Adhyāya 77

भीष्म उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु वसिष्ठमृषिसत्तमम् । इक्ष्वाकुवंशजो राजा सौदासो ददतां वरः ॥

bhīṣma uvāca । etasminn eva kāle tu vasiṣṭham r̥ṣisattamam । ikṣvākuvaṁśajo rājā saudāso dadatāṁ varaḥ ॥

सर्वलोकचरं सिद्धं ब्रह्मकोशं सनातनम् । पुरोहितमिदं प्रष्टुमभिवाद्योपचक्रमे ॥

sarvalokacaraṁ siddhaṁ brahmakośaṁ sanātanam । purohitam idaṁ praṣṭum abhivādyopacakrame ॥

सौदास उवाच । त्रैलोक्ये भगवन्किं स्वित्पवित्रं कथ्यतेऽनघ । यत्कीर्तयन्सदा मर्त्यः प्राप्नुयात्पुण्यमुत्तमम् ॥

saudāsa uvāca । trailokye bhagavan kiṁ svit pavitraṁ kathyate ’nagha । yat kīrtayan sadā martyaḥ prāpnuyāt puṇyam uttamam ॥

भीष्म उवाच । तस्मै प्रोवाच वचनं प्रणताय हितं तदा । गवामुपनिषद्विद्वान्नमस्कृत्य गवां शुचिः ॥

bhīṣma uvāca । tasmai provāca vacanaṁ praṇatāya hitaṁ tadā । gavām upaniṣad vidvān namaskr̥tya gavāṁ śuciḥ ॥

गावः सुरभिगन्धिन्यस्तथा गुग्गुलुगन्धिकाः । गावः प्रतिष्ठा भूतानां गावः स्वस्त्ययनं महत् ॥

gāvaḥ surabhigandhinyas tathā guggulugandhikāḥ । gāvaḥ pratiṣṭhā bhūtānāṁ gāvaḥ svastyayanaṁ mahat ॥

गावो भूतं भविष्यच्च गावः पुष्टिः सनातनी । गावो लक्ष्म्यास्तथा मूलं गोषु दत्तं न नश्यति । अन्नं हि सततं गावो देवानां परमं हविः ॥

gāvo bhūtaṁ bhaviṣyac ca gāvaḥ puṣṭiḥ sanātanī । gāvo lakṣmyās tathā mūlaṁ goṣu dattaṁ na naśyati । annaṁ hi satataṁ gāvo devānāṁ paramaṁ haviḥ ॥

स्वाहाकारवषट्कारौ गोषु नित्यं प्रतिष्ठितौ । गावो यज्ञस्य हि फलं गोषु यज्ञाः प्रतिष्ठिताः ॥

svāhākāravaṣaṭkārau goṣu nityaṁ pratiṣṭhitau । gāvo yajñasya hi phalaṁ goṣu yajñāḥ pratiṣṭhitāḥ ॥

सायं प्रातश्च सततं होमकाले महामते । गावो ददति वै होम्यमृषिभ्यः पुरुषर्षभ ॥

sāyaṁ prātaś ca satataṁ homakāle mahāmate । gāvo dadati vai homyam r̥ṣibhyaḥ puruṣarṣabha ॥

कानिचिद्यानि दुर्गाणि दुष्कृतानि कृतानि च । तरन्ति चैव पाप्मानं धेनुं ये ददति प्रभो ॥

kāni cid yāni durgāṇi duṣkr̥tāni kr̥tāni ca । taranti caiva pāpmānaṁ dhenuṁ ye dadati prabho ॥

एकां च दशगुर्दद्याद्दश दद्याच्च गोशती । शतं सहस्रगुर्दद्यात्सर्वे तुल्यफला हि ते ॥

ekāṁ ca daśagur dadyād daśa dadyāc ca gośatī । śataṁ sahasragur dadyāt sarve tulyaphalā hi te ॥

अनाहिताग्निः शतगुरयज्वा च सहस्रगुः । समृद्धो यश्च कीनाशो नार्घ्यमर्हन्ति ते त्रयः ॥

anāhitāgniḥ śatagur ayajvā ca sahasraguḥ । samr̥ddho yaś ca kīnāśo nārghyam arhanti te trayaḥ ॥

कपिलां ये प्रयच्छन्ति सवत्सां कांस्यदोहनाम् । सुव्रतां वस्त्रसंवीतामुभौ लोकौ जयन्ति ते ॥

kapilāṁ ye prayacchanti savatsāṁ kāṁsyadohanām । suvratāṁ vastrasaṁvītām ubhau lokau jayanti te ॥

