Adhyāya 5

शौनक उवाच । पुराणमखिलं तात पिता तेऽधीतवान्पुरा । कच्चित्त्वमपि तत्सर्वमधीषे लोमहर्षणे ॥

śaunaka uvāca । purāṇam akhilaṁ tāta pitā te ’dhītavān purā । kaccit tvam api tat sarvam adhīṣe lomaharṣaṇe ॥

पुराणे हि कथा दिव्या आदिवंशाश्च धीमताम् । कथ्यन्ते ताः पुरास्माभिः श्रुताः पूर्वं पितुस्तव ॥

purāṇe hi kathā divyā ādivaṁśāś ca dhīmatām । kathyante tāḥ purāsmābhiḥ śrutāḥ pūrvaṁ pitus tava ॥

तत्र वंशमहं पूर्वं श्रोतुमिच्छामि भार्गवम् । कथयस्व कथामेतां कल्याः स्म श्रवणे तव ॥

tatra vaṁśam ahaṁ pūrvaṁ śrotum icchāmi bhārgavam । kathayasva kathām etāṁ kalyāḥ sma śravaṇe tava ॥

सूत उवाच । यदधीतं पुरा सम्यग्द्विजश्रेष्ठ महात्मभिः । वैशंपायनविप्राद्यैस्तैश्चापि कथितं पुरा ॥

sūta uvāca । yad adhītaṁ purā samyag dvijaśreṣṭha mahātmabhiḥ । vaiśaṁpāyanaviprādyais taiś cāpi kathitaṁ purā ॥

यदधीतं च पित्रा मे सम्यक्चैव ततो मया । तत्तावच्छृणु यो देवैः सेन्द्रैः साग्निमरुद्गणैः । पूजितः प्रवरो वंशो भृगूणां भृगुनन्दन ॥

yad adhītaṁ ca pitrā me samyak caiva tato mayā । tat tāvac chr̥ṇu yo devaiḥ sendraiḥ sāgnimarudgaṇaiḥ । pūjitaḥ pravaro vaṁśo bhr̥gūṇāṁ bhr̥gunandana ॥

इमं वंशमहं ब्रह्मन्भार्गवं ते महामुने । निगदामि कथायुक्तं पुराणाश्रयसंयुतम् ॥

imaṁ vaṁśam ahaṁ brahman bhārgavaṁ te mahāmune । nigadāmi kathāyuktaṁ purāṇāśrayasaṁyutam ॥

भृगोः सुदयितः पुत्रश्च्यवनो नाम भार्गवः । च्यवनस्यापि दायादः प्रमतिर्नाम धार्मिकः । प्रमतेरप्यभूत्पुत्रो घृताच्यां रुरुरित्युत ॥

bhr̥goḥ sudayitaḥ putraś cyavano nāma bhārgavaḥ । cyavanasyāpi dāyādaḥ pramatir nāma dhārmikaḥ । pramater apy abhūt putro ghr̥tācyāṁ rurur ity uta ॥

रुरोरपि सुतो जज्ञे शुनको वेदपारगः । प्रमद्वरायां धर्मात्मा तव पूर्वपितामहात् ॥

ruror api suto jajñe śunako vedapāragaḥ । pramadvarāyāṁ dharmātmā tava pūrvapitāmahāt ॥

तपस्वी च यशस्वी च श्रुतवान्ब्रह्मवित्तमः । धर्मिष्ठः सत्यवादी च नियतो नियतेन्द्रियः ॥

tapasvī ca yaśasvī ca śrutavān brahmavittamaḥ । dharmiṣṭhaḥ satyavādī ca niyato niyatendriyaḥ ॥

शौनक उवाच । सूतपुत्र यथा तस्य भार्गवस्य महात्मनः । च्यवनत्वं परिख्यातं तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥

śaunaka uvāca । sūtaputra yathā tasya bhārgavasya mahātmanaḥ । cyavanatvaṁ parikhyātaṁ tan mamācakṣva pr̥cchataḥ ॥

सूत उवाच । भृगोः सुदयिता भार्या पुलोमेत्यभिविश्रुता । तस्यां गर्भः समभवद्भृगोर्वीर्यसमुद्भवः ॥

sūta uvāca । bhr̥goḥ sudayitā bhāryā pulomety abhiviśrutā । tasyāṁ garbhaḥ samabhavad bhr̥gor vīryasamudbhavaḥ ॥

तस्मिन्गर्भे संभृतेऽथ पुलोमायां भृगूद्वह । समये समशीलिन्यां धर्मपत्न्यां यशस्विनः ॥

tasmin garbhe saṁbhr̥te ’tha pulomāyāṁ bhr̥gūdvaha । samaye samaśīlinyāṁ dharmapatnyāṁ yaśasvinaḥ ॥

