tadā ॥

तैश्चोक्तो यज्ञियान्देशान्धर्मारण्यानि चैव ह । जुगुप्सन्परिधावन्स यज्ञं तं समुपासदत् ॥

taiś cokto yajñiyān deśān dharmāraṇyāni caiva ha । jugupsan paridhāvan sa yajñaṁ taṁ samupāsadat ॥

धर्मपुत्रमथाक्षिप्य सक्तुप्रस्थेन तेन सः । मुक्तः शापात्ततः क्रोधो धर्मो ह्यासीद्युधिष्ठिरः ॥

dharmaputram athākṣipya saktuprasthena tena saḥ । muktaḥ śāpāt tataḥ krodho dharmo hy āsīd yudhiṣṭhiraḥ ॥

एवमेतत्तदा वृत्तं तस्य यज्ञे महात्मनः । पश्यतां चापि नस्तत्र नकुलोऽन्तर्हितस्तदा ॥

evam etat tadā vr̥ttaṁ tasya yajñe mahātmanaḥ । paśyatāṁ cāpi nas tatra nakulo ’ntarhitas tadā ॥