Adhyāya 8

संवर्त उवाच । गिरेर्हिमवतः पृष्ठे मुञ्जवान्नाम पर्वतः । तप्यते यत्र भगवांस्तपो नित्यमुमापतिः ॥

saṁvarta uvāca । girer himavataḥ pr̥ṣṭhe muñjavān nāma parvataḥ । tapyate yatra bhagavāṁs tapo nityam umāpatiḥ ॥

वनस्पतीनां मूलेषु टङ्केषु शिखरेषु च । गुहासु शैलराजस्य यथाकामं यथासुखम् ॥

vanaspatīnāṁ mūleṣu ṭaṅkeṣu śikhareṣu ca । guhāsu śailarājasya yathākāmaṁ yathāsukham ॥

उमासहायो भगवान्यत्र नित्यं महेश्वरः । आस्ते शूली महातेजा नानाभूतगणावृतः ॥

umāsahāyo bhagavān yatra nityaṁ maheśvaraḥ । āste śūlī mahātejā nānābhūtagaṇāvr̥taḥ ॥

तत्र रुद्राश्च साध्याश्च विश्वेऽथ वसवस्तथा । यमश्च वरुणश्चैव कुबेरश्च सहानुगः ॥

tatra rudrāś ca sādhyāś ca viśve ’tha vasavas tathā । yamaś ca varuṇaś caiva kuberaś ca sahānugaḥ ॥

भूतानि च पिशाचाश्च नासत्यावश्विनावपि । गन्धर्वाप्सरसश्चैव यक्षा देवर्षयस्तथा ॥

bhūtāni ca piśācāś ca nāsatyāv aśvināv api । gandharvāpsarasaś caiva yakṣā devarṣayas tathā ॥

आदित्या मरुतश्चैव यातुधानाश्च सर्वशः । उपासन्ते महात्मानं बहुरूपमुमापतिम् ॥

ādityā marutaś caiva yātudhānāś ca sarvaśaḥ । upāsante mahātmānaṁ bahurūpam umāpatim ॥

रमते भगवांस्तत्र कुबेरानुचरैः सह । विकृतैर्विकृताकारैः क्रीडद्भिः पृथिवीपते । श्रिया ज्वलन्दृश्यते वै बालादित्यसमद्युतिः ॥

ramate bhagavāṁs tatra kuberānucaraiḥ saha । vikr̥tair vikr̥tākāraiḥ krīḍadbhiḥ pr̥thivīpate । śriyā jvalan dr̥śyate vai bālādityasamadyutiḥ ॥

न रूपं दृश्यते तस्य संस्थानं वा कथंचन । निर्देष्टुं प्राणिभिः कैश्चित्प्राकृतैर्मांसलोचनैः ॥

na rūpaṁ dr̥śyate tasya saṁsthānaṁ vā kathaṁ cana । nirdeṣṭuṁ prāṇibhiḥ kaiś cit prākr̥tair māṁsalocanaiḥ ॥

नोष्णं न शिशिरं तत्र न वायुर्न च भास्करः । न जरा क्षुत्पिपासे वा न मृत्युर्न भयं नृप ॥

noṣṇaṁ na śiśiraṁ tatra na vāyur na ca bhāskaraḥ । na jarā kṣutpipāse vā na mr̥tyur na bhayaṁ nr̥pa ॥

तस्य शैलस्य पार्श्वेषु सर्वेषु जयतां वर । धातवो जातरूपस्य रश्मयः सवितुर्यथा ॥

tasya śailasya pārśveṣu sarveṣu jayatāṁ vara । dhātavo jātarūpasya raśmayaḥ savitur yathā ॥

रक्ष्यन्ते ते कुबेरस्य सहायैरुद्यतायुधैः । चिकीर्षद्भिः प्रियं राजन्कुबेरस्य महात्मनः ॥

rakṣyante te kuberasya sahāyair udyatāyudhaiḥ । cikīrṣadbhiḥ priyaṁ rājan kuberasya mahātmanaḥ ॥

तस्मै भगवते कृत्वा नमः शर्वाय वेधसे । रुद्राय शितिकण्ठाय सुरूपाय सुवर्चसे ॥

tasmai bhagavate kr̥tvā namaḥ śarvāya vedhase । rudrāya śitikaṇṭhāya surūpāya suvarcase ॥

