ब्रह्मोवाच । संन्यासं तप इत्याहुर्वृद्धा निश्चितदर्शिनः । ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्था ज्ञानं ब्रह्म परं विदुः ॥
brahmovāca । saṁnyāsaṁ tapa ity āhur vr̥ddhā niścitadarśinaḥ । brāhmaṇā brahmayonisthā jñānaṁ brahma paraṁ viduḥ ॥
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §48–50 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
ब्रह्मोवाच । संन्यासं तप इत्याहुर्वृद्धा निश्चितदर्शिनः । ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्था ज्ञानं ब्रह्म परं विदुः ॥
brahmovāca । saṁnyāsaṁ tapa ity āhur vr̥ddhā niścitadarśinaḥ । brāhmaṇā brahmayonisthā jñānaṁ brahma paraṁ viduḥ ॥
अविदूरात्परं ब्रह्म वेदविद्याव्यपाश्रयम् । निर्द्वंद्वं निर्गुणं नित्यमचिन्त्यं गुह्यमुत्तमम् ॥
avidūrāt paraṁ brahma vedavidyāvyapāśrayam । nirdvaṁdvaṁ nirguṇaṁ nityam acintyaṁ guhyam uttamam ॥
ज्ञानेन तपसा चैव धीराः पश्यन्ति तत्पदम् । निर्णिक्ततमसः पूता व्युत्क्रान्तरजसोऽमलाः ॥
jñānena tapasā caiva dhīrāḥ paśyanti tat padam । nirṇiktatamasaḥ pūtā vyutkrāntarajaso ’malāḥ ॥
तपसा क्षेममध्वानं गच्छन्ति परमैषिणः । संन्यासनिरता नित्यं ये ब्रह्मविदुषो जनाः ॥
tapasā kṣemam adhvānaṁ gacchanti paramaiṣiṇaḥ । saṁnyāsaniratā nityaṁ ye brahmaviduṣo janāḥ ॥
तपः प्रदीप इत्याहुराचारो धर्मसाधकः । ज्ञानं त्वेव परं विद्म संन्यासस्तप उत्तमम् ॥
tapaḥ pradīpa ity āhur ācāro dharmasādhakaḥ । jñānaṁ tv eva paraṁ vidma saṁnyāsas tapa uttamam ॥
यस्तु वेद निराबाधं ज्ञानं तत्त्वविनिश्चयात् । सर्वभूतस्थमात्मानं स सर्वगतिरिष्यते ॥
yas tu veda nirābādhaṁ jñānaṁ tattvaviniścayāt । sarvabhūtastham ātmānaṁ sa sarvagatir iṣyate ॥
यो विद्वान्सहवासं च विवासं चैव पश्यति । तथैवैकत्वनानात्वे स दुःखात्परिमुच्यते ॥
yo vidvān sahavāsaṁ ca vivāsaṁ caiva paśyati । tathaivaikatvanānātve sa duḥkhāt parimucyate ॥
यो न कामयते किंचिन्न किंचिदवमन्यते । इहलोकस्थ एवैष ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥
yo na kāmayate kiṁ cin na kiṁ cid avamanyate । ihalokastha evaiṣa brahmabhūyāya kalpate ॥
प्रधानगुणतत्त्वज्ञः सर्वभूतविधानवित् । निर्ममो निरहंकारो मुच्यते नात्र संशयः ॥
pradhānaguṇatattvajñaḥ sarvabhūtavidhānavit । nirmamo nirahaṁkāro mucyate nātra saṁśayaḥ ॥
निर्द्वंद्वो निर्नमस्कारो निःस्वधाकार एव च । निर्गुणं नित्यमद्वंद्वं प्रशमेनैव गच्छति ॥
nirdvaṁdvo nirnamaskāro niḥsvadhākāra eva ca । nirguṇaṁ nityam advaṁdvaṁ praśamenaiva gacchati ॥
हित्वा गुणमयं सर्वं कर्म जन्तुः शुभाशुभम् । उभे सत्यानृते हित्वा मुच्यते नात्र संशयः ॥
hitvā guṇamayaṁ sarvaṁ karma jantuḥ śubhāśubham । ubhe satyānr̥te hitvā mucyate nātra saṁśayaḥ ॥
अव्यक्तबीजप्रभवो बुद्धिस्कन्धमयो महान् । महाहंकारविटप इन्द्रियान्तरकोटरः ॥
avyaktabījaprabhavo buddhiskandhamayo mahān । mahāhaṁkāraviṭapa indriyāntarakoṭaraḥ ॥
महाभूतविशाखश्च विशेषप्रतिशाखवान् । सदापर्णः सदापुष्पः शुभाशुभफलोदयः । आजीवः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः ॥
mahābhūtaviśākhaś ca viśeṣapratiśākhavān । sadāparṇaḥ sadāpuṣpaḥ śubhāśubhaphalodayaḥ । ājīvaḥ sarvabhūtānāṁ brahmavr̥kṣaḥ sanātanaḥ ॥
एतच्छित्त्वा च भित्त्वा च ज्ञानेन परमासिना । हित्वा चामरतां प्राप्य जह्याद्वै मृत्युजन्मनी । निर्ममो निरहंकारो मुच्यते नात्र संशयः ॥
etac chittvā ca bhittvā ca jñānena paramāsinā । hitvā cāmaratāṁ prāpya jahyād vai mr̥tyujanmanī । nirmamo nirahaṁkāro mucyate nātra saṁśayaḥ ॥
द्वावेतौ पक्षिणौ नित्यौ सखायौ चाप्यचेतनौ । एताभ्यां तु परो यस्य चेतनावानिति स्मृतः ॥
dvāv etau pakṣiṇau nityau sakhāyau cāpy acetanau । etābhyāṁ tu paro yasya cetanāvān iti smr̥taḥ ॥
अचेतनः सत्त्वसंघातयुक्तः; सत्त्वात्परं चेतयतेऽन्तरात्मा । स क्षेत्रज्ञः सत्त्वसंघातबुद्धि;र्गुणातिगो मुच्यते मृत्युपाशात् ॥
acetanaḥ sattvasaṁghātayuktaḥ; sattvāt paraṁ cetayate ’ntarātmā । sa kṣetrajñaḥ sattvasaṁghātabuddhir; guṇātigo mucyate mr̥tyupāśāt ॥