Adhyāya 61

जनमेजय उवाच । देवानां दानवानां च यक्षाणामथ रक्षसाम् । अन्येषां चैव भूतानां सर्वेषां भगवन्नहम् ॥

janamejaya uvāca । devānāṁ dānavānāṁ ca yakṣāṇām atha rakṣasām । anyeṣāṁ caiva bhūtānāṁ sarveṣāṁ bhagavann aham ॥

श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन मानुषेषु महात्मनाम् । जन्म कर्म च भूतानामेतेषामनुपूर्वशः ॥

śrotum icchāmi tattvena mānuṣeṣu mahātmanām । janma karma ca bhūtānām eteṣām anupūrvaśaḥ ॥

वैशंपायन उवाच । मानुषेषु मनुष्येन्द्र संभूता ये दिवौकसः । प्रथमं दानवांश्चैव तांस्ते वक्ष्यामि सर्वशः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । mānuṣeṣu manuṣyendra saṁbhūtā ye divaukasaḥ । prathamaṁ dānavāṁś caiva tāṁs te vakṣyāmi sarvaśaḥ ॥

विप्रचित्तिरिति ख्यातो य आसीद्दानवर्षभः । जरासंध इति ख्यातः स आसीन्मनुजर्षभः ॥

vipracittir iti khyāto ya āsīd dānavarṣabhaḥ । jarāsaṁdha iti khyātaḥ sa āsīn manujarṣabhaḥ ॥

दितेः पुत्रस्तु यो राजन्हिरण्यकशिपुः स्मृतः । स जज्ञे मानुषे लोके शिशुपालो नरर्षभः ॥

diteḥ putras tu yo rājan hiraṇyakaśipuḥ smr̥taḥ । sa jajñe mānuṣe loke śiśupālo nararṣabhaḥ ॥

संह्राद इति विख्यातः प्रह्रादस्यानुजस्तु यः । स शल्य इति विख्यातो जज्ञे बाह्लीकपुंगवः ॥

saṁhrāda iti vikhyātaḥ prahrādasyānujas tu yaḥ । sa śalya iti vikhyāto jajñe bāhlīkapuṁgavaḥ ॥

अनुह्रादस्तु तेजस्वी योऽभूत्ख्यातो जघन्यजः । धृष्टकेतुरिति ख्यातः स आसीन्मनुजेश्वरः ॥

anuhrādas tu tejasvī yo ’bhūt khyāto jaghanyajaḥ । dhr̥ṣṭaketur iti khyātaḥ sa āsīn manujeśvaraḥ ॥

यस्तु राजञ्शिबिर्नाम दैतेयः परिकीर्तितः । द्रुम इत्यभिविख्यातः स आसीद्भुवि पार्थिवः ॥

yas tu rājañ śibir nāma daiteyaḥ parikīrtitaḥ । druma ity abhivikhyātaḥ sa āsīd bhuvi pārthivaḥ ॥

बाष्कलो नाम यस्तेषामासीदसुरसत्तमः । भगदत्त इति ख्यातः स आसीन्मनुजेश्वरः ॥

bāṣkalo nāma yas teṣām āsīd asurasattamaḥ । bhagadatta iti khyātaḥ sa āsīn manujeśvaraḥ ॥

अयःशिरा अश्वशिरा अयःशङ्कुश्च वीर्यवान् । तथा गगनमूर्धा च वेगवांश्चात्र पञ्चमः ॥

ayaḥśirā aśvaśirā ayaḥśaṅkuś ca vīryavān । tathā gaganamūrdhā ca vegavāṁś cātra pañcamaḥ ॥

पञ्चैते जज्ञिरे राजन्वीर्यवन्तो महासुराः । केकयेषु महात्मानः पार्थिवर्षभसत्तमाः ॥

pañcaite jajñire rājan vīryavanto mahāsurāḥ । kekayeṣu mahātmānaḥ pārthivarṣabhasattamāḥ ॥

केतुमानिति विख्यातो यस्ततोऽन्यः प्रतापवान् । अमितौजा इति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ॥

ketumān iti vikhyāto yas tato ’nyaḥ pratāpavān । amitaujā iti khyātaḥ pr̥thivyāṁ so ’bhavan nr̥paḥ ॥

स्वर्भानुरिति विख्यातः श्रीमान्यस्तु महासुरः । उग्रसेन इति ख्यात उग्रकर्मा नराधिपः ॥

svarbhānur iti vikhyātaḥ śrīmān yas tu mahāsuraḥ । ugrasena iti khyāta ugrakarmā narādhipaḥ ॥

