42.1MBH-1-42-1
सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा जरत्कारुर्दुःखशोकपरायणः । उवाच स्वान्पितॄन्दुःखाद्बाष्पसंदिग्धया गिरा ॥
sūta uvāca । etac chrutvā jaratkārur duḥkhaśokaparāyaṇaḥ । uvāca svān pitr̥̄n duḥkhād bāṣpasaṁdigdhayā girā ॥
Ādi Parva · Adhyaya 1.42
Adhyāya 42
अध्यायः 42
Who speaks here सूत sūta · पितर pitara
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §45–47 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
42.2MBH-1-42-2
अहमेव जरत्कारुः किल्बिषी भवतां सुतः । तद्दण्डं धारयत मे दुष्कृतेरकृतात्मनः ॥
aham eva jaratkāruḥ kilbiṣī bhavatāṁ sutaḥ । tad daṇḍaṁ dhārayata me duṣkr̥ter akr̥tātmanaḥ ॥
42.3MBH-1-42-3
पितर ऊचुः । पुत्र दिष्ट्यासि संप्राप्त इमं देशं यदृच्छया । किमर्थं च त्वया ब्रह्मन्न कृतो दारसंग्रहः ॥
pitara ūcuḥ । putra diṣṭyāsi saṁprāpta imaṁ deśaṁ yadr̥cchayā । kimarthaṁ ca tvayā brahman na kr̥to dārasaṁgrahaḥ ॥
42.4MBH-1-42-4
जरत्कारुरुवाच । ममायं पितरो नित्यं हृद्यर्थः परिवर्तते । ऊर्ध्वरेताः शरीरं वै प्रापयेयममुत्र वै ॥
jaratkārur uvāca । mamāyaṁ pitaro nityaṁ hr̥dy arthaḥ parivartate । ūrdhvaretāḥ śarīraṁ vai prāpayeyam amutra vai ॥
42.5MBH-1-42-5
एवं दृष्ट्वा तु भवतः शकुन्तानिव लम्बतः । मया निवर्तिता बुद्धिर्ब्रह्मचर्यात्पितामहाः ॥
evaṁ dr̥ṣṭvā tu bhavataḥ śakuntān iva lambataḥ । mayā nivartitā buddhir brahmacaryāt pitāmahāḥ ॥
42.6MBH-1-42-6
करिष्ये वः प्रियं कामं निवेक्ष्ये नात्र संशयः । सनाम्नीं यद्यहं कन्यामुपलप्स्ये कदाचन ॥
kariṣye vaḥ priyaṁ kāmaṁ nivekṣye nātra saṁśayaḥ । sanāmnīṁ yady ahaṁ kanyām upalapsye kadā cana ॥
42.7MBH-1-42-7
भविष्यति च या काचिद्भैक्षवत्स्वयमुद्यता । प्रतिग्रहीता तामस्मि न भरेयं च यामहम् ॥
bhaviṣyati ca yā kā cid bhaikṣavat svayam udyatā । pratigrahītā tām asmi na bhareyaṁ ca yām aham ॥
42.8MBH-1-42-8
एवंविधमहं कुर्यां निवेशं प्राप्नुयां यदि । अन्यथा न करिष्ये तु सत्यमेतत्पितामहाः ॥
evaṁvidham ahaṁ kuryāṁ niveśaṁ prāpnuyāṁ yadi । anyathā na kariṣye tu satyam etat pitāmahāḥ ॥
42.9MBH-1-42-9
सूत उवाच । एवमुक्त्वा तु स पितॄंश्चचार पृथिवीं मुनिः । न च स्म लभते भार्यां वृद्धोऽयमिति शौनक ॥
sūta uvāca । evam uktvā tu sa pitr̥̄ṁś cacāra pr̥thivīṁ muniḥ । na ca sma labhate bhāryāṁ vr̥ddho ’yam iti śaunaka ॥
42.10MBH-1-42-10
