Adhyāya 62

जनमेजय उवाच । श्रुत्वैतद्वचनं ब्रह्मन्व्यासेनोक्तं महात्मना । अश्वमेधं प्रति तदा किं नृपः प्रचकार ह ॥

janamejaya uvāca । śrutvaitad vacanaṁ brahman vyāsenoktaṁ mahātmanā । aśvamedhaṁ prati tadā kiṁ nr̥paḥ pracakāra ha ॥

रत्नं च यन्मरुत्तेन निहितं पृथिवीतले । तदवाप कथं चेति तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम ॥

ratnaṁ ca yan maruttena nihitaṁ pr̥thivītale । tad avāpa kathaṁ ceti tan me brūhi dvijottama ॥

वैशंपायन उवाच । श्रुत्वा द्वैपायनवचो धर्मराजो युधिष्ठिरः । भ्रातॄन्सर्वान्समानाय्य काले वचनमब्रवीत् । अर्जुनं भीमसेनं च माद्रीपुत्रौ यमावपि ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । śrutvā dvaipāyanavaco dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ । bhrātr̥̄n sarvān samānāyya kāle vacanam abravīt । arjunaṁ bhīmasenaṁ ca mādrīputrau yamāv api ॥

श्रुतं वो वचनं वीराः सौहृदाद्यन्महात्मना । कुरूणां हितकामेन प्रोक्तं कृष्णेन धीमता ॥

śrutaṁ vo vacanaṁ vīrāḥ sauhr̥dād yan mahātmanā । kurūṇāṁ hitakāmena proktaṁ kr̥ṣṇena dhīmatā ॥

तपोवृद्धेन महता सुहृदां भूतिमिच्छता । गुरुणा धर्मशीलेन व्यासेनाद्भुतकर्मणा ॥

tapovr̥ddhena mahatā suhr̥dāṁ bhūtim icchatā । guruṇā dharmaśīlena vyāsenādbhutakarmaṇā ॥

भीष्मेण च महाप्राज्ञ गोविन्देन च धीमता । संस्मृत्य तदहं सम्यक्कर्तुमिच्छामि पाण्डवाः ॥

bhīṣmeṇa ca mahāprājña govindena ca dhīmatā । saṁsmr̥tya tad ahaṁ samyak kartum icchāmi pāṇḍavāḥ ॥

आयत्यां च तदात्वे च सर्वेषां तद्धि नो हितम् । अनुबन्धे च कल्याणं यद्वचो ब्रह्मवादिनः ॥

āyatyāṁ ca tadātve ca sarveṣāṁ tad dhi no hitam । anubandhe ca kalyāṇaṁ yad vaco brahmavādinaḥ ॥

इयं हि वसुधा सर्वा क्षीणरत्ना कुरूद्वहाः । तच्चाचष्ट बहु व्यासो मरुत्तस्य धनं नृपाः ॥

iyaṁ hi vasudhā sarvā kṣīṇaratnā kurūdvahāḥ । tac cācaṣṭa bahu vyāso maruttasya dhanaṁ nr̥pāḥ ॥

यद्येतद्वो बहुमतं मन्यध्वं वा क्षमं यदि । तदानयामहे सर्वे कथं वा भीम मन्यसे ॥

yady etad vo bahumataṁ manyadhvaṁ vā kṣamaṁ yadi । tad ānayāmahe sarve kathaṁ vā bhīma manyase ॥

इत्युक्तवाक्ये नृपतौ तदा कुरुकुलोद्वह । भीमसेनो नृपश्रेष्ठं प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥

ity uktavākye nr̥patau tadā kurukulodvaha । bhīmaseno nr̥paśreṣṭhaṁ prāñjalir vākyam abravīt ॥

रोचते मे महाबाहो यदिदं भाषितं त्वया । व्यासाख्यातस्य वित्तस्य समुपानयनं प्रति ॥

rocate me mahābāho yad idaṁ bhāṣitaṁ tvayā । vyāsākhyātasya vittasya samupānayanaṁ prati ॥

यदि तत्प्राप्नुयामेह धनमाविक्षितं प्रभो । कृतमेव महाराज भवेदिति मतिर्मम ॥

yadi tat prāpnuyāmeha dhanam āvikṣitaṁ prabho । kr̥tam eva mahārāja bhaved iti matir mama ॥

