Adhyāya 47

नारद उवाच । नासौ वृथाग्निना दग्धो यथा तत्र श्रुतं मया । वैचित्रवीर्यो नृपतिस्तत्ते वक्ष्यामि भारत ॥

nārada uvāca । nāsau vr̥thāgninā dagdho yathā tatra śrutaṁ mayā । vaicitravīryo nr̥patis tat te vakṣyāmi bhārata ॥

वनं प्रविशता तेन वायुभक्षेण धीमता । अग्नयः कारयित्वेष्टिमुत्सृष्टा इति नः श्रुतम् ॥

vanaṁ praviśatā tena vāyubhakṣeṇa dhīmatā । agnayaḥ kārayitveṣṭim utsr̥ṣṭā iti naḥ śrutam ॥

याजकास्तु ततस्तस्य तानग्नीन्निर्जने वने । समुत्सृज्य यथाकामं जग्मुर्भरतसत्तम ॥

yājakās tu tatas tasya tān agnīn nirjane vane । samutsr̥jya yathākāmaṁ jagmur bharatasattama ॥

स विवृद्धस्तदा वह्निर्वने तस्मिन्नभूत्किल । तेन तद्वनमादीप्तमिति मे तापसाब्रुवन् ॥

sa vivr̥ddhas tadā vahnir vane tasminn abhūt kila । tena tad vanam ādīptam iti me tāpasābruvan ॥

स राजा जाह्नवीकच्छे यथा ते कथितं मया । तेनाग्निना समायुक्तः स्वेनैव भरतर्षभ ॥

sa rājā jāhnavīkacche yathā te kathitaṁ mayā । tenāgninā samāyuktaḥ svenaiva bharatarṣabha ॥

एवमावेदयामासुर्मुनयस्ते ममानघ । ये ते भागीरथीतीरे मया दृष्टा युधिष्ठिर ॥

evam āvedayām āsur munayas te mamānagha । ye te bhāgīrathītīre mayā dr̥ṣṭā yudhiṣṭhira ॥

एवं स्वेनाग्निना राजा समायुक्तो महीपते । मा शोचिथास्त्वं नृपतिं गतः स परमां गतिम् ॥

evaṁ svenāgninā rājā samāyukto mahīpate । mā śocithās tvaṁ nr̥patiṁ gataḥ sa paramāṁ gatim ॥

गुरुशुश्रूषया चैव जननी तव पाण्डव । प्राप्ता सुमहतीं सिद्धिमिति मे नात्र संशयः ॥

guruśuśrūṣayā caiva jananī tava pāṇḍava । prāptā sumahatīṁ siddhim iti me nātra saṁśayaḥ ॥

कर्तुमर्हसि कौरव्य तेषां त्वमुदकक्रियाम् । भ्रातृभिः सहितः सर्वैरेतदत्र विधीयताम् ॥

kartum arhasi kauravya teṣāṁ tvam udakakriyām । bhrātr̥bhiḥ sahitaḥ sarvair etad atra vidhīyatām ॥

वैशंपायन उवाच । ततः स पृथिवीपालः पाण्डवानां धुरंधरः । निर्ययौ सह सोदर्यैः सदारो भरतर्षभ ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ sa pr̥thivīpālaḥ pāṇḍavānāṁ dhuraṁdharaḥ । niryayau saha sodaryaiḥ sadāro bharatarṣabha ॥

पौरजानपदाश्चैव राजभक्तिपुरस्कृताः । गङ्गां प्रजग्मुरभितो वाससैकेन संवृताः ॥

paurajānapadāś caiva rājabhaktipuraskr̥tāḥ । gaṅgāṁ prajagmur abhito vāsasaikena saṁvr̥tāḥ ॥

ततोऽवगाह्य सलिलं सर्वे ते कुरुपुंगवाः । युयुत्सुमग्रतः कृत्वा ददुस्तोयं महात्मने ॥

tato ’vagāhya salilaṁ sarve te kurupuṁgavāḥ । yuyutsum agrataḥ kr̥tvā dadus toyaṁ mahātmane ॥

गान्धार्याश्च पृथायाश्च विधिवन्नामगोत्रतः । शौचं निवर्तयन्तस्ते तत्रोषुर्नगराद्बहिः ॥

gāndhāryāś ca pr̥thāyāś ca vidhivan nāmagotrataḥ । śaucaṁ nivartayantas te tatroṣur nagarād bahiḥ ॥

प्रेषयामास स नरान्विधिज्ञानाप्तकारिणः । गङ्गाद्वारं कुरुश्रेष्ठो यत्र दग्धोऽभवन्नृपः ॥

preṣayām āsa sa narān vidhijñān āptakāriṇaḥ । gaṅgādvāraṁ kuruśreṣṭho yatra dagdho ’bhavan nr̥paḥ ॥