यस्त्वश्व इति विख्यातः श्रीमानासीन्महासुरः । अशोको नाम राजासीन्महावीर्यपराक्रमः ॥

yas tv aśva iti vikhyātaḥ śrīmān āsīn mahāsuraḥ । aśoko nāma rājāsīn mahāvīryaparākramaḥ ॥

तस्मादवरजो यस्तु राजन्नश्वपतिः स्मृतः । दैतेयः सोऽभवद्राजा हार्दिक्यो मनुजर्षभः ॥

tasmād avarajo yas tu rājann aśvapatiḥ smr̥taḥ । daiteyaḥ so ’bhavad rājā hārdikyo manujarṣabhaḥ ॥

वृषपर्वेति विख्यातः श्रीमान्यस्तु महासुरः । दीर्घप्रज्ञ इति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ॥

vr̥ṣaparveti vikhyātaḥ śrīmān yas tu mahāsuraḥ । dīrghaprajña iti khyātaḥ pr̥thivyāṁ so ’bhavan nr̥paḥ ॥

अजकस्त्वनुजो राजन्य आसीद्वृषपर्वणः । स मल्ल इति विख्यातः पृथिव्यामभवन्नृपः ॥

ajakas tv anujo rājan ya āsīd vr̥ṣaparvaṇaḥ । sa malla iti vikhyātaḥ pr̥thivyām abhavan nr̥paḥ ॥

अश्वग्रीव इति ख्यातः सत्त्ववान्यो महासुरः । रोचमान इति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ॥

aśvagrīva iti khyātaḥ sattvavān yo mahāsuraḥ । rocamāna iti khyātaḥ pr̥thivyāṁ so ’bhavan nr̥paḥ ॥

सूक्ष्मस्तु मतिमान्राजन्कीर्तिमान्यः प्रकीर्तितः । बृहन्त इति विख्यातः क्षितावासीत्स पार्थिवः ॥

sūkṣmas tu matimān rājan kīrtimān yaḥ prakīrtitaḥ । br̥hanta iti vikhyātaḥ kṣitāv āsīt sa pārthivaḥ ॥

तुहुण्ड इति विख्यातो य आसीदसुरोत्तमः । सेनाबिन्दुरिति ख्यातः स बभूव नराधिपः ॥

tuhuṇḍa iti vikhyāto ya āsīd asurottamaḥ । senābindur iti khyātaḥ sa babhūva narādhipaḥ ॥

इसृपा नाम यस्तेषामसुराणां बलाधिकः । पापजिन्नाम राजासीद्भुवि विख्यातविक्रमः ॥

isr̥pā nāma yas teṣām asurāṇāṁ balādhikaḥ । pāpajin nāma rājāsīd bhuvi vikhyātavikramaḥ ॥

एकचक्र इति ख्यात आसीद्यस्तु महासुरः । प्रतिविन्ध्य इति ख्यातो बभूव प्रथितः क्षितौ ॥

ekacakra iti khyāta āsīd yas tu mahāsuraḥ । prativindhya iti khyāto babhūva prathitaḥ kṣitau ॥

विरूपाक्षस्तु दैतेयश्चित्रयोधी महासुरः । चित्रवर्मेति विख्यातः क्षितावासीत्स पार्थिवः ॥

virūpākṣas tu daiteyaś citrayodhī mahāsuraḥ । citravarmeti vikhyātaḥ kṣitāv āsīt sa pārthivaḥ ॥

हरस्त्वरिहरो वीर आसीद्यो दानवोत्तमः । सुवास्तुरिति विख्यातः स जज्ञे मनुजर्षभः ॥

haras tv ariharo vīra āsīd yo dānavottamaḥ । suvāstur iti vikhyātaḥ sa jajñe manujarṣabhaḥ ॥

अहरस्तु महातेजाः शत्रुपक्षक्षयंकरः । बाह्लीको नाम राजा स बभूव प्रथितः क्षितौ ॥

aharas tu mahātejāḥ śatrupakṣakṣayaṁkaraḥ । bāhlīko nāma rājā sa babhūva prathitaḥ kṣitau ॥

निचन्द्रश्चन्द्रवक्त्रश्च य आसीदसुरोत्तमः । मुञ्जकेश इति ख्यातः श्रीमानासीत्स पार्थिवः ॥

nicandraś candravaktraś ca ya āsīd asurottamaḥ । muñjakeśa iti khyātaḥ śrīmān āsīt sa pārthivaḥ ॥