कपर्दिने करालाय हर्यक्ष्णे वरदाय च । त्र्यक्ष्णे पूष्णो दन्तभिदे वामनाय शिवाय च ॥

kapardine karālāya haryakṣṇe varadāya ca । tryakṣṇe pūṣṇo dantabhide vāmanāya śivāya ca ॥

याम्यायाव्यक्तकेशाय सद्वृत्ते शंकराय च । क्षेम्याय हरिनेत्राय स्थाणवे पुरुषाय च ॥

yāmyāyāvyaktakeśāya sadvr̥tte śaṁkarāya ca । kṣemyāya harinetrāya sthāṇave puruṣāya ca ॥

हरिकेशाय मुण्डाय कृशायोत्तारणाय च । भास्कराय सुतीर्थाय देवदेवाय रंहसे ॥

harikeśāya muṇḍāya kr̥śāyottāraṇāya ca । bhāskarāya sutīrthāya devadevāya raṁhase ॥

उष्णीषिणे सुवक्त्राय सहस्राक्षाय मीढुषे । गिरिशाय प्रशान्ताय यतये चीरवाससे ॥

uṣṇīṣiṇe suvaktrāya sahasrākṣāya mīḍhuṣe । giriśāya praśāntāya yataye cīravāsase ॥

बिल्वदण्डाय सिद्धाय सर्वदण्डधराय च । मृगव्याधाय महते धन्विनेऽथ भवाय च ॥

bilvadaṇḍāya siddhāya sarvadaṇḍadharāya ca । mr̥gavyādhāya mahate dhanvine ’tha bhavāya ca ॥

वराय सौम्यवक्त्राय पशुहस्ताय वर्षिणे । हिरण्यबाहवे राजन्नुग्राय पतये दिशाम् ॥

varāya saumyavaktrāya paśuhastāya varṣiṇe । hiraṇyabāhave rājann ugrāya pataye diśām ॥

पशूनां पतये चैव भूतानां पतये तथा । वृषाय मातृभक्ताय सेनान्ये मध्यमाय च ॥

paśūnāṁ pataye caiva bhūtānāṁ pataye tathā । vr̥ṣāya mātr̥bhaktāya senānye madhyamāya ca ॥

स्रुवहस्ताय पतये धन्विने भार्गवाय च । अजाय कृष्णनेत्राय विरूपाक्षाय चैव ह ॥

sruvahastāya pataye dhanvine bhārgavāya ca । ajāya kr̥ṣṇanetrāya virūpākṣāya caiva ha ॥

तीक्ष्णदंष्ट्राय तीक्ष्णाय वैश्वानरमुखाय च । महाद्युतयेऽनङ्गाय सर्वाङ्गाय प्रजावते ॥

tīkṣṇadaṁṣṭrāya tīkṣṇāya vaiśvānaramukhāya ca । mahādyutaye ’naṅgāya sarvāṅgāya prajāvate ॥

तथा शुक्राधिपतये पृथवे कृत्तिवाससे । कपालमालिने नित्यं सुवर्णमुकुटाय च ॥

tathā śukrādhipataye pr̥thave kr̥ttivāsase । kapālamāline nityaṁ suvarṇamukuṭāya ca ॥

महादेवाय कृष्णाय त्र्यम्बकायानघाय च । क्रोधनाय नृशंसाय मृदवे बाहुशालिने ॥

mahādevāya kr̥ṣṇāya tryambakāyānaghāya ca । krodhanāya nr̥śaṁsāya mr̥dave bāhuśāline ॥

दण्डिने तप्ततपसे तथैव क्रूरकर्मणे । सहस्रशिरसे चैव सहस्रचरणाय च । नमः स्वधास्वरूपाय बहुरूपाय दंष्ट्रिणे ॥

daṇḍine taptatapase tathaiva krūrakarmaṇe । sahasraśirase caiva sahasracaraṇāya ca । namaḥ svadhāsvarūpāya bahurūpāya daṁṣṭriṇe ॥

