Adhyāya 215

वैशंपायन उवाच । सोऽब्रवीदर्जुनं चैव वासुदेवं च सात्वतम् । लोकप्रवीरौ तिष्ठन्तौ खाण्डवस्य समीपतः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । so ’bravīd arjunaṁ caiva vāsudevaṁ ca sātvatam । lokapravīrau tiṣṭhantau khāṇḍavasya samīpataḥ ॥

ब्राह्मणो बहुभोक्तास्मि भुञ्जेऽपरिमितं सदा । भिक्षे वार्ष्णेयपार्थौ वामेकां तृप्तिं प्रयच्छताम् ॥

brāhmaṇo bahubhoktāsmi bhuñje ’parimitaṁ sadā । bhikṣe vārṣṇeyapārthau vām ekāṁ tr̥ptiṁ prayacchatām ॥

एवमुक्तौ तमब्रूतां ततस्तौ कृष्णपाण्डवौ । केनान्नेन भवांस्तृप्येत्तस्यान्नस्य यतावहे ॥

evam uktau tam abrūtāṁ tatas tau kr̥ṣṇapāṇḍavau । kenānnena bhavāṁs tr̥pyet tasyānnasya yatāvahe ॥

एवमुक्तः स भगवानब्रवीत्तावुभौ ततः । भाषमाणौ तदा वीरौ किमन्नं क्रियतामिति ॥

evam uktaḥ sa bhagavān abravīt tāv ubhau tataḥ । bhāṣamāṇau tadā vīrau kim annaṁ kriyatām iti ॥

नाहमन्नं बुभुक्षे वै पावकं मां निबोधतम् । यदन्नमनुरूपं मे तद्युवां संप्रयच्छतम् ॥

nāham annaṁ bubhukṣe vai pāvakaṁ māṁ nibodhatam । yadannam anurūpaṁ me tad yuvāṁ saṁprayacchatam ॥

इदमिन्द्रः सदा दावं खाण्डवं परिरक्षति । तं न शक्नोम्यहं दग्धुं रक्ष्यमाणं महात्मना ॥

idam indraḥ sadā dāvaṁ khāṇḍavaṁ parirakṣati । taṁ na śaknomy ahaṁ dagdhuṁ rakṣyamāṇaṁ mahātmanā ॥

वसत्यत्र सखा तस्य तक्षकः पन्नगः सदा । सगणस्तत्कृते दावं परिरक्षति वज्रभृत् ॥

vasaty atra sakhā tasya takṣakaḥ pannagaḥ sadā । sagaṇas tatkr̥te dāvaṁ parirakṣati vajrabhr̥t ॥

तत्र भूतान्यनेकानि रक्ष्यन्ते स्म प्रसङ्गतः । तं दिधक्षुर्न शक्नोमि दग्धुं शक्रस्य तेजसा ॥

tatra bhūtāny anekāni rakṣyante sma prasaṅgataḥ । taṁ didhakṣur na śaknomi dagdhuṁ śakrasya tejasā ॥

स मां प्रज्वलितं दृष्ट्वा मेघाम्भोभिः प्रवर्षति । ततो दग्धुं न शक्नोमि दिधक्षुर्दावमीप्सितम् ॥

sa māṁ prajvalitaṁ dr̥ṣṭvā meghāmbhobhiḥ pravarṣati । tato dagdhuṁ na śaknomi didhakṣur dāvam īpsitam ॥

स युवाभ्यां सहायाभ्यामस्त्रविद्भ्यां समागतः । दहेयं खाण्डवं दावमेतदन्नं वृतं मया ॥

sa yuvābhyāṁ sahāyābhyām astravidbhyāṁ samāgataḥ । daheyaṁ khāṇḍavaṁ dāvam etad annaṁ vr̥taṁ mayā ॥

युवां ह्युदकधारास्ता भूतानि च समन्ततः । उत्तमास्त्रविदौ सम्यक्सर्वतो वारयिष्यथः ॥

yuvāṁ hy udakadhārās tā bhūtāni ca samantataḥ । uttamāstravidau samyak sarvato vārayiṣyathaḥ ॥

एवमुक्ते प्रत्युवाच बीभत्सुर्जातवेदसम् । दिधक्षुं खाण्डवं दावमकामस्य शतक्रतोः ॥

evam ukte pratyuvāca bībhatsur jātavedasam । didhakṣuṁ khāṇḍavaṁ dāvam akāmasya śatakratoḥ ॥

उत्तमास्त्राणि मे सन्ति दिव्यानि च बहूनि च । यैरहं शक्नुयां योद्धुमपि वज्रधरान्बहून् ॥

uttamāstrāṇi me santi divyāni ca bahūni ca । yair ahaṁ śaknuyāṁ yoddhum api vajradharān bahūn ॥

धनुर्मे नास्ति भगवन्बाहुवीर्येण संमितम् । कुर्वतः समरे यत्नं वेगं यद्विषहेत मे ॥

dhanur me nāsti bhagavan bāhuvīryeṇa saṁmitam । kurvataḥ samare yatnaṁ vegaṁ yad viṣaheta me ॥

शरैश्च मेऽर्थो बहुभिरक्षयैः क्षिप्रमस्यतः । न हि वोढुं रथः शक्तः शरान्मम यथेप्सितान् ॥

śaraiś ca me ’rtho bahubhir akṣayaiḥ kṣipram asyataḥ । na hi voḍhuṁ rathaḥ śaktaḥ śarān mama yathepsitān ॥

अश्वांश्च दिव्यानिच्छेयं पाण्डुरान्वातरंहसः । रथं च मेघनिर्घोषं सूर्यप्रतिमतेजसम् ॥

aśvāṁś ca divyān iccheyaṁ pāṇḍurān vātaraṁhasaḥ । rathaṁ ca meghanirghoṣaṁ sūryapratimatejasam ॥

तथा कृष्णस्य वीर्येण नायुधं विद्यते समम् । येन नागान्पिशाचांश्च निहन्यान्माधवो रणे ॥

tathā kr̥ṣṇasya vīryeṇa nāyudhaṁ vidyate samam । yena nāgān piśācāṁś ca nihanyān mādhavo raṇe ॥

उपायं कर्मणः सिद्धौ भगवन्वक्तुमर्हसि । निवारयेयं येनेन्द्रं वर्षमाणं महावने ॥

upāyaṁ karmaṇaḥ siddhau bhagavan vaktum arhasi । nivārayeyaṁ yenendraṁ varṣamāṇaṁ mahāvane ॥

पौरुषेण तु यत्कार्यं तत्कर्तारौ स्व पावक । करणानि समर्थानि भगवन्दातुमर्हसि ॥

pauruṣeṇa tu yat kāryaṁ tat kartārau sva pāvaka । karaṇāni samarthāni bhagavan dātum arhasi ॥