निकुम्भस्त्वजितः संख्ये महामतिरजायत । भूमौ भूमिपतिः श्रेष्ठो देवाधिप इति स्मृतः ॥

nikumbhas tv ajitaḥ saṁkhye mahāmatir ajāyata । bhūmau bhūmipatiḥ śreṣṭho devādhipa iti smr̥taḥ ॥

शरभो नाम यस्तेषां दैतेयानां महासुरः । पौरवो नाम राजर्षिः स बभूव नरेष्विह ॥

śarabho nāma yas teṣāṁ daiteyānāṁ mahāsuraḥ । pauravo nāma rājarṣiḥ sa babhūva nareṣv iha ॥

द्वितीयः शलभस्तेषामसुराणां बभूव यः । प्रह्रादो नाम बाह्लीकः स बभूव नराधिपः ॥

dvitīyaḥ śalabhas teṣām asurāṇāṁ babhūva yaḥ । prahrādo nāma bāhlīkaḥ sa babhūva narādhipaḥ ॥

चन्द्रस्तु दितिजश्रेष्ठो लोके ताराधिपोपमः । ऋषिको नाम राजर्षिर्बभूव नृपसत्तमः ॥

candras tu ditijaśreṣṭho loke tārādhipopamaḥ । r̥ṣiko nāma rājarṣir babhūva nr̥pasattamaḥ ॥

मृतपा इति विख्यातो य आसीदसुरोत्तमः । पश्चिमानूपकं विद्धि तं नृपं नृपसत्तम ॥

mr̥tapā iti vikhyāto ya āsīd asurottamaḥ । paścimānūpakaṁ viddhi taṁ nr̥paṁ nr̥pasattama ॥

गविष्ठस्तु महातेजा यः प्रख्यातो महासुरः । द्रुमसेन इति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ॥

gaviṣṭhas tu mahātejā yaḥ prakhyāto mahāsuraḥ । drumasena iti khyātaḥ pr̥thivyāṁ so ’bhavan nr̥paḥ ॥

मयूर इति विख्यातः श्रीमान्यस्तु महासुरः । स विश्व इति विख्यातो बभूव पृथिवीपतिः ॥

mayūra iti vikhyātaḥ śrīmān yas tu mahāsuraḥ । sa viśva iti vikhyāto babhūva pr̥thivīpatiḥ ॥

सुपर्ण इति विख्यातस्तस्मादवरजस्तु यः । कालकीर्तिरिति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ॥

suparṇa iti vikhyātas tasmād avarajas tu yaḥ । kālakīrtir iti khyātaḥ pr̥thivyāṁ so ’bhavan nr̥paḥ ॥

चन्द्रहन्तेति यस्तेषां कीर्तितः प्रवरोऽसुरः । शुनको नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ॥

candrahanteti yas teṣāṁ kīrtitaḥ pravaro ’suraḥ । śunako nāma rājarṣiḥ sa babhūva narādhipaḥ ॥

विनाशनस्तु चन्द्रस्य य आख्यातो महासुरः । जानकिर्नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ॥

vināśanas tu candrasya ya ākhyāto mahāsuraḥ । jānakir nāma rājarṣiḥ sa babhūva narādhipaḥ ॥

दीर्घजिह्वस्तु कौरव्य य उक्तो दानवर्षभः । काशिराज इति ख्यातः पृथिव्यां पृथिवीपतिः ॥

dīrghajihvas tu kauravya ya ukto dānavarṣabhaḥ । kāśirāja iti khyātaḥ pr̥thivyāṁ pr̥thivīpatiḥ ॥

ग्रहं तु सुषुवे यं तं सिंही चन्द्रार्कमर्दनम् । क्राथ इत्यभिविख्यातः सोऽभवन्मनुजाधिपः ॥

grahaṁ tu suṣuve yaṁ taṁ siṁhī candrārkamardanam । krātha ity abhivikhyātaḥ so ’bhavan manujādhipaḥ ॥

अनायुषस्तु पुत्राणां चतुर्णां प्रवरोऽसुरः । विक्षरो नाम तेजस्वी वसुमित्रोऽभवन्नृपः ॥

anāyuṣas tu putrāṇāṁ caturṇāṁ pravaro ’suraḥ । vikṣaro nāma tejasvī vasumitro ’bhavan nr̥paḥ ॥

