Adhyāya 35

भीष्म उवाच । जन्मनैव महाभागो ब्राह्मणो नाम जायते । नमस्यः सर्वभूतानामतिथिः प्रसृताग्रभुक् ॥

bhīṣma uvāca । janmanaiva mahābhāgo brāhmaṇo nāma jāyate । namasyaḥ sarvabhūtānām atithiḥ prasr̥tāgrabhuk ॥

सर्वान्नः सुहृदस्तात ब्राह्मणाः सुमनोमुखाः । गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिरनुध्यायन्ति पूजिताः ॥

sarvān naḥ suhr̥das tāta brāhmaṇāḥ sumanomukhāḥ । gīrbhir maṅgalayuktābhir anudhyāyanti pūjitāḥ ॥

सर्वान्नो द्विषतस्तात ब्राह्मणा जातमन्यवः । गीर्भिर्दारुणयुक्ताभिरभिहन्युरपूजिताः ॥

sarvān no dviṣatas tāta brāhmaṇā jātamanyavaḥ । gīrbhir dāruṇayuktābhir abhihanyur apūjitāḥ ॥

अत्र गाथा ब्रह्मगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः । सृष्ट्वा द्विजातीन्धाता हि यथापूर्वं समादधत् ॥

atra gāthā brahmagītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ । sr̥ṣṭvā dvijātīn dhātā hi yathāpūrvaṁ samādadhat ॥

न वोऽन्यदिह कर्तव्यं किंचिदूर्ध्वं यथाविधि । गुप्ता गोपायत ब्रह्म श्रेयो वस्तेन शोभनम् ॥

na vo ’nyad iha kartavyaṁ kiṁ cid ūrdhvaṁ yathāvidhi । guptā gopāyata brahma śreyo vas tena śobhanam ॥

स्वमेव कुर्वतां कर्म श्रीर्वो ब्राह्मी भविष्यति । प्रमाणं सर्वभूतानां प्रग्रहं च गमिष्यथ ॥

svam eva kurvatāṁ karma śrīr vo brāhmī bhaviṣyati । pramāṇaṁ sarvabhūtānāṁ pragrahaṁ ca gamiṣyatha ॥

न शौद्रं कर्म कर्तव्यं ब्राह्मणेन विपश्चिता । शौद्रं हि कुर्वतः कर्म धर्मः समुपरुध्यते ॥

na śaudraṁ karma kartavyaṁ brāhmaṇena vipaścitā । śaudraṁ hi kurvataḥ karma dharmaḥ samuparudhyate ॥

श्रीश्च बुद्धिश्च तेजश्च विभूतिश्च प्रतापिनी । स्वाध्यायेनैव माहात्म्यं विमलं प्रतिपत्स्यथ ॥

śrīś ca buddhiś ca tejaś ca vibhūtiś ca pratāpinī । svādhyāyenaiva māhātmyaṁ vimalaṁ pratipatsyatha ॥

हुत्वा चाहवनीयस्थं महाभाग्ये प्रतिष्ठिताः । अग्रभोज्याः प्रसूतीनां श्रिया ब्राह्म्यानुकल्पिताः ॥

hutvā cāhavanīyasthaṁ mahābhāgye pratiṣṭhitāḥ । agrabhojyāḥ prasūtīnāṁ śriyā brāhmyānukalpitāḥ ॥

श्रद्धया परया युक्ता ह्यनभिद्रोहलब्धया । दमस्वाध्यायनिरताः सर्वान्कामानवाप्स्यथ ॥

śraddhayā parayā yuktā hy anabhidrohalabdhayā । damasvādhyāyaniratāḥ sarvān kāmān avāpsyatha ॥

यच्चैव मानुषे लोके यच्च देवेषु किंचन । सर्वं तत्तपसा साध्यं ज्ञानेन विनयेन च ॥

yac caiva mānuṣe loke yac ca deveṣu kiṁ cana । sarvaṁ tat tapasā sādhyaṁ jñānena vinayena ca ॥