ते वयं प्रणिपातेन गिरीशस्य महात्मनः । तदानयाम भद्रं ते समभ्यर्च्य कपर्दिनम् ॥

te vayaṁ praṇipātena girīśasya mahātmanaḥ । tad ānayāma bhadraṁ te samabhyarcya kapardinam ॥

तं विभुं देवदेवेशं तस्यैवानुचरांश्च तान् । प्रसाद्यार्थमवाप्स्यामो नूनं वाग्बुद्धिकर्मभिः ॥

taṁ vibhuṁ devadeveśaṁ tasyaivānucarāṁś ca tān । prasādyārtham avāpsyāmo nūnaṁ vāgbuddhikarmabhiḥ ॥

रक्षन्ते ये च तद्द्रव्यं किंकरा रौद्रदर्शनाः । ते च वश्या भविष्यन्ति प्रसन्ने वृषभध्वजे ॥

rakṣante ye ca tad dravyaṁ kiṁkarā raudradarśanāḥ । te ca vaśyā bhaviṣyanti prasanne vr̥ṣabhadhvaje ॥

श्रुत्वैवं वदतस्तस्य वाक्यं भीमस्य भारत । प्रीतो धर्मात्मजो राजा बभूवातीव भारत । अर्जुनप्रमुखाश्चापि तथेत्येवाब्रुवन्मुदा ॥

śrutvaivaṁ vadatas tasya vākyaṁ bhīmasya bhārata । prīto dharmātmajo rājā babhūvātīva bhārata । arjunapramukhāś cāpi tathety evābruvan mudā ॥

कृत्वा तु पाण्डवाः सर्वे रत्नाहरणनिश्चयम् । सेनामाज्ञापयामासुर्नक्षत्रेऽहनि च ध्रुवे ॥

kr̥tvā tu pāṇḍavāḥ sarve ratnāharaṇaniścayam । senām ājñāpayām āsur nakṣatre ’hani ca dhruve ॥

ततो ययुः पाण्डुसुता ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च । अर्चयित्वा सुरश्रेष्ठं पूर्वमेव महेश्वरम् ॥

tato yayuḥ pāṇḍusutā brāhmaṇān svasti vācya ca । arcayitvā suraśreṣṭhaṁ pūrvam eva maheśvaram ॥

मोदकैः पायसेनाथ मांसापूपैस्तथैव च । आशास्य च महात्मानं प्रययुर्मुदिता भृशम् ॥

modakaiḥ pāyasenātha māṁsāpūpais tathaiva ca । āśāsya ca mahātmānaṁ prayayur muditā bhr̥śam ॥

तेषां प्रयास्यतां तत्र मङ्गलानि शुभान्यथ । प्राहुः प्रहृष्टमनसो द्विजाग्र्या नागराश्च ते ॥

teṣāṁ prayāsyatāṁ tatra maṅgalāni śubhāny atha । prāhuḥ prahr̥ṣṭamanaso dvijāgryā nāgarāś ca te ॥

ततः प्रदक्षिणीकृत्य शिरोभिः प्रणिपत्य च । ब्राह्मणानग्निसहितान्प्रययुः पाण्डुनन्दनाः ॥

tataḥ pradakṣiṇīkr̥tya śirobhiḥ praṇipatya ca । brāhmaṇān agnisahitān prayayuḥ pāṇḍunandanāḥ ॥

समनुज्ञाप्य राजानं पुत्रशोकसमाहतम् । धृतराष्ट्रं सभार्यं वै पृथां पृथुललोचनाम् ॥

samanujñāpya rājānaṁ putraśokasamāhatam । dhr̥tarāṣṭraṁ sabhāryaṁ vai pr̥thāṁ pr̥thulalocanām ॥

मूले निक्षिप्य कौरव्यं युयुत्सुं धृतराष्ट्रजम् । संपूज्यमानाः पौरैश्च ब्राह्मणैश्च मनीषिभिः ॥

mūle nikṣipya kauravyaṁ yuyutsuṁ dhr̥tarāṣṭrajam । saṁpūjyamānāḥ pauraiś ca brāhmaṇaiś ca manīṣibhiḥ ॥