द्वितीयो विक्षराद्यस्तु नराधिप महासुरः । पांसुराष्ट्राधिप इति विश्रुतः सोऽभवन्नृपः ॥

dvitīyo vikṣarādyas tu narādhipa mahāsuraḥ । pāṁsurāṣṭrādhipa iti viśrutaḥ so ’bhavan nr̥paḥ ॥

बलवीर इति ख्यातो यस्त्वासीदसुरोत्तमः । पौण्ड्रमत्स्यक इत्येव स बभूव नराधिपः ॥

balavīra iti khyāto yas tv āsīd asurottamaḥ । pauṇḍramatsyaka ity eva sa babhūva narādhipaḥ ॥

वृत्र इत्यभिविख्यातो यस्तु राजन्महासुरः । मणिमान्नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ॥

vr̥tra ity abhivikhyāto yas tu rājan mahāsuraḥ । maṇimān nāma rājarṣiḥ sa babhūva narādhipaḥ ॥

क्रोधहन्तेति यस्तस्य बभूवावरजोऽसुरः । दण्ड इत्यभिविख्यातः स आसीन्नृपतिः क्षितौ ॥

krodhahanteti yas tasya babhūvāvarajo ’suraḥ । daṇḍa ity abhivikhyātaḥ sa āsīn nr̥patiḥ kṣitau ॥

क्रोधवर्धन इत्येव यस्त्वन्यः परिकीर्तितः । दण्डधार इति ख्यातः सोऽभवन्मनुजेश्वरः ॥

krodhavardhana ity eva yas tv anyaḥ parikīrtitaḥ । daṇḍadhāra iti khyātaḥ so ’bhavan manujeśvaraḥ ॥

कालकायास्तु ये पुत्रास्तेषामष्टौ नराधिपाः । जज्ञिरे राजशार्दूल शार्दूलसमविक्रमाः ॥

kālakāyās tu ye putrās teṣām aṣṭau narādhipāḥ । jajñire rājaśārdūla śārdūlasamavikramāḥ ॥

मगधेषु जयत्सेनः श्रीमानासीत्स पार्थिवः । अष्टानां प्रवरस्तेषां कालेयानां महासुरः ॥

magadheṣu jayatsenaḥ śrīmān āsīt sa pārthivaḥ । aṣṭānāṁ pravaras teṣāṁ kāleyānāṁ mahāsuraḥ ॥

द्वितीयस्तु ततस्तेषां श्रीमान्हरिहयोपमः । अपराजित इत्येव स बभूव नराधिपः ॥

dvitīyas tu tatas teṣāṁ śrīmān harihayopamaḥ । aparājita ity eva sa babhūva narādhipaḥ ॥

तृतीयस्तु महाराज महाबाहुर्महासुरः । निषादाधिपतिर्जज्ञे भुवि भीमपराक्रमः ॥

tr̥tīyas tu mahārāja mahābāhur mahāsuraḥ । niṣādādhipatir jajñe bhuvi bhīmaparākramaḥ ॥

तेषामन्यतमो यस्तु चतुर्थः परिकीर्तितः । श्रेणिमानिति विख्यातः क्षितौ राजर्षिसत्तमः ॥

teṣām anyatamo yas tu caturthaḥ parikīrtitaḥ । śreṇimān iti vikhyātaḥ kṣitau rājarṣisattamaḥ ॥

पञ्चमस्तु बभूवैषां प्रवरो यो महासुरः । महौजा इति विख्यातो बभूवेह परंतपः ॥

pañcamas tu babhūvaiṣāṁ pravaro yo mahāsuraḥ । mahaujā iti vikhyāto babhūveha paraṁtapaḥ ॥

षष्ठस्तु मतिमान्यो वै तेषामासीन्महासुरः । अभीरुरिति विख्यातः क्षितौ राजर्षिसत्तमः ॥

ṣaṣṭhas tu matimān yo vai teṣām āsīn mahāsuraḥ । abhīrur iti vikhyātaḥ kṣitau rājarṣisattamaḥ ॥

समुद्रसेनश्च नृपस्तेषामेवाभवद्गणात् । विश्रुतः सागरान्तायां क्षितौ धर्मार्थतत्त्ववित् ॥

samudrasenaś ca nr̥pas teṣām evābhavad gaṇāt । viśrutaḥ sāgarāntāyāṁ kṣitau dharmārthatattvavit ॥

