Adhyāya 27

शौनक उवाच । कोऽपराधो महेन्द्रस्य कः प्रमादश्च सूतज । तपसा वालखिल्यानां संभूतो गरुडः कथम् ॥

śaunaka uvāca । ko ’parādho mahendrasya kaḥ pramādaś ca sūtaja । tapasā vālakhilyānāṁ saṁbhūto garuḍaḥ katham ॥

कश्यपस्य द्विजातेश्च कथं वै पक्षिराट्सुतः । अधृष्यः सर्वभूतानामवध्यश्चाभवत्कथम् ॥

kaśyapasya dvijāteś ca kathaṁ vai pakṣirāṭ sutaḥ । adhr̥ṣyaḥ sarvabhūtānām avadhyaś cābhavat katham ॥

कथं च कामचारी स कामवीर्यश्च खेचरः । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं पुराणे यदि पठ्यते ॥

kathaṁ ca kāmacārī sa kāmavīryaś ca khecaraḥ । etad icchāmy ahaṁ śrotuṁ purāṇe yadi paṭhyate ॥

सूत उवाच । विषयोऽयं पुराणस्य यन्मां त्वं परिपृच्छसि । शृणु मे वदतः सर्वमेतत्संक्षेपतो द्विज ॥

sūta uvāca । viṣayo ’yaṁ purāṇasya yan māṁ tvaṁ paripr̥cchasi । śr̥ṇu me vadataḥ sarvam etat saṁkṣepato dvija ॥

यजतः पुत्रकामस्य कश्यपस्य प्रजापतेः । साहाय्यमृषयो देवा गन्धर्वाश्च ददुः किल ॥

yajataḥ putrakāmasya kaśyapasya prajāpateḥ । sāhāyyam r̥ṣayo devā gandharvāś ca daduḥ kila ॥

तत्रेध्मानयने शक्रो नियुक्तः कश्यपेन ह । मुनयो वालखिल्याश्च ये चान्ये देवतागणाः ॥

tatredhmānayane śakro niyuktaḥ kaśyapena ha । munayo vālakhilyāś ca ye cānye devatāgaṇāḥ ॥

शक्रस्तु वीर्यसदृशमिध्मभारं गिरिप्रभम् । समुद्यम्यानयामास नातिकृच्छ्रादिव प्रभुः ॥

śakras tu vīryasadr̥śam idhmabhāraṁ giriprabham । samudyamyānayām āsa nātikr̥cchrād iva prabhuḥ ॥

अथापश्यदृषीन्ह्रस्वानङ्गुष्ठोदरपर्वणः । पलाशवृन्तिकामेकां सहितान्वहतः पथि ॥

athāpaśyad r̥ṣīn hrasvān aṅguṣṭhodaraparvaṇaḥ । palāśavr̥ntikām ekāṁ sahitān vahataḥ pathi ॥

प्रलीनान्स्वेष्विवाङ्गेषु निराहारांस्तपोधनान् । क्लिश्यमानान्मन्दबलान्गोष्पदे संप्लुतोदके ॥

pralīnān sveṣv ivāṅgeṣu nirāhārāṁs tapodhanān । kliśyamānān mandabalān goṣpade saṁplutodake ॥

तांश्च सर्वान्स्मयाविष्टो वीर्योन्मत्तः पुरंदरः । अवहस्यात्यगाच्छीघ्रं लङ्घयित्वावमन्य च ॥

tāṁś ca sarvān smayāviṣṭo vīryonmattaḥ puraṁdaraḥ । avahasyātyagāc chīghraṁ laṅghayitvāvamanya ca ॥

तेऽथ रोषसमाविष्टाः सुभृशं जातमन्यवः । आरेभिरे महत्कर्म तदा शक्रभयंकरम् ॥

te ’tha roṣasamāviṣṭāḥ subhr̥śaṁ jātamanyavaḥ । ārebhire mahat karma tadā śakrabhayaṁkaram ॥

