Adhyāya 81

वैशंपायन उवाच । प्रायोपविष्टे नृपतौ मणिपूरेश्वरे तदा । पितृशोकसमाविष्टे सह मात्रा परंतप ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । prāyopaviṣṭe nr̥patau maṇipūreśvare tadā । pitr̥śokasamāviṣṭe saha mātrā paraṁtapa ॥

उलूपी चिन्तयामास तदा संजीवनं मणिम् । स चोपातिष्ठत तदा पन्नगानां परायणम् ॥

ulūpī cintayām āsa tadā saṁjīvanaṁ maṇim । sa copātiṣṭhata tadā pannagānāṁ parāyaṇam ॥

तं गृहीत्वा तु कौरव्य नागराजपतेः सुता । मनःप्रह्लादनीं वाचं सैनिकानामथाब्रवीत् ॥

taṁ gr̥hītvā tu kauravya nāgarājapateḥ sutā । manaḥprahlādanīṁ vācaṁ sainikānām athābravīt ॥

उत्तिष्ठ मा शुचः पुत्र नैष जिष्णुस्त्वया हतः । अजेयः पुरुषैरेष देवैर्वापि सवासवैः ॥

uttiṣṭha mā śucaḥ putra naiṣa jiṣṇus tvayā hataḥ । ajeyaḥ puruṣair eṣa devair vāpi savāsavaiḥ ॥

मया तु मोहिनी नाम मायैषा संप्रयोजिता । प्रियार्थं पुरुषेन्द्रस्य पितुस्तेऽद्य यशस्विनः ॥

mayā tu mohinī nāma māyaiṣā saṁprayojitā । priyārthaṁ puruṣendrasya pitus te ’dya yaśasvinaḥ ॥

जिज्ञासुर्ह्येष वै पुत्र बलस्य तव कौरवः । संग्रामे युध्यतो राजन्नागतः परवीरहा ॥

jijñāsur hy eṣa vai putra balasya tava kauravaḥ । saṁgrāme yudhyato rājann āgataḥ paravīrahā ॥

तस्मादसि मया पुत्र युद्धार्थं परिचोदितः । मा पापमात्मनः पुत्र शङ्केथास्त्वण्वपि प्रभो ॥

tasmād asi mayā putra yuddhārthaṁ paricoditaḥ । mā pāpam ātmanaḥ putra śaṅkethās tv aṇv api prabho ॥

ऋषिरेष महातेजाः पुरुषः शाश्वतोऽव्ययः । नैनं शक्तो हि संग्रामे जेतुं शक्रोऽपि पुत्रक ॥

r̥ṣir eṣa mahātejāḥ puruṣaḥ śāśvato ’vyayaḥ । nainaṁ śakto hi saṁgrāme jetuṁ śakro ’pi putraka ॥

अयं तु मे मणिर्दिव्यः समानीतो विशां पते । मृतान्मृतान्पन्नगेन्द्रान्यो जीवयति नित्यदा ॥

ayaṁ tu me maṇir divyaḥ samānīto viśāṁ pate । mr̥tān mr̥tān pannagendrān yo jīvayati nityadā ॥

एतमस्योरसि त्वं तु स्थापयस्व पितुः प्रभो । संजीवितं पुनः पुत्र ततो द्रष्टासि पाण्डवम् ॥

etam asyorasi tvaṁ tu sthāpayasva pituḥ prabho । saṁjīvitaṁ punaḥ putra tato draṣṭāsi pāṇḍavam ॥

इत्युक्तः स्थापयामास तस्योरसि मणिं तदा । पार्थस्यामिततेजाः स पितुः स्नेहादपापकृत् ॥

ity uktaḥ sthāpayām āsa tasyorasi maṇiṁ tadā । pārthasyāmitatejāḥ sa pituḥ snehād apāpakr̥t ॥

तस्मिन्न्यस्ते मणौ वीर जिष्णुरुज्जीवितः प्रभुः । सुप्तोत्थित इवोत्तस्थौ मृष्टलोहितलोचनः ॥

tasmin nyaste maṇau vīra jiṣṇur ujjīvitaḥ prabhuḥ । suptotthita ivottasthau mr̥ṣṭalohitalocanaḥ ॥

तमुत्थितं महात्मानं लब्धसंज्ञं मनस्विनम् । समीक्ष्य पितरं स्वस्थं ववन्दे बभ्रुवाहनः ॥

tam utthitaṁ mahātmānaṁ labdhasaṁjñaṁ manasvinam । samīkṣya pitaraṁ svasthaṁ vavande babhruvāhanaḥ ॥

उत्थिते पुरुषव्याघ्रे पुनर्लक्ष्मीवति प्रभो । दिव्याः सुमनसः पुण्या ववृषे पाकशासनः ॥

utthite puruṣavyāghre punar lakṣmīvati prabho । divyāḥ sumanasaḥ puṇyā vavr̥ṣe pākaśāsanaḥ ॥

अनाहता दुन्दुभयः प्रणेदुर्मेघनिस्वनाः । साधु साध्विति चाकाशे बभूव सुमहान्स्वनः ॥

anāhatā dundubhayaḥ praṇedur meghanisvanāḥ । sādhu sādhv iti cākāśe babhūva sumahān svanaḥ ॥

उत्थाय तु महाबाहुः पर्याश्वस्तो धनंजयः । बभ्रुवाहनमालिङ्ग्य समाजिघ्रत मूर्धनि ॥

utthāya tu mahābāhuḥ paryāśvasto dhanaṁjayaḥ । babhruvāhanam āliṅgya samājighrata mūrdhani ॥

ददर्श चाविदूरेऽस्य मातरं शोककर्शिताम् । उलूप्या सह तिष्ठन्तीं ततोऽपृच्छद्धनंजयः ॥

dadarśa cāvidūre ’sya mātaraṁ śokakarśitām । ulūpyā saha tiṣṭhantīṁ tato ’pr̥cchad dhanaṁjayaḥ ॥

किमिदं लक्ष्यते सर्वं शोकविस्मयहर्षवत् । रणाजिरममित्रघ्न यदि जानासि शंस मे ॥

kim idaṁ lakṣyate sarvaṁ śokavismayaharṣavat । raṇājiram amitraghna yadi jānāsi śaṁsa me ॥

जननी च किमर्थं ते रणभूमिमुपागता । नागेन्द्रदुहिता चेयमुलूपी किमिहागता ॥

jananī ca kimarthaṁ te raṇabhūmim upāgatā । nāgendraduhitā ceyam ulūpī kim ihāgatā ॥

जानाम्यहमिदं युद्धं त्वया मद्वचनात्कृतम् । स्त्रीणामागमने हेतुमहमिच्छामि वेदितुम् ॥

jānāmy aham idaṁ yuddhaṁ tvayā madvacanāt kr̥tam । strīṇām āgamane hetum aham icchāmi veditum ॥

तमुवाच ततः पृष्टो मणिपूरपतिस्तदा । प्रसाद्य शिरसा विद्वानुलूपी पृच्छ्यतामिति ॥

tam uvāca tataḥ pr̥ṣṭo maṇipūrapatis tadā । prasādya śirasā vidvān ulūpī pr̥cchyatām iti ॥