बृहन्नामाष्टमस्तेषां कालेयानां परंतपः । बभूव राजन्धर्मात्मा सर्वभूतहिते रतः ॥

br̥han nāmāṣṭamas teṣāṁ kāleyānāṁ paraṁtapaḥ । babhūva rājan dharmātmā sarvabhūtahite rataḥ ॥

गणः क्रोधवशो नाम यस्ते राजन्प्रकीर्तितः । ततः संजज्ञिरे वीराः क्षिताविह नराधिपाः ॥

gaṇaḥ krodhavaśo nāma yas te rājan prakīrtitaḥ । tataḥ saṁjajñire vīrāḥ kṣitāv iha narādhipāḥ ॥

नन्दिकः कर्णवेष्टश्च सिद्धार्थः कीटकस्तथा । सुवीरश्च सुबाहुश्च महावीरोऽथ बाह्लिकः ॥

nandikaḥ karṇaveṣṭaś ca siddhārthaḥ kīṭakas tathā । suvīraś ca subāhuś ca mahāvīro ’tha bāhlikaḥ ॥

क्रोधो विचित्यः सुरसः श्रीमान्नीलश्च भूमिपः । वीरधामा च कौरव्य भूमिपालश्च नामतः ॥

krodho vicityaḥ surasaḥ śrīmān nīlaś ca bhūmipaḥ । vīradhāmā ca kauravya bhūmipālaś ca nāmataḥ ॥

दन्तवक्त्रश्च नामासीद्दुर्जयश्चैव नामतः । रुक्मी च नृपशार्दूलो राजा च जनमेजयः ॥

dantavaktraś ca nāmāsīd durjayaś caiva nāmataḥ । rukmī ca nr̥paśārdūlo rājā ca janamejayaḥ ॥

आषाढो वायुवेगश्च भूरितेजास्तथैव च । एकलव्यः सुमित्रश्च वाटधानोऽथ गोमुखः ॥

āṣāḍho vāyuvegaś ca bhūritejās tathaiva ca । ekalavyaḥ sumitraś ca vāṭadhāno ’tha gomukhaḥ ॥

कारूषकाश्च राजानः क्षेमधूर्तिस्तथैव च । श्रुतायुरुद्धवश्चैव बृहत्सेनस्तथैव च ॥

kārūṣakāś ca rājānaḥ kṣemadhūrtis tathaiva ca । śrutāyur uddhavaś caiva br̥hatsenas tathaiva ca ॥

क्षेमोग्रतीर्थः कुहरः कलिङ्गेषु नराधिपः । मतिमांश्च मनुष्येन्द्र ईश्वरश्चेति विश्रुतः ॥

kṣemogratīrthaḥ kuharaḥ kaliṅgeṣu narādhipaḥ । matimāṁś ca manuṣyendra īśvaraś ceti viśrutaḥ ॥

गणात्क्रोधवशादेवं राजपूगोऽभवत्क्षितौ । जातः पुरा महाराज महाकीर्तिर्महाबलः ॥

gaṇāt krodhavaśād evaṁ rājapūgo ’bhavat kṣitau । jātaḥ purā mahārāja mahākīrtir mahābalaḥ ॥

यस्त्वासीद्देवको नाम देवराजसमद्युतिः । स गन्धर्वपतिर्मुख्यः क्षितौ जज्ञे नराधिपः ॥

yas tv āsīd devako nāma devarājasamadyutiḥ । sa gandharvapatir mukhyaḥ kṣitau jajñe narādhipaḥ ॥

बृहस्पतेर्बृहत्कीर्तेर्देवर्षेर्विद्धि भारत । अंशाद्द्रोणं समुत्पन्नं भारद्वाजमयोनिजम् ॥

br̥haspater br̥hatkīrter devarṣer viddhi bhārata । aṁśād droṇaṁ samutpannaṁ bhāradvājam ayonijam ॥

धन्विनां नृपशार्दूल यः स सर्वास्त्रवित्तमः । बृहत्कीर्तिर्महातेजाः संजज्ञे मनुजेष्विह ॥

dhanvināṁ nr̥paśārdūla yaḥ sa sarvāstravittamaḥ । br̥hatkīrtir mahātejāḥ saṁjajñe manujeṣv iha ॥

धनुर्वेदे च वेदे च यं तं वेदविदो विदुः । वरिष्ठमिन्द्रकर्माणं द्रोणं स्वकुलवर्धनम् ॥

dhanurvede ca vede ca yaṁ taṁ vedavido viduḥ । variṣṭham indrakarmāṇaṁ droṇaṁ svakulavardhanam ॥