जुहुवुस्ते सुतपसो विधिवज्जातवेदसम् । मन्त्रैरुच्चावचैर्विप्रा येन कामेन तच्छृणु ॥

juhuvus te sutapaso vidhivaj jātavedasam । mantrair uccāvacair viprā yena kāmena tac chr̥ṇu ॥

कामवीर्यः कामगमो देवराजभयप्रदः । इन्द्रोऽन्यः सर्वदेवानां भवेदिति यतव्रताः ॥

kāmavīryaḥ kāmagamo devarājabhayapradaḥ । indro ’nyaḥ sarvadevānāṁ bhaved iti yatavratāḥ ॥

इन्द्राच्छतगुणः शौर्ये वीर्ये चैव मनोजवः । तपसो नः फलेनाद्य दारुणः संभवत्विति ॥

indrāc chataguṇaḥ śaurye vīrye caiva manojavaḥ । tapaso naḥ phalenādya dāruṇaḥ saṁbhavatv iti ॥

तद्बुद्ध्वा भृशसंतप्तो देवराजः शतक्रतुः । जगाम शरणं तत्र कश्यपं संशितव्रतम् ॥

tad buddhvā bhr̥śasaṁtapto devarājaḥ śatakratuḥ । jagāma śaraṇaṁ tatra kaśyapaṁ saṁśitavratam ॥

तच्छ्रुत्वा देवराजस्य कश्यपोऽथ प्रजापतिः । वालखिल्यानुपागम्य कर्मसिद्धिमपृच्छत ॥

tac chrutvā devarājasya kaśyapo ’tha prajāpatiḥ । vālakhilyān upāgamya karmasiddhim apr̥cchata ॥

एवमस्त्विति तं चापि प्रत्यूचुः सत्यवादिनः । तान्कश्यप उवाचेदं सान्त्वपूर्वं प्रजापतिः ॥

evam astv iti taṁ cāpi pratyūcuḥ satyavādinaḥ । tān kaśyapa uvācedaṁ sāntvapūrvaṁ prajāpatiḥ ॥

अयमिन्द्रस्त्रिभुवने नियोगाद्ब्रह्मणः कृतः । इन्द्रार्थं च भवन्तोऽपि यत्नवन्तस्तपोधनाः ॥

ayam indras tribhuvane niyogād brahmaṇaḥ kr̥taḥ । indrārthaṁ ca bhavanto ’pi yatnavantas tapodhanāḥ ॥

न मिथ्या ब्रह्मणो वाक्यं कर्तुमर्हथ सत्तमाः । भवतां च न मिथ्यायं संकल्पो मे चिकीर्षितः ॥

na mithyā brahmaṇo vākyaṁ kartum arhatha sattamāḥ । bhavatāṁ ca na mithyāyaṁ saṁkalpo me cikīrṣitaḥ ॥

भवत्वेष पतत्रीणामिन्द्रोऽतिबलसत्त्ववान् । प्रसादः क्रियतां चैव देवराजस्य याचतः ॥

bhavatv eṣa patatrīṇām indro ’tibalasattvavān । prasādaḥ kriyatāṁ caiva devarājasya yācataḥ ॥

एवमुक्ताः कश्यपेन वालखिल्यास्तपोधनाः । प्रत्यूचुरभिसंपूज्य मुनिश्रेष्ठं प्रजापतिम् ॥

evam uktāḥ kaśyapena vālakhilyās tapodhanāḥ । pratyūcur abhisaṁpūjya muniśreṣṭhaṁ prajāpatim ॥

इन्द्रार्थोऽयं समारम्भः सर्वेषां नः प्रजापते । अपत्यार्थं समारम्भो भवतश्चायमीप्सितः ॥

indrārtho ’yaṁ samārambhaḥ sarveṣāṁ naḥ prajāpate । apatyārthaṁ samārambho bhavataś cāyam īpsitaḥ ॥

तदिदं सफलं कर्म त्वया वै प्रतिगृह्यताम् । तथा चैव विधत्स्वात्र यथा श्रेयोऽनुपश्यसि ॥

tad idaṁ saphalaṁ karma tvayā vai pratigr̥hyatām । tathā caiva vidhatsvātra yathā śreyo ’nupaśyasi ॥