इत्येता ब्रह्मगीतास्ते समाख्याता मयानघ । विप्रानुकम्पार्थमिदं तेन प्रोक्तं हि धीमता ॥

ity etā brahmagītās te samākhyātā mayānagha । viprānukampārtham idaṁ tena proktaṁ hi dhīmatā ॥

भूयस्तेषां बलं मन्ये यथा राज्ञस्तपस्विनः । दुरासदाश्च चण्डाश्च रभसाः क्षिप्रकारिणः ॥

bhūyas teṣāṁ balaṁ manye yathā rājñas tapasvinaḥ । durāsadāś ca caṇḍāś ca rabhasāḥ kṣiprakāriṇaḥ ॥

सन्त्येषां सिंहसत्त्वाश्च व्याघ्रसत्त्वास्तथापरे । वराहमृगसत्त्वाश्च गजसत्त्वास्तथापरे ॥

santy eṣāṁ siṁhasattvāś ca vyāghrasattvās tathāpare । varāhamr̥gasattvāś ca gajasattvās tathāpare ॥

कर्पासमृदवः केचित्तथान्ये मकरस्पृशः । विभाष्यघातिनः केचित्तथा चक्षुर्हणोऽपरे ॥

karpāsamr̥davaḥ ke cit tathānye makaraspr̥śaḥ । vibhāṣyaghātinaḥ ke cit tathā cakṣurhaṇo ’pare ॥

सन्ति चाशीविषनिभाः सन्ति मन्दास्तथापरे । विविधानीह वृत्तानि ब्राह्मणानां युधिष्ठिर ॥

santi cāśīviṣanibhāḥ santi mandās tathāpare । vividhānīha vr̥ttāni brāhmaṇānāṁ yudhiṣṭhira ॥

मेकला द्रमिडाः काशाः पौण्ड्राः कोल्लगिरास्तथा । शौण्डिका दरदा दर्वाश्चौराः शबरबर्बराः ॥

mekalā dramiḍāḥ kāśāḥ pauṇḍrāḥ kollagirās tathā । śauṇḍikā daradā darvāś caurāḥ śabarabarbarāḥ ॥

किराता यवनाश्चैव तास्ताः क्षत्रियजातयः । वृषलत्वमनुप्राप्ता ब्राह्मणानामदर्शनात् ॥

kirātā yavanāś caiva tās tāḥ kṣatriyajātayaḥ । vr̥ṣalatvam anuprāptā brāhmaṇānām adarśanāt ॥

ब्राह्मणानां परिभवादसुराः सलिलेशयाः । ब्राह्मणानां प्रसादाच्च देवाः स्वर्गनिवासिनः ॥

brāhmaṇānāṁ paribhavād asurāḥ salileśayāḥ । brāhmaṇānāṁ prasādāc ca devāḥ svarganivāsinaḥ ॥

अशक्यं स्प्रष्टुमाकाशमचाल्यो हिमवान्गिरिः । अवार्या सेतुना गङ्गा दुर्जया ब्राह्मणा भुवि ॥

aśakyaṁ spraṣṭum ākāśam acālyo himavān giriḥ । avāryā setunā gaṅgā durjayā brāhmaṇā bhuvi ॥

न ब्राह्मणविरोधेन शक्या शास्तुं वसुंधरा । ब्राह्मणा हि महात्मानो देवानामपि देवताः ॥

na brāhmaṇavirodhena śakyā śāstuṁ vasuṁdharā । brāhmaṇā hi mahātmāno devānām api devatāḥ ॥

तान्पूजयस्व सततं दानेन परिचर्यया । यदीच्छसि महीं भोक्तुमिमां सागरमेखलाम् ॥

tān pūjayasva satataṁ dānena paricaryayā । yadīcchasi mahīṁ bhoktum imāṁ sāgaramekhalām ॥

प्रतिग्रहेण तेजो हि विप्राणां शाम्यतेऽनघ । प्रतिग्रहं ये नेच्छेयुस्तेऽपि रक्ष्यास्त्वयानघ ॥

pratigraheṇa tejo hi viprāṇāṁ śāmyate ’nagha । pratigrahaṁ ye neccheyus te ’pi rakṣyās tvayānagha ॥