महादेवान्तकाभ्यां च कामात्क्रोधाच्च भारत । एकत्वमुपपन्नानां जज्ञे शूरः परंतपः ॥

mahādevāntakābhyāṁ ca kāmāt krodhāc ca bhārata । ekatvam upapannānāṁ jajñe śūraḥ paraṁtapaḥ ॥

अश्वत्थामा महावीर्यः शत्रुपक्षक्षयंकरः । वीरः कमलपत्राक्षः क्षितावासीन्नराधिप ॥

aśvatthāmā mahāvīryaḥ śatrupakṣakṣayaṁkaraḥ । vīraḥ kamalapatrākṣaḥ kṣitāv āsīn narādhipa ॥

जज्ञिरे वसवस्त्वष्टौ गङ्गायां शंतनोः सुताः । वसिष्ठस्य च शापेन नियोगाद्वासवस्य च ॥

jajñire vasavas tv aṣṭau gaṅgāyāṁ śaṁtanoḥ sutāḥ । vasiṣṭhasya ca śāpena niyogād vāsavasya ca ॥

तेषामवरजो भीष्मः कुरूणामभयंकरः । मतिमान्वेदविद्वाग्मी शत्रुपक्षक्षयंकरः ॥

teṣām avarajo bhīṣmaḥ kurūṇām abhayaṁkaraḥ । matimān vedavid vāgmī śatrupakṣakṣayaṁkaraḥ ॥

जामदग्न्येन रामेण यः स सर्वविदां वरः । अयुध्यत महातेजा भार्गवेण महात्मना ॥

jāmadagnyena rāmeṇa yaḥ sa sarvavidāṁ varaḥ । ayudhyata mahātejā bhārgaveṇa mahātmanā ॥

यस्तु राजन्कृपो नाम ब्रह्मर्षिरभवत्क्षितौ । रुद्राणां तं गणाद्विद्धि संभूतमतिपौरुषम् ॥

yas tu rājan kr̥po nāma brahmarṣir abhavat kṣitau । rudrāṇāṁ taṁ gaṇād viddhi saṁbhūtam atipauruṣam ॥

शकुनिर्नाम यस्त्वासीद्राजा लोके महारथः । द्वापरं विद्धि तं राजन्संभूतमरिमर्दनम् ॥

śakunir nāma yas tv āsīd rājā loke mahārathaḥ । dvāparaṁ viddhi taṁ rājan saṁbhūtam arimardanam ॥

सात्यकिः सत्यसंधस्तु योऽसौ वृष्णिकुलोद्वहः । पक्षात्स जज्ञे मरुतां देवानामरिमर्दनः ॥

sātyakiḥ satyasaṁdhas tu yo ’sau vr̥ṣṇikulodvahaḥ । pakṣāt sa jajñe marutāṁ devānām arimardanaḥ ॥

द्रुपदश्चापि राजर्षिस्तत एवाभवद्गणात् । मानुषे नृप लोकेऽस्मिन्सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥

drupadaś cāpi rājarṣis tata evābhavad gaṇāt । mānuṣe nr̥pa loke ’smin sarvaśastrabhr̥tāṁ varaḥ ॥

ततश्च कृतवर्माणं विद्धि राजञ्जनाधिपम् । जातमप्रतिकर्माणं क्षत्रियर्षभसत्तमम् ॥

tataś ca kr̥tavarmāṇaṁ viddhi rājañ janādhipam । jātam apratikarmāṇaṁ kṣatriyarṣabhasattamam ॥

मरुतां तु गणाद्विद्धि संजातमरिमर्दनम् । विराटं नाम राजर्षिं परराष्ट्रप्रतापनम् ॥

marutāṁ tu gaṇād viddhi saṁjātam arimardanam । virāṭaṁ nāma rājarṣiṁ pararāṣṭrapratāpanam ॥

अरिष्टायास्तु यः पुत्रो हंस इत्यभिविश्रुतः । स गन्धर्वपतिर्जज्ञे कुरुवंशविवर्धनः ॥

ariṣṭāyās tu yaḥ putro haṁsa ity abhiviśrutaḥ । sa gandharvapatir jajñe kuruvaṁśavivardhanaḥ ॥