तत्रैव तेषां कुल्यानि गङ्गाद्वारेऽन्वशात्तदा । कर्तव्यानीति पुरुषान्दत्तदेयान्महीपतिः ॥

tatraiva teṣāṁ kulyāni gaṅgādvāre ’nvaśāt tadā । kartavyānīti puruṣān dattadeyān mahīpatiḥ ॥

द्वादशेऽहनि तेभ्यः स कृतशौचो नराधिपः । ददौ श्राद्धानि विधिवद्दक्षिणावन्ति पाण्डवः ॥

dvādaśe ’hani tebhyaḥ sa kr̥taśauco narādhipaḥ । dadau śrāddhāni vidhivad dakṣiṇāvanti pāṇḍavaḥ ॥

धृतराष्ट्रं समुद्दिश्य ददौ स पृथिवीपतिः । सुवर्णं रजतं गाश्च शय्याश्च सुमहाधनाः ॥

dhr̥tarāṣṭraṁ samuddiśya dadau sa pr̥thivīpatiḥ । suvarṇaṁ rajataṁ gāś ca śayyāś ca sumahādhanāḥ ॥

गान्धार्याश्चैव तेजस्वी पृथायाश्च पृथक्पृथक् । संकीर्त्य नामनी राजा ददौ दानमनुत्तमम् ॥

gāndhāryāś caiva tejasvī pr̥thāyāś ca pr̥thak pr̥thak । saṁkīrtya nāmanī rājā dadau dānam anuttamam ॥

यो यदिच्छति यावच्च तावत्स लभते द्विजः । शयनं भोजनं यानं मणिरत्नमथो धनम् ॥

yo yad icchati yāvac ca tāvat sa labhate dvijaḥ । śayanaṁ bhojanaṁ yānaṁ maṇiratnam atho dhanam ॥

यानमाच्छादनं भोगान्दासीश्च परिचारिकाः । ददौ राजा समुद्दिश्य तयोर्मात्रोर्महीपतिः ॥

yānam ācchādanaṁ bhogān dāsīś ca paricārikāḥ । dadau rājā samuddiśya tayor mātror mahīpatiḥ ॥

ततः स पृथिवीपालो दत्त्वा श्राद्धान्यनेकशः । प्रविवेश पुनर्धीमान्नगरं वारणाह्वयम् ॥

tataḥ sa pr̥thivīpālo dattvā śrāddhāny anekaśaḥ । praviveśa punar dhīmān nagaraṁ vāraṇāhvayam ॥

ते चापि राजवचनात्पुरुषा ये गताभवन् । संकल्प्य तेषां कुल्यानि पुनः प्रत्यागमंस्ततः ॥

te cāpi rājavacanāt puruṣā ye gatābhavan । saṁkalpya teṣāṁ kulyāni punaḥ pratyāgamaṁs tataḥ ॥

माल्यैर्गन्धैश्च विविधैः पूजयित्वा यथाविधि । कुल्यानि तेषां संयोज्य तदाचख्युर्महीपतेः ॥

mālyair gandhaiś ca vividhaiḥ pūjayitvā yathāvidhi । kulyāni teṣāṁ saṁyojya tadācakhyur mahīpateḥ ॥

समाश्वास्य च राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् । नारदोऽप्यगमद्राजन्परमर्षिर्यथेप्सितम् ॥

samāśvāsya ca rājānaṁ dharmātmānaṁ yudhiṣṭhiram । nārado ’py agamad rājan paramarṣir yathepsitam ॥

एवं वर्षाण्यतीतानि धृतराष्ट्रस्य धीमतः । वनवासे तदा त्रीणि नगरे दश पञ्च च ॥

evaṁ varṣāṇy atītāni dhr̥tarāṣṭrasya dhīmataḥ । vanavāse tadā trīṇi nagare daśa pañca ca ॥

हतपुत्रस्य संग्रामे दानानि ददतः सदा । ज्ञातिसंबन्धिमित्राणां भ्रातॄणां स्वजनस्य च ॥

hataputrasya saṁgrāme dānāni dadataḥ sadā । jñātisaṁbandhimitrāṇāṁ bhrātr̥̄ṇāṁ svajanasya ca ॥

युधिष्ठिरस्तु नृपतिर्नातिप्रीतमनास्तदा । धारयामास तद्राज्यं निहतज्ञातिबान्धवः ॥

yudhiṣṭhiras tu nr̥patir nātiprītamanās tadā । dhārayām āsa tad rājyaṁ nihatajñātibāndhavaḥ ॥