Adhyāya 14

धृतराष्ट्र उवाच । शंतनुः पालयामास यथावत्पृथिवीमिमाम् । तथा विचित्रवीर्यश्च भीष्मेण परिपालितः । पालयामास वस्तातो विदितं वो नसंशयः ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । śaṁtanuḥ pālayām āsa yathāvat pr̥thivīm imām । tathā vicitravīryaś ca bhīṣmeṇa paripālitaḥ । pālayām āsa vas tāto viditaṁ vo nasaṁśayaḥ ॥

यथा च पाण्डुर्भ्राता मे दयितो भवतामभूत् । स चापि पालयामास यथावत्तच्च वेत्थ ह ॥

yathā ca pāṇḍur bhrātā me dayito bhavatām abhūt । sa cāpi pālayām āsa yathāvat tac ca vettha ha ॥

मया च भवतां सम्यक्छुश्रूषा या कृतानघाः । असम्यग्वा महाभागास्तत्क्षन्तव्यमतन्द्रितैः ॥

mayā ca bhavatāṁ samyak chuśrūṣā yā kr̥tānaghāḥ । asamyag vā mahābhāgās tat kṣantavyam atandritaiḥ ॥

यच्च दुर्योधनेनेदं राज्यं भुक्तमकण्टकम् । अपि तत्र न वो मन्दो दुर्बुद्धिरपराद्धवान् ॥

yac ca duryodhanenedaṁ rājyaṁ bhuktam akaṇṭakam । api tatra na vo mando durbuddhir aparāddhavān ॥

तस्यापराधाद्दुर्बुद्धेरभिमानान्महीक्षिताम् । विमर्दः सुमहानासीदनयान्मत्कृतादथ ॥

tasyāparādhād durbuddher abhimānān mahīkṣitām । vimardaḥ sumahān āsīd anayān matkr̥tād atha ॥

तन्मया साधु वापीदं यदि वासाधु वै कृतम् । तद्वो हृदि न कर्तव्यं मामनुज्ञातुमर्हथ ॥

tan mayā sādhu vāpīdaṁ yadi vāsādhu vai kr̥tam । tad vo hr̥di na kartavyaṁ mām anujñātum arhatha ॥

वृद्धोऽयं हतपुत्रोऽयं दुःखितोऽयं जनाधिपः । पूर्वराज्ञां च पुत्रोऽयमिति कृत्वानुजानत ॥

vr̥ddho ’yaṁ hataputro ’yaṁ duḥkhito ’yaṁ janādhipaḥ । pūrvarājñāṁ ca putro ’yam iti kr̥tvānujānata ॥

इयं च कृपणा वृद्धा हतपुत्रा तपस्विनी । गान्धारी पुत्रशोकार्ता तुल्यं याचति वो मया ॥

iyaṁ ca kr̥paṇā vr̥ddhā hataputrā tapasvinī । gāndhārī putraśokārtā tulyaṁ yācati vo mayā ॥

हतपुत्राविमौ वृद्धौ विदित्वा दुःखितौ तथा । अनुजानीत भद्रं वो व्रजावः शरणं च वः ॥

hataputrāv imau vr̥ddhau viditvā duḥkhitau tathā । anujānīta bhadraṁ vo vrajāvaḥ śaraṇaṁ ca vaḥ ॥

अयं च कौरवो राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । सर्वैर्भवद्भिर्द्रष्टव्यः समेषु विषमेषु च । न जातु विषमं चैव गमिष्यति कदाचन ॥

ayaṁ ca kauravo rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ । sarvair bhavadbhir draṣṭavyaḥ sameṣu viṣameṣu ca । na jātu viṣamaṁ caiva gamiṣyati kadā cana ॥

चत्वारः सचिवा यस्य भ्रातरो विपुलौजसः । लोकपालोपमा ह्येते सर्वे धर्मार्थदर्शिनः ॥

catvāraḥ sacivā yasya bhrātaro vipulaujasaḥ । lokapālopamā hy ete sarve dharmārthadarśinaḥ ॥

ब्रह्मेव भगवानेष सर्वभूतजगत्पतिः । युधिष्ठिरो महातेजा भवतः पालयिष्यति ॥

brahmeva bhagavān eṣa sarvabhūtajagatpatiḥ । yudhiṣṭhiro mahātejā bhavataḥ pālayiṣyati ॥

अवश्यमेव वक्तव्यमिति कृत्वा ब्रवीमि वः । एष न्यासो मया दत्तः सर्वेषां वो युधिष्ठिरः । भवन्तोऽस्य च वीरस्य न्यासभूता मया कृताः ॥

avaśyam eva vaktavyam iti kr̥tvā bravīmi vaḥ । eṣa nyāso mayā dattaḥ sarveṣāṁ vo yudhiṣṭhiraḥ । bhavanto ’sya ca vīrasya nyāsabhūtā mayā kr̥tāḥ ॥

यद्येव तैः कृतं किंचिद्व्यलीकं वा सुतैर्मम । यद्यन्येन मदीयेन तदनुज्ञातुमर्हथ ॥

yady eva taiḥ kr̥taṁ kiṁ cid vyalīkaṁ vā sutair mama । yady anyena madīyena tad anujñātum arhatha ॥

भवद्भिर्हि न मे मन्युः कृतपूर्वः कथंचन । अत्यन्तगुरुभक्तानामेषोऽञ्जलिरिदं नमः ॥

bhavadbhir hi na me manyuḥ kr̥tapūrvaḥ kathaṁ cana । atyantagurubhaktānām eṣo ’ñjalir idaṁ namaḥ ॥

तेषामस्थिरबुद्धीनां लुब्धानां कामचारिणाम् । कृते याचामि वः सर्वान्गान्धारीसहितोऽनघाः ॥

teṣām asthirabuddhīnāṁ lubdhānāṁ kāmacāriṇām । kr̥te yācāmi vaḥ sarvān gāndhārīsahito ’naghāḥ ॥

इत्युक्तास्तेन ते राज्ञा पौरजानपदा जनाः । नोचुर्बाष्पकलाः किंचिद्वीक्षां चक्रुः परस्परम् ॥

ity uktās tena te rājñā paurajānapadā janāḥ । nocur bāṣpakalāḥ kiṁ cid vīkṣāṁ cakruḥ parasparam ॥