धृतराष्ट्र इति ख्यातः कृष्णद्वैपायनादपि । दीर्घबाहुर्महातेजाः प्रज्ञाचक्षुर्नराधिपः । मातुर्दोषादृषेः कोपादन्ध एव व्यजायत ॥

dhr̥tarāṣṭra iti khyātaḥ kr̥ṣṇadvaipāyanād api । dīrghabāhur mahātejāḥ prajñācakṣur narādhipaḥ । mātur doṣād r̥ṣeḥ kopād andha eva vyajāyata ॥

अत्रेस्तु सुमहाभागं पुत्रं पुत्रवतां वरम् । विदुरं विद्धि लोकेऽस्मिञ्जातं बुद्धिमतां वरम् ॥

atres tu sumahābhāgaṁ putraṁ putravatāṁ varam । viduraṁ viddhi loke ’smiñ jātaṁ buddhimatāṁ varam ॥

कलेरंशात्तु संजज्ञे भुवि दुर्योधनो नृपः । दुर्बुद्धिर्दुर्मतिश्चैव कुरूणामयशस्करः ॥

kaler aṁśāt tu saṁjajñe bhuvi duryodhano nr̥paḥ । durbuddhir durmatiś caiva kurūṇām ayaśaskaraḥ ॥

जगतो यः स सर्वस्य विद्विष्टः कलिपूरुषः । यः सर्वां घातयामास पृथिवीं पुरुषाधमः । येन वैरं समुद्दीप्तं भूतान्तकरणं महत् ॥

jagato yaḥ sa sarvasya vidviṣṭaḥ kalipūruṣaḥ । yaḥ sarvāṁ ghātayām āsa pr̥thivīṁ puruṣādhamaḥ । yena vairaṁ samuddīptaṁ bhūtāntakaraṇaṁ mahat ॥

पौलस्त्या भ्रातरः सर्वे जज्ञिरे मनुजेष्विह । शतं दुःशासनादीनां सर्वेषां क्रूरकर्मणाम् ॥

paulastyā bhrātaraḥ sarve jajñire manujeṣv iha । śataṁ duḥśāsanādīnāṁ sarveṣāṁ krūrakarmaṇām ॥

दुर्मुखो दुःसहश्चैव ये चान्ये नानुशब्दिताः । दुर्योधनसहायास्ते पौलस्त्या भरतर्षभ ॥

durmukho duḥsahaś caiva ye cānye nānuśabditāḥ । duryodhanasahāyās te paulastyā bharatarṣabha ॥

धर्मस्यांशं तु राजानं विद्धि राजन्युधिष्ठिरम् । भीमसेनं तु वातस्य देवराजस्य चार्जुनम् ॥

dharmasyāṁśaṁ tu rājānaṁ viddhi rājan yudhiṣṭhiram । bhīmasenaṁ tu vātasya devarājasya cārjunam ॥

अश्विनोस्तु तथैवांशौ रूपेणाप्रतिमौ भुवि । नकुलः सहदेवश्च सर्वलोकमनोहरौ ॥

aśvinos tu tathaivāṁśau rūpeṇāpratimau bhuvi । nakulaḥ sahadevaś ca sarvalokamanoharau ॥

यः सुवर्चा इति ख्यातः सोमपुत्रः प्रतापवान् । अभिमन्युर्बृहत्कीर्तिरर्जुनस्य सुतोऽभवत् ॥

yaḥ suvarcā iti khyātaḥ somaputraḥ pratāpavān । abhimanyur br̥hatkīrtir arjunasya suto ’bhavat ॥

अग्नेरंशं तु विद्धि त्वं धृष्टद्युम्नं महारथम् । शिखण्डिनमथो राजन्स्त्रीपुंसं विद्धि राक्षसम् ॥

agner aṁśaṁ tu viddhi tvaṁ dhr̥ṣṭadyumnaṁ mahāratham । śikhaṇḍinam atho rājan strīpuṁsaṁ viddhi rākṣasam ॥

द्रौपदेयाश्च ये पञ्च बभूवुर्भरतर्षभ । विश्वेदेवगणान्राजंस्तान्विद्धि भरतर्षभ ॥

draupadeyāś ca ye pañca babhūvur bharatarṣabha । viśvedevagaṇān rājaṁs tān viddhi bharatarṣabha ॥

आमुक्तकवचः कर्णो यस्तु जज्ञे महारथः । दिवाकरस्य तं विद्धि देवस्यांशमनुत्तमम् ॥

āmuktakavacaḥ karṇo yas tu jajñe mahārathaḥ । divākarasya taṁ viddhi devasyāṁśam anuttamam ॥

