42.1MBH-15-42-1
सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा नृपो विद्वान्हृष्टोऽभूज्जनमेजयः । पितामहानां सर्वेषां गमनागमनं तदा ॥
sūta uvāca । etac chrutvā nr̥po vidvān hr̥ṣṭo ’bhūj janamejayaḥ । pitāmahānāṁ sarveṣāṁ gamanāgamanaṁ tadā ॥
Āśramavāsika Parva · Adhyaya 15.42
Adhyāya 42
अध्यायः 42
Who speaks here सूत sūta
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §32–34 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
42.2MBH-15-42-2
अब्रवीच्च मुदा युक्तः पुनरागमनं प्रति । कथं नु त्यक्तदेहानां पुनस्तद्रूपदर्शनम् ॥
abravīc ca mudā yuktaḥ punarāgamanaṁ prati । kathaṁ nu tyaktadehānāṁ punas tad rūpadarśanam ॥
42.3MBH-15-42-3
इत्युक्तः स द्विजश्रेष्ठो व्यासशिष्यः प्रतापवान् । प्रोवाच वदतां श्रेष्ठस्तं नृपं जनमेजयम् ॥
ity uktaḥ sa dvijaśreṣṭho vyāsaśiṣyaḥ pratāpavān । provāca vadatāṁ śreṣṭhas taṁ nr̥paṁ janamejayam ॥
42.4MBH-15-42-4
अविप्रणाशः सर्वेषां कर्मणामिति निश्चयः । कर्मजानि शरीराणि तथैवाकृतयो नृप ॥
avipraṇāśaḥ sarveṣāṁ karmaṇām iti niścayaḥ । karmajāni śarīrāṇi tathaivākr̥tayo nr̥pa ॥
42.5MBH-15-42-5
महाभूतानि नित्यानि भूताधिपतिसंश्रयात् । तेषां च नित्यसंवासो न विनाशो वियुज्यताम् ॥
mahābhūtāni nityāni bhūtādhipatisaṁśrayāt । teṣāṁ ca nityasaṁvāso na vināśo viyujyatām ॥
42.6MBH-15-42-6
अनाशाय कृतं कर्म तस्य चेष्टः फलागमः । आत्मा चैभिः समायुक्तः सुखदुःखमुपाश्नुते ॥
anāśāya kr̥taṁ karma tasya ceṣṭaḥ phalāgamaḥ । ātmā caibhiḥ samāyuktaḥ sukhaduḥkham upāśnute ॥
42.7MBH-15-42-7
अविनाशी तथा नित्यं क्षेत्रज्ञ इति निश्चयः । भूतानामात्मभावो यो ध्रुवोऽसौ संविजानताम् ॥
avināśī tathā nityaṁ kṣetrajña iti niścayaḥ । bhūtānām ātmabhāvo yo dhruvo ’sau saṁvijānatām ॥
42.8MBH-15-42-8
यावन्न क्षीयते कर्म तावदस्य स्वरूपता । संक्षीणकर्मा पुरुषो रूपान्यत्वं नियच्छति ॥
yāvan na kṣīyate karma tāvad asya svarūpatā । saṁkṣīṇakarmā puruṣo rūpānyatvaṁ niyacchati ॥
42.9MBH-15-42-9
नानाभावास्तथैकत्वं शरीरं प्राप्य संहताः । भवन्ति ते तथा नित्याः पृथग्भावं विजानताम् ॥
nānābhāvās tathaikatvaṁ śarīraṁ prāpya saṁhatāḥ । bhavanti te tathā nityāḥ pr̥thagbhāvaṁ vijānatām ॥
42.10MBH-15-42-10
अश्वमेधे श्रुतिश्चेयमश्वसंज्ञपनं प्रति । लोकान्तरगता नित्यं प्राणा नित्या हि वाजिनः ॥
aśvamedhe śrutiś ceyam aśvasaṁjñapanaṁ prati । lokāntaragatā nityaṁ prāṇā nityā hi vājinaḥ ॥
42.11MBH-15-42-11
अहं हितं वदाम्येतत्प्रियं चेत्तव पार्थिव । देवयाना हि पन्थानः श्रुतास्ते यज्ञसंस्तरे ॥
ahaṁ hitaṁ vadāmy etat priyaṁ cet tava pārthiva । devayānā hi panthānaḥ śrutās te yajñasaṁstare ॥
42.12MBH-15-42-12
सुकृतो यत्र ते यज्ञस्तत्र देवा हितास्तव । यदा समन्विता देवाः पशूनां गमनेश्वराः । गतिमन्तश्च तेनेष्ट्वा नान्ये नित्या भवन्ति ते ॥
sukr̥to yatra te yajñas tatra devā hitās tava । yadā samanvitā devāḥ paśūnāṁ gamaneśvarāḥ । gatimantaś ca teneṣṭvā nānye nityā bhavanti te ॥
42.13MBH-15-42-13
नित्येऽस्मिन्पञ्चके वर्गे नित्ये चात्मनि यो नरः । अस्य नानासमायोगं यः पश्यति वृथामतिः । वियोगे शोचतेऽत्यर्थं स बाल इति मे मतिः ॥
nitye ’smin pañcake varge nitye cātmani yo naraḥ । asya nānāsamāyogaṁ yaḥ paśyati vr̥thāmatiḥ । viyoge śocate ’tyarthaṁ sa bāla iti me matiḥ ॥
42.14MBH-15-42-14
वियोगे दोषदर्शी यः संयोगमिह वर्जयेत् । असङ्गे संगमो नास्ति दुःखं भुवि वियोगजम् ॥
viyoge doṣadarśī yaḥ saṁyogam iha varjayet । asaṅge saṁgamo nāsti duḥkhaṁ bhuvi viyogajam ॥
42.15MBH-15-42-15
परापरज्ञस्तु नरो नाभिमानादुदीरितः । अपरज्ञः परां बुद्धिं स्पृष्ट्वा मोहाद्विमुच्यते ॥
parāparajñas tu naro nābhimānād udīritaḥ । aparajñaḥ parāṁ buddhiṁ spr̥ṣṭvā mohād vimucyate ॥
42.16MBH-15-42-16
अदर्शनादापतितः पुनश्चादर्शनं गतः । नाहं तं वेद्मि नासौ मां न च मेऽस्ति विरागता ॥
adarśanād āpatitaḥ punaś cādarśanaṁ gataḥ । nāhaṁ taṁ vedmi nāsau māṁ na ca me ’sti virāgatā ॥
42.17MBH-15-42-17
येन येन शरीरेण करोत्ययमनीश्वरः । तेन तेन शरीरेण तदवश्यमुपाश्नुते । मानसं मनसाप्नोति शारीरं च शरीरवान् ॥
yena yena śarīreṇa karoty ayam anīśvaraḥ । tena tena śarīreṇa tad avaśyam upāśnute । mānasaṁ manasāpnoti śārīraṁ ca śarīravān ॥