Adhyāya 61

वैशंपायन उवाच । एतच्छ्रुत्वा तु पुत्रस्य वचः शूरात्मजस्तदा । विहाय शोकं धर्मात्मा ददौ श्राद्धमनुत्तमम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । etac chrutvā tu putrasya vacaḥ śūrātmajas tadā । vihāya śokaṁ dharmātmā dadau śrāddham anuttamam ॥

तथैव वासुदेवोऽपि स्वस्रीयस्य महात्मनः । दयितस्य पितुर्नित्यमकरोदौर्ध्वदेहिकम् ॥

tathaiva vāsudevo ’pi svasrīyasya mahātmanaḥ । dayitasya pitur nityam akarod aurdhvadehikam ॥

षष्टिं शतसहस्राणि ब्राह्मणानां महाभुजः । विधिवद्भोजयामास भोज्यं सर्वगुणान्वितम् ॥

ṣaṣṭiṁ śatasahasrāṇi brāhmaṇānāṁ mahābhujaḥ । vidhivad bhojayām āsa bhojyaṁ sarvaguṇānvitam ॥

आच्छाद्य च महाबाहुर्धनतृष्णामपानुदत् । ब्राह्मणानां तदा कृष्णस्तदभूद्रोमहर्षणम् ॥

ācchādya ca mahābāhur dhanatr̥ṣṇām apānudat । brāhmaṇānāṁ tadā kr̥ṣṇas tad abhūd romaharṣaṇam ॥

सुवर्णं चैव गाश्चैव शयनाच्छादनं तथा । दीयमानं तदा विप्राः प्रभूतमिति चाब्रुवन् ॥

suvarṇaṁ caiva gāś caiva śayanācchādanaṁ tathā । dīyamānaṁ tadā viprāḥ prabhūtam iti cābruvan ॥

वासुदेवोऽथ दाशार्हो बलदेवः ससात्यकिः । अभिमन्योस्तदा श्राद्धमकुर्वन्सत्यकस्तदा । अतीव दुःखसंतप्ता न शमं चोपलेभिरे ॥

vāsudevo ’tha dāśārho baladevaḥ sasātyakiḥ । abhimanyos tadā śrāddham akurvan satyakas tadā । atīva duḥkhasaṁtaptā na śamaṁ copalebhire ॥

तथैव पाण्डवा वीरा नगरे नागसाह्वये । नोपगच्छन्ति वै शान्तिमभिमन्युविनाकृताः ॥

tathaiva pāṇḍavā vīrā nagare nāgasāhvaye । nopagacchanti vai śāntim abhimanyuvinākr̥tāḥ ॥

सुबहूनि च राजेन्द्र दिवसानि विराटजा । नाभुङ्क्त पतिशोकार्ता तदभूत्करुणं महत् । कुक्षिस्थ एव तस्यास्तु स गर्भः संप्रलीयत ॥

subahūni ca rājendra divasāni virāṭajā । nābhuṅkta patiśokārtā tad abhūt karuṇaṁ mahat । kukṣistha eva tasyāstu sa garbhaḥ saṁpralīyata ॥

आजगाम ततो व्यासो ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । आगम्य चाब्रवीद्धीमान्पृथां पृथुललोचनाम् । उत्तरां च महातेजाः शोकः संत्यज्यतामयम् ॥

ājagāma tato vyāso jñātvā divyena cakṣuṣā । āgamya cābravīd dhīmān pr̥thāṁ pr̥thulalocanām । uttarāṁ ca mahātejāḥ śokaḥ saṁtyajyatām ayam ॥

जनिष्यति महातेजाः पुत्रस्तव यशस्विनि । प्रभावाद्वासुदेवस्य मम व्याहरणादपि । पाण्डवानामयं चान्ते पालयिष्यति मेदिनीम् ॥

janiṣyati mahātejāḥ putras tava yaśasvini । prabhāvād vāsudevasya mama vyāharaṇād api । pāṇḍavānām ayaṁ cānte pālayiṣyati medinīm ॥

धनंजयं च संप्रेक्ष्य धर्मराजस्य पश्यतः । व्यासो वाक्यमुवाचेदं हर्षयन्निव भारत ॥

dhanaṁjayaṁ ca saṁprekṣya dharmarājasya paśyataḥ । vyāso vākyam uvācedaṁ harṣayann iva bhārata ॥

पौत्रस्तव महाबाहो जनिष्यति महामनाः । पृथ्वीं सागरपर्यन्तां पालयिष्यति चैव ह ॥

pautras tava mahābāho janiṣyati mahāmanāḥ । pr̥thvīṁ sāgaraparyantāṁ pālayiṣyati caiva ha ॥

तस्माच्छोकं कुरुश्रेष्ठ जहि त्वमरिकर्शन । विचार्यमत्र न हि ते सत्यमेतद्भविष्यति ॥

tasmāc chokaṁ kuruśreṣṭha jahi tvam arikarśana । vicāryam atra na hi te satyam etad bhaviṣyati ॥

यच्चापि वृष्णिवीरेण कृष्णेन कुरुनन्दन । पुरोक्तं तत्तथा भावि मा तेऽत्रास्तु विचारणा ॥

yac cāpi vr̥ṣṇivīreṇa kr̥ṣṇena kurunandana । puroktaṁ tat tathā bhāvi mā te ’trāstu vicāraṇā ॥

विबुधानां गतो लोकानक्षयानात्मनिर्जितान् । न स शोच्यस्त्वया तात न चान्यैः कुरुभिस्तथा ॥

vibudhānāṁ gato lokān akṣayān ātmanirjitān । na sa śocyas tvayā tāta na cānyaiḥ kurubhis tathā ॥

एवं पितामहेनोक्तो धर्मात्मा स धनंजयः । त्यक्त्वा शोकं महाराज हृष्टरूपोऽभवत्तदा ॥

evaṁ pitāmahenokto dharmātmā sa dhanaṁjayaḥ । tyaktvā śokaṁ mahārāja hr̥ṣṭarūpo ’bhavat tadā ॥

पितापि तव धर्मज्ञ गर्भे तस्मिन्महामते । अवर्धत यथाकालं शुक्लपक्षे यथा शशी ॥

pitāpi tava dharmajña garbhe tasmin mahāmate । avardhata yathākālaṁ śuklapakṣe yathā śaśī ॥

ततः संचोदयामास व्यासो धर्मात्मजं नृपम् । अश्वमेधं प्रति तदा ततः सोऽन्तर्हितोऽभवत् ॥

tataḥ saṁcodayām āsa vyāso dharmātmajaṁ nr̥pam । aśvamedhaṁ prati tadā tataḥ so ’ntarhito ’bhavat ॥

धर्मराजोऽपि मेधावी श्रुत्वा व्यासस्य तद्वचः । वित्तोपनयने तात चकार गमने मतिम् ॥

dharmarājo ’pi medhāvī śrutvā vyāsasya tad vacaḥ । vittopanayane tāta cakāra gamane matim ॥