यस्तु नारायणो नाम देवदेवः सनातनः । तस्यांशो मानुषेष्वासीद्वासुदेवः प्रतापवान् ॥

yas tu nārāyaṇo nāma devadevaḥ sanātanaḥ । tasyāṁśo mānuṣeṣv āsīd vāsudevaḥ pratāpavān ॥

शेषस्यांशस्तु नागस्य बलदेवो महाबलः । सनत्कुमारं प्रद्युम्नं विद्धि राजन्महौजसम् ॥

śeṣasyāṁśas tu nāgasya baladevo mahābalaḥ । sanatkumāraṁ pradyumnaṁ viddhi rājan mahaujasam ॥

एवमन्ये मनुष्येन्द्र बहवोंऽशा दिवौकसाम् । जज्ञिरे वसुदेवस्य कुले कुलविवर्धनाः ॥

evam anye manuṣyendra bahavo ’ṁśā divaukasām । jajñire vasudevasya kule kulavivardhanāḥ ॥

गणस्त्वप्सरसां यो वै मया राजन्प्रकीर्तितः । तस्य भागः क्षितौ जज्ञे नियोगाद्वासवस्य च ॥

gaṇas tv apsarasāṁ yo vai mayā rājan prakīrtitaḥ । tasya bhāgaḥ kṣitau jajñe niyogād vāsavasya ca ॥

तानि षोडश देवीनां सहस्राणि नराधिप । बभूवुर्मानुषे लोके नारायणपरिग्रहः ॥

tāni ṣoḍaśa devīnāṁ sahasrāṇi narādhipa । babhūvur mānuṣe loke nārāyaṇaparigrahaḥ ॥

श्रियस्तु भागः संजज्ञे रत्यर्थं पृथिवीतले । द्रुपदस्य कुले कन्या वेदिमध्यादनिन्दिता ॥

śriyas tu bhāgaḥ saṁjajñe ratyarthaṁ pr̥thivītale । drupadasya kule kanyā vedimadhyād aninditā ॥

नातिह्रस्वा न महती नीलोत्पलसुगन्धिनी । पद्मायताक्षी सुश्रोणी असितायतमूर्धजा ॥

nātihrasvā na mahatī nīlotpalasugandhinī । padmāyatākṣī suśroṇī asitāyatamūrdhajā ॥

सर्वलक्षणसंपन्ना वैडूर्यमणिसंनिभा । पञ्चानां पुरुषेन्द्राणां चित्तप्रमथिनी रहः ॥

sarvalakṣaṇasaṁpannā vaiḍūryamaṇisaṁnibhā । pañcānāṁ puruṣendrāṇāṁ cittapramathinī rahaḥ ॥

सिद्धिर्धृतिश्च ये देव्यौ पञ्चानां मातरौ तु ते । कुन्ती माद्री च जज्ञाते मतिस्तु सुबलात्मजा ॥

siddhir dhr̥tiś ca ye devyau pañcānāṁ mātarau tu te । kuntī mādrī ca jajñāte matis tu subalātmajā ॥

इति देवासुराणां ते गन्धर्वाप्सरसां तथा । अंशावतरणं राजन्राक्षसानां च कीर्तितम् ॥

iti devāsurāṇāṁ te gandharvāpsarasāṁ tathā । aṁśāvataraṇaṁ rājan rākṣasānāṁ ca kīrtitam ॥

ये पृथिव्यां समुद्भूता राजानो युद्धदुर्मदाः । महात्मानो यदूनां च ये जाता विपुले कुले ॥

ye pr̥thivyāṁ samudbhūtā rājāno yuddhadurmadāḥ । mahātmāno yadūnāṁ ca ye jātā vipule kule ॥

धन्यं यशस्यं पुत्रीयमायुष्यं विजयावहम् । इदमंशावतरणं श्रोतव्यमनसूयता ॥

dhanyaṁ yaśasyaṁ putrīyam āyuṣyaṁ vijayāvaham । idam aṁśāvataraṇaṁ śrotavyam anasūyatā ॥

अंशावतरणं श्रुत्वा देवगन्धर्वरक्षसाम् । प्रभवाप्ययवित्प्राज्ञो न कृच्छ्रेष्ववसीदति ॥

aṁśāvataraṇaṁ śrutvā devagandharvarakṣasām । prabhavāpyayavit prājño na kr̥cchreṣv avasīdati ॥