यदा निर्वेदमापन्नः पितृभिश्चोदितस्तथा । तदारण्यं स गत्वोच्चैश्चुक्रोश भृशदुःखितः ॥
yadā nirvedam āpannaḥ pitr̥bhiś coditas tathā । tadāraṇyaṁ sa gatvoccaiś cukrośa bhr̥śaduḥkhitaḥ ॥
42.11MBH-1-42-11
यानि भूतानि सन्तीह स्थावराणि चराणि च । अन्तर्हितानि वा यानि तानि शृण्वन्तु मे वचः ॥
yāni bhūtāni santīha sthāvarāṇi carāṇi ca । antarhitāni vā yāni tāni śr̥ṇvantu me vacaḥ ॥
42.12MBH-1-42-12
उग्रे तपसि वर्तन्तं पितरश्चोदयन्ति माम् । निविशस्वेति दुःखार्तास्तेषां प्रियचिकीर्षया ॥
ugre tapasi vartantaṁ pitaraś codayanti mām । niviśasveti duḥkhārtās teṣāṁ priyacikīrṣayā ॥
42.13MBH-1-42-13
निवेशार्थ्यखिलां भूमिं कन्याभैक्षं चरामि भोः । दरिद्रो दुःखशीलश्च पितृभिः संनियोजितः ॥
niveśārthy akhilāṁ bhūmiṁ kanyābhaikṣaṁ carāmi bhoḥ । daridro duḥkhaśīlaś ca pitr̥bhiḥ saṁniyojitaḥ ॥
42.14MBH-1-42-14
यस्य कन्यास्ति भूतस्य ये मयेह प्रकीर्तिताः । ते मे कन्यां प्रयच्छन्तु चरतः सर्वतोदिशम् ॥
yasya kanyāsti bhūtasya ye mayeha prakīrtitāḥ । te me kanyāṁ prayacchantu carataḥ sarvatodiśam ॥
42.15MBH-1-42-15
मम कन्या सनाम्नी या भैक्षवच्चोद्यता भवेत् । भरेयं चैव यां नाहं तां मे कन्यां प्रयच्छत ॥
mama kanyā sanāmnī yā bhaikṣavac codyatā bhavet । bhareyaṁ caiva yāṁ nāhaṁ tāṁ me kanyāṁ prayacchata ॥
42.16MBH-1-42-16
ततस्ते पन्नगा ये वै जरत्कारौ समाहिताः । तामादाय प्रवृत्तिं ते वासुकेः प्रत्यवेदयन् ॥
tatas te pannagā ye vai jaratkārau samāhitāḥ । tām ādāya pravr̥ttiṁ te vāsukeḥ pratyavedayan ॥
42.17MBH-1-42-17
तेषां श्रुत्वा स नागेन्द्रः कन्यां तां समलंकृताम् । प्रगृह्यारण्यमगमत्समीपं तस्य पन्नगः ॥
teṣāṁ śrutvā sa nāgendraḥ kanyāṁ tāṁ samalaṁkr̥tām । pragr̥hyāraṇyam agamat samīpaṁ tasya pannagaḥ ॥
42.18MBH-1-42-18
तत्र तां भैक्षवत्कन्यां प्रादात्तस्मै महात्मने । नागेन्द्रो वासुकिर्ब्रह्मन्न स तां प्रत्यगृह्णत ॥
tatra tāṁ bhaikṣavat kanyāṁ prādāt tasmai mahātmane । nāgendro vāsukir brahman na sa tāṁ pratyagr̥hṇata ॥
42.19MBH-1-42-19
असनामेति वै मत्वा भरणे चाविचारिते । मोक्षभावे स्थितश्चापि द्वन्द्वीभूतः परिग्रहे ॥
asanāmeti vai matvā bharaṇe cāvicārite । mokṣabhāve sthitaś cāpi dvandvībhūtaḥ parigrahe ॥
42.20MBH-1-42-20
ततो नाम स कन्यायाः पप्रच्छ भृगुनन्दन । वासुके भरणं चास्या न कुर्यामित्युवाच ह ॥
tato nāma sa kanyāyāḥ papraccha bhr̥gunandana । vāsuke bharaṇaṁ cāsyā na kuryām ity uvāca ha ॥