एतस्मिन्नेव काले तु देवी दाक्षायणी शुभा । विनता नाम कल्याणी पुत्रकामा यशस्विनी ॥

etasminn eva kāle tu devī dākṣāyaṇī śubhā । vinatā nāma kalyāṇī putrakāmā yaśasvinī ॥

तपस्तप्त्वा व्रतपरा स्नाता पुंसवने शुचिः । उपचक्राम भर्तारं तामुवाचाथ कश्यपः ॥

tapas taptvā vrataparā snātā puṁsavane śuciḥ । upacakrāma bhartāraṁ tām uvācātha kaśyapaḥ ॥

आरम्भः सफलो देवि भवितायं तवेप्सितः । जनयिष्यसि पुत्रौ द्वौ वीरौ त्रिभुवनेश्वरौ ॥

ārambhaḥ saphalo devi bhavitāyaṁ tavepsitaḥ । janayiṣyasi putrau dvau vīrau tribhuvaneśvarau ॥

तपसा वालखिल्यानां मम संकल्पजौ तथा । भविष्यतो महाभागौ पुत्रौ ते लोकपूजितौ ॥

tapasā vālakhilyānāṁ mama saṁkalpajau tathā । bhaviṣyato mahābhāgau putrau te lokapūjitau ॥

उवाच चैनां भगवान्मारीचः पुनरेव ह । धार्यतामप्रमादेन गर्भोऽयं सुमहोदयः ॥

uvāca caināṁ bhagavān mārīcaḥ punar eva ha । dhāryatām apramādena garbho ’yaṁ sumahodayaḥ ॥

एकः सर्वपतत्रीणामिन्द्रत्वं कारयिष्यति । लोकसंभावितो वीरः कामवीर्यो विहंगमः ॥

ekaḥ sarvapatatrīṇām indratvaṁ kārayiṣyati । lokasaṁbhāvito vīraḥ kāmavīryo vihaṁgamaḥ ॥

शतक्रतुमथोवाच प्रीयमाणः प्रजापतिः । त्वत्सहायौ खगावेतौ भ्रातरौ ते भविष्यतः ॥

śatakratum athovāca prīyamāṇaḥ prajāpatiḥ । tvatsahāyau khagāv etau bhrātarau te bhaviṣyataḥ ॥

नैताभ्यां भविता दोषः सकाशात्ते पुरंदर । व्येतु ते शक्र संतापस्त्वमेवेन्द्रो भविष्यसि ॥

naitābhyāṁ bhavitā doṣaḥ sakāśāt te puraṁdara । vyetu te śakra saṁtāpas tvam evendro bhaviṣyasi ॥

न चाप्येवं त्वया भूयः क्षेप्तव्या ब्रह्मवादिनः । न चावमान्या दर्पात्ते वाग्विषा भृशकोपनाः ॥

na cāpy evaṁ tvayā bhūyaḥ kṣeptavyā brahmavādinaḥ । na cāvamānyā darpāt te vāgviṣā bhr̥śakopanāḥ ॥

एवमुक्तो जगामेन्द्रो निर्विशङ्कस्त्रिविष्टपम् । विनता चापि सिद्धार्था बभूव मुदिता तदा ॥

evam ukto jagāmendro nirviśaṅkas triviṣṭapam । vinatā cāpi siddhārthā babhūva muditā tadā ॥

जनयामास पुत्रौ द्वावरुणं गरुडं तथा । अरुणस्तयोस्तु विकल आदित्यस्य पुरःसरः ॥

janayām āsa putrau dvāv aruṇaṁ garuḍaṁ tathā । aruṇas tayos tu vikala ādityasya puraḥsaraḥ ॥

पतत्रीणां तु गरुड इन्द्रत्वेनाभ्यषिच्यत । तस्यैतत्कर्म सुमहच्छ्रूयतां भृगुनन्दन ॥

patatrīṇāṁ tu garuḍa indratvenābhyaṣicyata । tasyaitat karma sumahac chrūyatāṁ bhr̥gunandana ॥