Adhyāya 84

वैशंपायन उवाच । मागधेनार्चितो राजन्पाण्डवः श्वेतवाहनः । दक्षिणां दिशमास्थाय चारयामास तं हयम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । māgadhenārcito rājan pāṇḍavaḥ śvetavāhanaḥ । dakṣiṇāṁ diśam āsthāya cārayām āsa taṁ hayam ॥

ततः स पुनरावृत्य हयः कामचरो बली । आससाद पुरीं रम्यां चेदीनां शुक्तिसाह्वयाम् ॥

tataḥ sa punar āvr̥tya hayaḥ kāmacaro balī । āsasāda purīṁ ramyāṁ cedīnāṁ śuktisāhvayām ॥

शरभेणार्चितस्तत्र शिशुपालात्मजेन सः । युद्धपूर्वेण मानेन पूजया च महाबलः ॥

śarabheṇārcitas tatra śiśupālātmajena saḥ । yuddhapūrveṇa mānena pūjayā ca mahābalaḥ ॥

तत्रार्चितो ययौ राजंस्तदा स तुरगोत्तमः । काशीनन्ध्रान्कोसलांश्च किरातानथ तङ्गणान् ॥

tatrārcito yayau rājaṁs tadā sa turagottamaḥ । kāśīn andhrān kosalāṁś ca kirātān atha taṅgaṇān ॥

तत्र पूजां यथान्यायं प्रतिगृह्य स पाण्डवः । पुनरावृत्य कौन्तेयो दशार्णानगमत्तदा ॥

tatra pūjāṁ yathānyāyaṁ pratigr̥hya sa pāṇḍavaḥ । punar āvr̥tya kaunteyo daśārṇān agamat tadā ॥

तत्र चित्राङ्गदो नाम बलवान्वसुधाधिपः । तेन युद्धमभूत्तस्य विजयस्यातिभैरवम् ॥

tatra citrāṅgado nāma balavān vasudhādhipaḥ । tena yuddham abhūt tasya vijayasyātibhairavam ॥

तं चापि वशमानीय किरीटी पुरुषर्षभः । निषादराज्ञो विषयमेकलव्यस्य जग्मिवान् ॥

taṁ cāpi vaśam ānīya kirīṭī puruṣarṣabhaḥ । niṣādarājño viṣayam ekalavyasya jagmivān ॥

एकलव्यसुतश्चैनं युद्धेन जगृहे तदा । ततश्चक्रे निषादैः स संग्रामं रोमहर्षणम् ॥

ekalavyasutaś cainaṁ yuddhena jagr̥he tadā । tataś cakre niṣādaiḥ sa saṁgrāmaṁ romaharṣaṇam ॥

ततस्तमपि कौन्तेयः समरेष्वपराजितः । जिगाय समरे वीरो यज्ञविघ्नार्थमुद्यतम् ॥

tatas tam api kaunteyaḥ samareṣv aparājitaḥ । jigāya samare vīro yajñavighnārtham udyatam ॥

स तं जित्वा महाराज नैषादिं पाकशासनिः । अर्चितः प्रययौ भूयो दक्षिणं सलिलार्णवम् ॥

sa taṁ jitvā mahārāja naiṣādiṁ pākaśāsaniḥ । arcitaḥ prayayau bhūyo dakṣiṇaṁ salilārṇavam ॥

तत्रापि द्रविडैरन्ध्रै रौद्रैर्माहिषकैरपि । तथा कोल्लगिरेयैश्च युद्धमासीत्किरीटिनः ॥

tatrāpi draviḍair andhrai raudrair māhiṣakair api । tathā kollagireyaiś ca yuddham āsīt kirīṭinaḥ ॥

तुरगस्य वशेनाथ सुराष्ट्रानभितो ययौ । गोकर्णमपि चासाद्य प्रभासमपि जग्मिवान् ॥

turagasya vaśenātha surāṣṭrān abhito yayau । gokarṇam api cāsādya prabhāsam api jagmivān ॥

ततो द्वारवतीं रम्यां वृष्णिवीराभिरक्षिताम् । आससाद हयः श्रीमान्कुरुराजस्य यज्ञियः ॥

tato dvāravatīṁ ramyāṁ vr̥ṣṇivīrābhirakṣitām । āsasāda hayaḥ śrīmān kururājasya yajñiyaḥ ॥

तमुन्मथ्य हयश्रेष्ठं यादवानां कुमारकाः । प्रययुस्तांस्तदा राजन्नुग्रसेनो न्यवारयत् ॥

tam unmathya hayaśreṣṭhaṁ yādavānāṁ kumārakāḥ । prayayus tāṁs tadā rājann ugraseno nyavārayat ॥

ततः पुर्या विनिष्क्रम्य वृष्ण्यन्धकपतिस्तदा । सहितो वसुदेवेन मातुलेन किरीटिनः ॥

tataḥ puryā viniṣkramya vr̥ṣṇyandhakapatis tadā । sahito vasudevena mātulena kirīṭinaḥ ॥

तौ समेत्य कुरुश्रेष्ठं विधिवत्प्रीतिपूर्वकम् । परया भरतश्रेष्ठं पूजया समवस्थितौ । ततस्ताभ्यामनुज्ञातो ययौ येन हयो गतः ॥

tau sametya kuruśreṣṭhaṁ vidhivat prītipūrvakam । parayā bharataśreṣṭhaṁ pūjayā samavasthitau । tatas tābhyām anujñāto yayau yena hayo gataḥ ॥

ततः स पश्चिमं देशं समुद्रस्य तदा हयः । क्रमेण व्यचरत्स्फीतं ततः पञ्चनदं ययौ ॥

tataḥ sa paścimaṁ deśaṁ samudrasya tadā hayaḥ । krameṇa vyacarat sphītaṁ tataḥ pañcanadaṁ yayau ॥

तस्मादपि स कौरव्य गान्धारविषयं हयः । विचचार यथाकामं कौन्तेयानुगतस्तदा ॥

tasmād api sa kauravya gāndhāraviṣayaṁ hayaḥ । vicacāra yathākāmaṁ kaunteyānugatas tadā ॥

तत्र गान्धारराजेन युद्धमासीन्महात्मनः । घोरं शकुनिपुत्रेण पूर्ववैरानुसारिणा ॥

tatra gāndhārarājena yuddham āsīn mahātmanaḥ । ghoraṁ śakuniputreṇa pūrvavairānusāriṇā ॥