Adhyāya 31

वैशंपायन उवाच । ततस्ते पाण्डवा दूरादवतीर्य पदातयः । अभिजग्मुर्नरपतेराश्रमं विनयानताः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tatas te pāṇḍavā dūrād avatīrya padātayaḥ । abhijagmur narapater āśramaṁ vinayānatāḥ ॥

स च पौरजनः सर्वो ये च राष्ट्रनिवासिनः । स्त्रियश्च कुरुमुख्यानां पद्भिरेवान्वयुस्तदा ॥

sa ca paurajanaḥ sarvo ye ca rāṣṭranivāsinaḥ । striyaś ca kurumukhyānāṁ padbhir evānvayus tadā ॥

आश्रमं ते ततो जग्मुर्धृतराष्ट्रस्य पाण्डवाः । शून्यं मृगगणाकीर्णं कदलीवनशोभितम् ॥

āśramaṁ te tato jagmur dhr̥tarāṣṭrasya pāṇḍavāḥ । śūnyaṁ mr̥gagaṇākīrṇaṁ kadalīvanaśobhitam ॥

ततस्तत्र समाजग्मुस्तापसा विविधव्रताः । पाण्डवानागतान्द्रष्टुं कौतूहलसमन्विताः ॥

tatas tatra samājagmus tāpasā vividhavratāḥ । pāṇḍavān āgatān draṣṭuṁ kautūhalasamanvitāḥ ॥

तानपृच्छत्ततो राजा क्वासौ कौरववंशभृत् । पिता ज्येष्ठो गतोऽस्माकमिति बाष्पपरिप्लुतः ॥

tān apr̥cchat tato rājā kvāsau kauravavaṁśabhr̥t । pitā jyeṣṭho gato ’smākam iti bāṣpapariplutaḥ ॥

तमूचुस्ते ततो वाक्यं यमुनामवगाहितुम् । पुष्पाणामुदकुम्भस्य चार्थे गत इति प्रभो ॥

tam ūcus te tato vākyaṁ yamunām avagāhitum । puṣpāṇām udakumbhasya cārthe gata iti prabho ॥

तैराख्यातेन मार्गेण ततस्ते प्रययुस्तदा । ददृशुश्चाविदूरे तान्सर्वानथ पदातयः ॥

tair ākhyātena mārgeṇa tatas te prayayus tadā । dadr̥śuś cāvidūre tān sarvān atha padātayaḥ ॥

ततस्ते सत्वरा जग्मुः पितुर्दर्शनकाङ्क्षिणः । सहदेवस्तु वेगेन प्राधावद्येन सा पृथा ॥

tatas te satvarā jagmuḥ pitur darśanakāṅkṣiṇaḥ । sahadevas tu vegena prādhāvad yena sā pr̥thā ॥

सस्वनं प्ररुदन्धीमान्मातुः पादावुपस्पृशन् । सा च बाष्पाविलमुखी प्रददर्श प्रियं सुतम् ॥

sasvanaṁ prarudan dhīmān mātuḥ pādāv upaspr̥śan । sā ca bāṣpāvilamukhī pradadarśa priyaṁ sutam ॥

बाहुभ्यां संपरिष्वज्य समुन्नाम्य च पुत्रकम् । गान्धार्याः कथयामास सहदेवमुपस्थितम् ॥

bāhubhyāṁ saṁpariṣvajya samunnāmya ca putrakam । gāndhāryāḥ kathayām āsa sahadevam upasthitam ॥

अनन्तरं च राजानं भीमसेनमथार्जुनम् । नकुलं च पृथा दृष्ट्वा त्वरमाणोपचक्रमे ॥

anantaraṁ ca rājānaṁ bhīmasenam athārjunam । nakulaṁ ca pr̥thā dr̥ṣṭvā tvaramāṇopacakrame ॥

सा ह्यग्रेऽगच्छत तयोर्दंपत्योर्हतपुत्रयोः । कर्षन्ती तौ ततस्ते तां दृष्ट्वा संन्यपतन्भुवि ॥

sā hy agre ’gacchata tayor daṁpatyor hataputrayoḥ । karṣantī tau tatas te tāṁ dr̥ṣṭvā saṁnyapatan bhuvi ॥

तान्राजा स्वरयोगेन स्पर्शेन च महामनाः । प्रत्यभिज्ञाय मेधावी समाश्वासयत प्रभुः ॥

tān rājā svarayogena sparśena ca mahāmanāḥ । pratyabhijñāya medhāvī samāśvāsayata prabhuḥ ॥

ततस्ते बाष्पमुत्सृज्य गान्धारीसहितं नृपम् । उपतस्थुर्महात्मानो मातरं च यथाविधि ॥

tatas te bāṣpam utsr̥jya gāndhārīsahitaṁ nr̥pam । upatasthur mahātmāno mātaraṁ ca yathāvidhi ॥

सर्वेषां तोयकलशाञ्जगृहुस्ते स्वयं तदा । पाण्डवा लब्धसंज्ञास्ते मात्रा चाश्वासिताः पुनः ॥

sarveṣāṁ toyakalaśāñ jagr̥hus te svayaṁ tadā । pāṇḍavā labdhasaṁjñās te mātrā cāśvāsitāḥ punaḥ ॥

ततो नार्यो नृसिंहानां स च योधजनस्तदा । पौरजानपदाश्चैव ददृशुस्तं नराधिपम् ॥

tato nāryo nr̥siṁhānāṁ sa ca yodhajanas tadā । paurajānapadāś caiva dadr̥śus taṁ narādhipam ॥

निवेदयामास तदा जनं तं नामगोत्रतः । युधिष्ठिरो नरपतिः स चैनान्प्रत्यपूजयत् ॥

nivedayām āsa tadā janaṁ taṁ nāmagotrataḥ । yudhiṣṭhiro narapatiḥ sa cainān pratyapūjayat ॥

स तैः परिवृतो मेने हर्षबाष्पाविलेक्षणः । राजात्मानं गृहगतं पुरेव गजसाह्वये ॥

sa taiḥ parivr̥to mene harṣabāṣpāvilekṣaṇaḥ । rājātmānaṁ gr̥hagataṁ pureva gajasāhvaye ॥

अभिवादितो वधूभिश्च कृष्णाद्याभिः स पार्थिवः । गान्धार्या सहितो धीमान्कुन्त्या च प्रत्यनन्दत ॥

abhivādito vadhūbhiś ca kr̥ṣṇādyābhiḥ sa pārthivaḥ । gāndhāryā sahito dhīmān kuntyā ca pratyanandata ॥

ततश्चाश्रममागच्छत्सिद्धचारणसेवितम् । दिदृक्षुभिः समाकीर्णं नभस्तारागणैरिव ॥

tataś cāśramam āgacchat siddhacāraṇasevitam । didr̥kṣubhiḥ samākīrṇaṁ nabhas tārāgaṇair iva ॥