Adhyāya 64

भीष्म उवाच । सर्वान्कामान्प्रयच्छन्ति ये प्रयच्छन्ति काञ्चनम् । इत्येवं भगवानत्रिः पितामहसुतोऽब्रवीत् ॥

bhīṣma uvāca । sarvān kāmān prayacchanti ye prayacchanti kāñcanam । ity evaṁ bhagavān atriḥ pitāmahasuto ’bravīt ॥

पवित्रं शुच्यथायुष्यं पितॄणामक्षयं च तत् । सुवर्णं मनुजेन्द्रेण हरिश्चन्द्रेण कीर्तितम् ॥

pavitraṁ śucy athāyuṣyaṁ pitr̥̄ṇām akṣayaṁ ca tat । suvarṇaṁ manujendreṇa hariścandreṇa kīrtitam ॥

पानीयदानं परमं दानानां मनुरब्रवीत् । तस्माद्वापीश्च कूपांश्च तडागानि च खानयेत् ॥

pānīyadānaṁ paramaṁ dānānāṁ manur abravīt । tasmād vāpīś ca kūpāṁś ca taḍāgāni ca khānayet ॥

अर्धं पापस्य हरति पुरुषस्येह कर्मणः । कूपः प्रवृत्तपानीयः सुप्रवृत्तश्च नित्यशः ॥

ardhaṁ pāpasya harati puruṣasyeha karmaṇaḥ । kūpaḥ pravr̥ttapānīyaḥ supravr̥ttaś ca nityaśaḥ ॥

सर्वं तारयते वंशं यस्य खाते जलाशये । गावः पिबन्ति विप्राश्च साधवश्च नराः सदा ॥

sarvaṁ tārayate vaṁśaṁ yasya khāte jalāśaye । gāvaḥ pibanti viprāś ca sādhavaś ca narāḥ sadā ॥

निदाघकाले पानीयं यस्य तिष्ठत्यवारितम् । स दुर्गं विषमं कृच्छ्रं न कदाचिदवाप्नुते ॥

nidāghakāle pānīyaṁ yasya tiṣṭhaty avāritam । sa durgaṁ viṣamaṁ kr̥cchraṁ na kadā cid avāpnute ॥

बृहस्पतेर्भगवतः पूष्णश्चैव भगस्य च । अश्विनोश्चैव वह्नेश्च प्रीतिर्भवति सर्पिषा ॥

br̥haspater bhagavataḥ pūṣṇaś caiva bhagasya ca । aśvinoś caiva vahneś ca prītir bhavati sarpiṣā ॥

परमं भेषजं ह्येतद्यज्ञानामेतदुत्तमम् । रसानामुत्तमं चैतत्फलानां चैतदुत्तमम् ॥

paramaṁ bheṣajaṁ hy etad yajñānām etad uttamam । rasānām uttamaṁ caitat phalānāṁ caitad uttamam ॥

फलकामो यशस्कामः पुष्टिकामश्च नित्यदा । घृतं दद्याद्द्विजातिभ्यः पुरुषः शुचिरात्मवान् ॥

phalakāmo yaśaskāmaḥ puṣṭikāmaś ca nityadā । ghr̥taṁ dadyād dvijātibhyaḥ puruṣaḥ śucir ātmavān ॥

घृतं मासे आश्वयुजि विप्रेभ्यो यः प्रयच्छति । तस्मै प्रयच्छतो रूपं प्रीतौ देवाविहाश्विनौ ॥

ghr̥taṁ māse āśvayuji viprebhyo yaḥ prayacchati । tasmai prayacchato rūpaṁ prītau devāv ihāśvinau ॥

पायसं सर्पिषा मिश्रं द्विजेभ्यो यः प्रयच्छति । गृहं तस्य न रक्षांसि धर्षयन्ति कदाचन ॥

pāyasaṁ sarpiṣā miśraṁ dvijebhyo yaḥ prayacchati । gr̥haṁ tasya na rakṣāṁsi dharṣayanti kadā cana ॥

पिपासया न म्रियते सोपच्छन्दश्च दृश्यते । न प्राप्नुयाच्च व्यसनं करकान्यः प्रयच्छति ॥

pipāsayā na mriyate sopacchandaś ca dr̥śyate । na prāpnuyāc ca vyasanaṁ karakān yaḥ prayacchati ॥

प्रयतो ब्राह्मणाग्रेभ्यः श्रद्धया परया युतः । उपस्पर्शनषड्भागं लभते पुरुषः सदा ॥

prayato brāhmaṇāgrebhyaḥ śraddhayā parayā yutaḥ । upasparśanaṣaḍbhāgaṁ labhate puruṣaḥ sadā ॥

यः साधनार्थं काष्ठानि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति । प्रतापार्थं च राजेन्द्र वृत्तवद्भ्यः सदा नरः ॥

yaḥ sādhanārthaṁ kāṣṭhāni brāhmaṇebhyaḥ prayacchati । pratāpārthaṁ ca rājendra vr̥ttavadbhyaḥ sadā naraḥ ॥

सिध्यन्त्यर्थाः सदा तस्य कार्याणि विविधानि च । उपर्युपरि शत्रूणां वपुषा दीप्यते च सः ॥

sidhyanty arthāḥ sadā tasya kāryāṇi vividhāni ca । upary upari śatrūṇāṁ vapuṣā dīpyate ca saḥ ॥

भगवांश्चास्य सुप्रीतो वह्निर्भवति नित्यशः । न तं त्यजन्ते पशवः संग्रामे च जयत्यपि ॥

bhagavāṁś cāsya suprīto vahnir bhavati nityaśaḥ । na taṁ tyajante paśavaḥ saṁgrāme ca jayaty api ॥

पुत्राञ्छ्रियं च लभते यश्छत्रं संप्रयच्छति । चक्षुर्व्याधिं न लभते यज्ञभागमथाश्नुते ॥

putrāñ chriyaṁ ca labhate yaś chatraṁ saṁprayacchati । cakṣurvyādhiṁ na labhate yajñabhāgam athāśnute ॥

निदाघकाले वर्षे वा यश्छत्रं संप्रयच्छति । नास्य कश्चिन्मनोदाहः कदाचिदपि जायते । कृच्छ्रात्स विषमाच्चैव विप्र मोक्षमवाप्नुते ॥

nidāghakāle varṣe vā yaś chatraṁ saṁprayacchati । nāsya kaś cin manodāhaḥ kadā cid api jāyate । kr̥cchrāt sa viṣamāc caiva vipra mokṣam avāpnute ॥

प्रदानं सर्वदानानां शकटस्य विशिष्यते । एवमाह महाभागः शाण्डिल्यो भगवानृषिः ॥

pradānaṁ sarvadānānāṁ śakaṭasya viśiṣyate । evam āha mahābhāgaḥ śāṇḍilyo bhagavān r̥ṣiḥ ॥