अभिषेकाय निष्क्रान्ते भृगौ धर्मभृतां वरे । आश्रमं तस्य रक्षोऽथ पुलोमाभ्याजगाम ह ॥

abhiṣekāya niṣkrānte bhr̥gau dharmabhr̥tāṁ vare । āśramaṁ tasya rakṣo ’tha pulomābhyājagāma ha ॥

तं प्रविश्याश्रमं दृष्ट्वा भृगोर्भार्यामनिन्दिताम् । हृच्छयेन समाविष्टो विचेताः समपद्यत ॥

taṁ praviśyāśramaṁ dr̥ṣṭvā bhr̥gor bhāryām aninditām । hr̥cchayena samāviṣṭo vicetāḥ samapadyata ॥

अभ्यागतं तु तद्रक्षः पुलोमा चारुदर्शना । न्यमन्त्रयत वन्येन फलमूलादिना तदा ॥

abhyāgataṁ tu tad rakṣaḥ pulomā cārudarśanā । nyamantrayata vanyena phalamūlādinā tadā ॥

तां तु रक्षस्ततो ब्रह्मन्हृच्छयेनाभिपीडितम् । दृष्ट्वा हृष्टमभूत्तत्र जिहीर्षुस्तामनिन्दिताम् ॥

tāṁ tu rakṣas tato brahman hr̥cchayenābhipīḍitam । dr̥ṣṭvā hr̥ṣṭam abhūt tatra jihīrṣus tām aninditām ॥

अथाग्निशरणेऽपश्यज्ज्वलितं जातवेदसम् । तमपृच्छत्ततो रक्षः पावकं ज्वलितं तदा ॥

athāgniśaraṇe ’paśyaj jvalitaṁ jātavedasam । tam apr̥cchat tato rakṣaḥ pāvakaṁ jvalitaṁ tadā ॥

शंस मे कस्य भार्येयमग्ने पृष्ट ऋतेन वै । सत्यस्त्वमसि सत्यं मे वद पावक पृच्छते ॥

śaṁsa me kasya bhāryeyam agne pr̥ṣṭa r̥tena vai । satyas tvam asi satyaṁ me vada pāvaka pr̥cchate ॥

मया हीयं पूर्ववृता भार्यार्थे वरवर्णिनी । पश्चात्त्विमां पिता प्रादाद्भृगवेऽनृतकारिणे ॥

mayā hīyaṁ pūrvavr̥tā bhāryārthe varavarṇinī । paścāt tv imāṁ pitā prādād bhr̥gave ’nr̥takāriṇe ॥

सेयं यदि वरारोहा भृगोर्भार्या रहोगता । तथा सत्यं समाख्याहि जिहीर्षाम्याश्रमादिमाम् ॥

seyaṁ yadi varārohā bhr̥gor bhāryā rahogatā । tathā satyaṁ samākhyāhi jihīrṣāmy āśramād imām ॥

मन्युर्हि हृदयं मेऽद्य प्रदहन्निव तिष्ठति । मत्पूर्वभार्यां यदिमां भृगुः प्राप सुमध्यमाम् ॥

manyur hi hr̥dayaṁ me ’dya pradahann iva tiṣṭhati । matpūrvabhāryāṁ yad imāṁ bhr̥guḥ prāpa sumadhyamām ॥

तद्रक्ष एवमामन्त्र्य ज्वलितं जातवेदसम् । शङ्कमानो भृगोर्भार्यां पुनः पुनरपृच्छत ॥

tad rakṣa evam āmantrya jvalitaṁ jātavedasam । śaṅkamāno bhr̥gor bhāryāṁ punaḥ punar apr̥cchata ॥

त्वमग्ने सर्वभूतानामन्तश्चरसि नित्यदा । साक्षिवत्पुण्यपापेषु सत्यं ब्रूहि कवे वचः ॥

tvam agne sarvabhūtānām antaś carasi nityadā । sākṣivat puṇyapāpeṣu satyaṁ brūhi kave vacaḥ ॥

मत्पूर्वभार्यापहृता भृगुणानृतकारिणा । सेयं यदि तथा मे त्वं सत्यमाख्यातुमर्हसि ॥

matpūrvabhāryāpahr̥tā bhr̥guṇānr̥takāriṇā । seyaṁ yadi tathā me tvaṁ satyam ākhyātum arhasi ॥

श्रुत्वा त्वत्तो भृगोर्भार्यां हरिष्याम्यहमाश्रमात् । जातवेदः पश्यतस्ते वद सत्यां गिरं मम ॥

śrutvā tvatto bhr̥gor bhāryāṁ hariṣyāmy aham āśramāt । jātavedaḥ paśyatas te vada satyāṁ giraṁ mama ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सप्तार्चिर्दुःखितो भृशम् । भीतोऽनृताच्च शापाच्च भृगोरित्यब्रवीच्छनैः ॥

tasya tad vacanaṁ śrutvā saptārcir duḥkhito bhr̥śam । bhīto ’nr̥tāc ca śāpāc ca bhr̥gor ity abravīc chanaiḥ ॥