भीष्म उवाच । एवमुक्तो मतङ्गस्तु संशितात्मा यतव्रतः । अतिष्ठदेकपादेन वर्षाणां शतमच्युत ॥
bhīṣma uvāca । evam ukto mataṅgas tu saṁśitātmā yatavrataḥ । atiṣṭhad ekapādena varṣāṇāṁ śatam acyuta ॥
Who speaks here भीष्म bhīṣma
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §26–28 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
भीष्म उवाच । एवमुक्तो मतङ्गस्तु संशितात्मा यतव्रतः । अतिष्ठदेकपादेन वर्षाणां शतमच्युत ॥
bhīṣma uvāca । evam ukto mataṅgas tu saṁśitātmā yatavrataḥ । atiṣṭhad ekapādena varṣāṇāṁ śatam acyuta ॥
तमुवाच ततः शक्रः पुनरेव महायशाः । मतङ्ग परमं स्थानं प्रार्थयन्नतिदुर्लभम् ॥
tam uvāca tataḥ śakraḥ punar eva mahāyaśāḥ । mataṅga paramaṁ sthānaṁ prārthayann atidurlabham ॥
मा कृथाः साहसं पुत्र नैष धर्मपथस्तव । अप्राप्यं प्रार्थयानो हि नचिराद्विनशिष्यसि ॥
mā kr̥thāḥ sāhasaṁ putra naiṣa dharmapathas tava । aprāpyaṁ prārthayāno hi nacirād vinaśiṣyasi ॥
मतङ्ग परमं स्थानं वार्यमाणो मया सकृत् । चिकीर्षस्येव तपसा सर्वथा न भविष्यसि ॥
mataṅga paramaṁ sthānaṁ vāryamāṇo mayā sakr̥t । cikīrṣasy eva tapasā sarvathā na bhaviṣyasi ॥
तिर्यग्योनिगतः सर्वो मानुष्यं यदि गच्छति । स जायते पुल्कसो वा चण्डालो वा कदाचन ॥
tiryagyonigataḥ sarvo mānuṣyaṁ yadi gacchati । sa jāyate pulkaso vā caṇḍālo vā kadā cana ॥
पुंश्चलः पापयोनिर्वा यः कश्चिदिह लक्ष्यते । स तस्यामेव सुचिरं मतङ्ग परिवर्तते ॥
puṁścalaḥ pāpayonir vā yaḥ kaś cid iha lakṣyate । sa tasyām eva suciraṁ mataṅga parivartate ॥
ततो दशगुणे काले लभते शूद्रतामपि । शूद्रयोनावपि ततो बहुशः परिवर्तते ॥
tato daśaguṇe kāle labhate śūdratām api । śūdrayonāv api tato bahuśaḥ parivartate ॥
ततस्त्रिंशद्गुणे काले लभते वैश्यतामपि । वैश्यतायां चिरं कालं तत्रैव परिवर्तते ॥
tatas triṁśad guṇe kāle labhate vaiśyatām api । vaiśyatāyāṁ ciraṁ kālaṁ tatraiva parivartate ॥
ततः षष्टिगुणे काले राजन्यो नाम जायते । राजन्यत्वे चिरं कालं तत्रैव परिवर्तते ॥
tataḥ ṣaṣṭiguṇe kāle rājanyo nāma jāyate । rājanyatve ciraṁ kālaṁ tatraiva parivartate ॥
ततः षष्टिगुणे काले लभते ब्रह्मबन्धुताम् । ब्रह्मबन्धुश्चिरं कालं तत्रैव परिवर्तते ॥
tataḥ ṣaṣṭiguṇe kāle labhate brahmabandhutām । brahmabandhuś ciraṁ kālaṁ tatraiva parivartate ॥
ततस्तु द्विशते काले लभते काण्डपृष्ठताम् । काण्डपृष्ठश्चिरं कालं तत्रैव परिवर्तते ॥
tatas tu dviśate kāle labhate kāṇḍapr̥ṣṭhatām । kāṇḍapr̥ṣṭhaś ciraṁ kālaṁ tatraiva parivartate ॥
ततस्तु त्रिशते काले लभते द्विजतामपि । तां च प्राप्य चिरं कालं तत्रैव परिवर्तते ॥
tatas tu triśate kāle labhate dvijatām api । tāṁ ca prāpya ciraṁ kālaṁ tatraiva parivartate ॥
ततश्चतुःशते काले श्रोत्रियो नाम जायते । श्रोत्रियत्वे चिरं कालं तत्रैव परिवर्तते ॥
tataś catuḥśate kāle śrotriyo nāma jāyate । śrotriyatve ciraṁ kālaṁ tatraiva parivartate ॥
तदैव क्रोधहर्षौ च कामद्वेषौ च पुत्रक । अतिमानातिवादौ तमाविशन्ति द्विजाधमम् ॥
tadaiva krodhaharṣau ca kāmadveṣau ca putraka । atimānātivādau tam āviśanti dvijādhamam ॥
तांश्चेज्जयति शत्रून्स तदा प्राप्नोति सद्गतिम् । अथ ते वै जयन्त्येनं तालाग्रादिव पात्यते ॥
tāṁś cej jayati śatrūn sa tadā prāpnoti sadgatim । atha te vai jayanty enaṁ tālāgrād iva pātyate ॥
मतङ्ग संप्रधार्यैतद्यदहं त्वामचूचुदम् । वृणीष्व काममन्यं त्वं ब्राह्मण्यं हि सुदुर्लभम् ॥
mataṅga saṁpradhāryaitad yad ahaṁ tvām acūcudam । vr̥ṇīṣva kāmam anyaṁ tvaṁ brāhmaṇyaṁ hi sudurlabham ॥