युवानमिन्द्रियोपेतं शतेन सह यूथपम् । गवेन्द्रं ब्राह्मणेन्द्राय भूरिशृङ्गमलंकृतम् ॥

yuvānam indriyopetaṁ śatena saha yūthapam । gavendraṁ brāhmaṇendrāya bhūriśr̥ṅgam alaṁkr̥tam ॥

वृषभं ये प्रयच्छन्ति श्रोत्रियाय परंतप । ऐश्वर्यं तेऽभिजायन्ते जायमानाः पुनः पुनः ॥

vr̥ṣabhaṁ ye prayacchanti śrotriyāya paraṁtapa । aiśvaryaṁ te ’bhijāyante jāyamānāḥ punaḥ punaḥ ॥

नाकीर्तयित्वा गाः सुप्यान्नास्मृत्य पुनरुत्पतेत् । सायं प्रातर्नमस्येच्च गास्ततः पुष्टिमाप्नुयात् ॥

nākīrtayitvā gāḥ supyān nāsmr̥tya punar utpatet । sāyaṁ prātar namasyec ca gās tataḥ puṣṭim āpnuyāt ॥

गवां मूत्रपुरीषस्य नोद्विजेत कदाचन । न चासां मांसमश्नीयाद्गवां व्युष्टिं तथाश्नुते ॥

gavāṁ mūtrapurīṣasya nodvijeta kadā cana । na cāsāṁ māṁsam aśnīyād gavāṁ vyuṣṭiṁ tathāśnute ॥

गाश्च संकीर्तयेन्नित्यं नावमन्येत गास्तथा । अनिष्टं स्वप्नमालक्ष्य गां नरः संप्रकीर्तयेत् ॥

gāś ca saṁkīrtayen nityaṁ nāvamanyeta gās tathā । aniṣṭaṁ svapnam ālakṣya gāṁ naraḥ saṁprakīrtayet ॥

गोमयेन सदा स्नायाद्गोकरीषे च संविशेत् । श्लेष्ममूत्रपुरीषाणि प्रतिघातं च वर्जयेत् ॥

gomayena sadā snāyād gokarīṣe ca saṁviśet । śleṣmamūtrapurīṣāṇi pratighātaṁ ca varjayet ॥

सार्द्रचर्मणि भुञ्जीत निरीक्षन्वारुणीं दिशम् । वाग्यतः सर्पिषा भूमौ गवां व्युष्टिं तथाश्नुते ॥

sārdracarmaṇi bhuñjīta nirīkṣan vāruṇīṁ diśam । vāgyataḥ sarpiṣā bhūmau gavāṁ vyuṣṭiṁ tathāśnute ॥

घृतेन जुहुयादग्निं घृतेन स्वस्ति वाचयेत् । घृतं दद्याद्घृतं प्राशेद्गवां व्युष्टिं तथाश्नुते ॥

ghr̥tena juhuyād agniṁ ghr̥tena svasti vācayet । ghr̥taṁ dadyād ghr̥taṁ prāśed gavāṁ vyuṣṭiṁ tathāśnute ॥

गोमत्या विद्यया धेनुं तिलानामभिमन्त्र्य यः । रसरत्नमयीं दद्यान्न स शोचेत्कृताकृते ॥

gomatyā vidyayā dhenuṁ tilānām abhimantrya yaḥ । rasaratnamayīṁ dadyān na sa śocet kr̥tākr̥te ॥

गावो मामुपतिष्ठन्तु हेमशृङ्गाः पयोमुचः । सुरभ्यः सौरभेयाश्च सरितः सागरं यथा ॥

gāvo mām upatiṣṭhantu hemaśr̥ṅgāḥ payomucaḥ । surabhyaḥ saurabheyāś ca saritaḥ sāgaraṁ yathā ॥

गावः पश्यन्तु मां नित्यं गावः पश्याम्यहं तदा । गावोऽस्माकं वयं तासां यतो गावस्ततो वयम् ॥

gāvaḥ paśyantu māṁ nityaṁ gāvaḥ paśyāmy ahaṁ tadā । gāvo ’smākaṁ vayaṁ tāsāṁ yato gāvas tato vayam ॥

एवं रात्रौ दिवा चैव समेषु विषमेषु च । महाभयेषु च नरः कीर्तयन्मुच्यते भयात् ॥

evaṁ rātrau divā caiva sameṣu viṣameṣu ca । mahābhayeṣu ca naraḥ kīrtayan mucyate bhayāt ॥