Adhyāya 7

धृतराष्ट्र उवाच । स्पृश मां पाणिना भूयः परिष्वज च पाण्डव । जीवामीव हि संस्पर्शात्तव राजीवलोचन ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । spr̥śa māṁ pāṇinā bhūyaḥ pariṣvaja ca pāṇḍava । jīvāmīva hi saṁsparśāt tava rājīvalocana ॥

मूर्धानं च तवाघ्रातुमिच्छामि मनुजाधिप । पाणिभ्यां च परिस्प्रष्टुं प्राणा हि न जहुर्मम ॥

mūrdhānaṁ ca tavāghrātum icchāmi manujādhipa । pāṇibhyāṁ ca parispraṣṭuṁ prāṇā hi na jahur mama ॥

अष्टमो ह्यद्य कालोऽयमाहारस्य कृतस्य मे । येनाहं कुरुशार्दूल न शक्नोमि विचेष्टितुम् ॥

aṣṭamo hy adya kālo ’yam āhārasya kr̥tasya me । yenāhaṁ kuruśārdūla na śaknomi viceṣṭitum ॥

व्यायामश्चायमत्यर्थं कृतस्त्वामभियाचता । ततो ग्लानमनास्तात नष्टसंज्ञ इवाभवम् ॥

vyāyāmaś cāyam atyarthaṁ kr̥tas tvām abhiyācatā । tato glānamanās tāta naṣṭasaṁjña ivābhavam ॥

तवामृतसमस्पर्शं हस्तस्पर्शमिमं विभो । लब्ध्वा संजीवितोऽस्मीति मन्ये कुरुकुलोद्वह ॥

tavāmr̥tasamasparśaṁ hastasparśam imaṁ vibho । labdhvā saṁjīvito ’smīti manye kurukulodvaha ॥

वैशंपायन उवाच । एवमुक्तस्तु कौन्तेयः पित्रा ज्येष्ठेन भारत । पस्पर्श सर्वगात्रेषु सौहार्दात्तं शनैस्तदा ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktas tu kaunteyaḥ pitrā jyeṣṭhena bhārata । pasparśa sarvagātreṣu sauhārdāt taṁ śanais tadā ॥

उपलभ्य ततः प्राणान्धृतराष्ट्रो महीपतिः । बाहुभ्यां संपरिष्वज्य मूर्ध्न्याजिघ्रत पाण्डवम् ॥

upalabhya tataḥ prāṇān dhr̥tarāṣṭro mahīpatiḥ । bāhubhyāṁ saṁpariṣvajya mūrdhny ājighrata pāṇḍavam ॥

विदुरादयश्च ते सर्वे रुरुदुर्दुःखिता भृशम् । अतिदुःखाच्च राजानं नोचुः किंचन पाण्डवाः ॥

vidurādayaś ca te sarve rurudur duḥkhitā bhr̥śam । atiduḥkhāc ca rājānaṁ nocuḥ kiṁ cana pāṇḍavāḥ ॥

गान्धारी त्वेव धर्मज्ञा मनसोद्वहती भृशम् । दुःखान्यवारयद्राजन्मैवमित्येव चाब्रवीत् ॥

gāndhārī tv eva dharmajñā manasodvahatī bhr̥śam । duḥkhāny avārayad rājan maivam ity eva cābravīt ॥

इतरास्तु स्त्रियः सर्वाः कुन्त्या सह सुदुःखिताः । नेत्रैरागतविक्लेदैः परिवार्य स्थिताभवन् ॥

itarās tu striyaḥ sarvāḥ kuntyā saha suduḥkhitāḥ । netrair āgatavikledaiḥ parivārya sthitābhavan ॥

अथाब्रवीत्पुनर्वाक्यं धृतराष्ट्रो युधिष्ठिरम् । अनुजानीहि मां राजंस्तापस्ये भरतर्षभ ॥

athābravīt punar vākyaṁ dhr̥tarāṣṭro yudhiṣṭhiram । anujānīhi māṁ rājaṁs tāpasye bharatarṣabha ॥

ग्लायते मे मनस्तात भूयो भूयः प्रजल्पतः । न मामतः परं पुत्र परिक्लेष्टुमिहार्हसि ॥

glāyate me manas tāta bhūyo bhūyaḥ prajalpataḥ । na mām ataḥ paraṁ putra parikleṣṭum ihārhasi ॥

तस्मिंस्तु कौरवेन्द्रे तं तथा ब्रुवति पाण्डवम् । सर्वेषामवरोधानामार्तनादो महानभूत् ॥

tasmiṁs tu kauravendre taṁ tathā bruvati pāṇḍavam । sarveṣām avarodhānām ārtanādo mahān abhūt ॥

दृष्ट्वा कृशं विवर्णं च राजानमतथोचितम् । उपवासपरिश्रान्तं त्वगस्थिपरिवारितम् ॥

dr̥ṣṭvā kr̥śaṁ vivarṇaṁ ca rājānam atathocitam । upavāsapariśrāntaṁ tvagasthiparivāritam ॥

धर्मपुत्रः स पितरं परिष्वज्य महाभुजः । शोकजं बाष्पमुत्सृज्य पुनर्वचनमब्रवीत् ॥

dharmaputraḥ sa pitaraṁ pariṣvajya mahābhujaḥ । śokajaṁ bāṣpam utsr̥jya punar vacanam abravīt ॥

न कामये नरश्रेष्ठ जीवितं पृथिवीं तथा । यथा तव प्रियं राजंश्चिकीर्षामि परंतप ॥

na kāmaye naraśreṣṭha jīvitaṁ pr̥thivīṁ tathā । yathā tava priyaṁ rājaṁś cikīrṣāmi paraṁtapa ॥

यदि त्वहमनुग्राह्यो भवतो दयितोऽपि वा । क्रियतां तावदाहारस्ततो वेत्स्यामहे वयम् ॥

yadi tv aham anugrāhyo bhavato dayito ’pi vā । kriyatāṁ tāvad āhāras tato vetsyāmahe vayam ॥

ततोऽब्रवीन्महातेजा धर्मपुत्रं स पार्थिवः । अनुज्ञातस्त्वया पुत्र भुञ्जीयामिति कामये ॥

tato ’bravīn mahātejā dharmaputraṁ sa pārthivaḥ । anujñātas tvayā putra bhuñjīyām iti kāmaye ॥

इति ब्रुवति राजेन्द्रे धृतराष्ट्रे युधिष्ठिरम् । ऋषिः सत्यवतीपुत्रो व्यासोऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ॥

iti bruvati rājendre dhr̥tarāṣṭre yudhiṣṭhiram । r̥ṣiḥ satyavatīputro vyāso ’bhyetya vaco ’bravīt ॥