पिनाकिनं महादेवं महायोगिनमव्ययम् । त्रिशूलपाणिं वरदं त्र्यम्बकं भुवनेश्वरम् ॥

pinākinaṁ mahādevaṁ mahāyoginam avyayam । triśūlapāṇiṁ varadaṁ tryambakaṁ bhuvaneśvaram ॥

त्रिपुरघ्नं त्रिनयनं त्रिलोकेशं महौजसम् । प्रभवं सर्वभूतानां धारणं धरणीधरम् ॥

tripuraghnaṁ trinayanaṁ trilokeśaṁ mahaujasam । prabhavaṁ sarvabhūtānāṁ dhāraṇaṁ dharaṇīdharam ॥

ईशानं शंकरं सर्वं शिवं विश्वेश्वरं भवम् । उमापतिं पशुपतिं विश्वरूपं महेश्वरम् ॥

īśānaṁ śaṁkaraṁ sarvaṁ śivaṁ viśveśvaraṁ bhavam । umāpatiṁ paśupatiṁ viśvarūpaṁ maheśvaram ॥

विरूपाक्षं दशभुजं तिष्यगोवृषभध्वजम् । उग्रं स्थाणुं शिवं घोरं शर्वं गौरीशमीश्वरम् ॥

virūpākṣaṁ daśabhujaṁ tiṣyagovr̥ṣabhadhvajam । ugraṁ sthāṇuṁ śivaṁ ghoraṁ śarvaṁ gaurīśam īśvaram ॥

शितिकण्ठमजं शुक्रं पृथुं पृथुहरं हरम् । विश्वरूपं विरूपाक्षं बहुरूपमुमापतिम् ॥

śitikaṇṭham ajaṁ śukraṁ pr̥thuṁ pr̥thuharaṁ haram । viśvarūpaṁ virūpākṣaṁ bahurūpam umāpatim ॥

प्रणम्य शिरसा देवमनङ्गाङ्गहरं हरम् । शरण्यं शरणं याहि महादेवं चतुर्मुखम् ॥

praṇamya śirasā devam anaṅgāṅgaharaṁ haram । śaraṇyaṁ śaraṇaṁ yāhi mahādevaṁ caturmukham ॥

एवं कृत्वा नमस्तस्मै महादेवाय रंहसे । महात्मने क्षितिपते तत्सुवर्णमवाप्स्यसि । सुवर्णमाहरिष्यन्तस्तत्र गच्छन्तु ते नराः ॥

evaṁ kr̥tvā namas tasmai mahādevāya raṁhase । mahātmane kṣitipate tat suvarṇam avāpsyasi । suvarṇam āhariṣyantas tatra gacchantu te narāḥ ॥

व्यास उवाच । इत्युक्तः स वचस्तस्य चक्रे कारंधमात्मजः । ततोऽतिमानुषं सर्वं चक्रे यज्ञस्य संविधिम् । सौवर्णानि च भाण्डानि संचक्रुस्तत्र शिल्पिनः ॥

vyāsa uvāca । ity uktaḥ sa vacas tasya cakre kāraṁdhamātmajaḥ । tato ’timānuṣaṁ sarvaṁ cakre yajñasya saṁvidhim । sauvarṇāni ca bhāṇḍāni saṁcakrus tatra śilpinaḥ ॥

बृहस्पतिस्तु तां श्रुत्वा मरुत्तस्य महीपतेः । समृद्धिमति देवेभ्यः संतापमकरोद्भृशम् ॥

br̥haspatis tu tāṁ śrutvā maruttasya mahīpateḥ । samr̥ddhim ati devebhyaḥ saṁtāpam akarod bhr̥śam ॥

स तप्यमानो वैवर्ण्यं कृशत्वं चागमत्परम् । भविष्यति हि मे शत्रुः संवर्तो वसुमानिति ॥

sa tapyamāno vaivarṇyaṁ kr̥śatvaṁ cāgamat param । bhaviṣyati hi me śatruḥ saṁvarto vasumān iti ॥

तं श्रुत्वा भृशसंतप्तं देवराजो बृहस्पतिम् । अभिगम्यामरवृतः प्रोवाचेदं वचस्तदा ॥

taṁ śrutvā bhr̥śasaṁtaptaṁ devarājo br̥haspatim । abhigamyāmaravr̥taḥ provācedaṁ vacas tadā ॥