Adhyāya 21

सूत उवाच । ततः कामगमः पक्षी महावीर्यो महाबलः । मातुरन्तिकमागच्छत्परं तीरं महोदधेः ॥

sūta uvāca । tataḥ kāmagamaḥ pakṣī mahāvīryo mahābalaḥ । mātur antikam āgacchat paraṁ tīraṁ mahodadheḥ ॥

यत्र सा विनता तस्मिन्पणितेन पराजिता । अतीव दुःखसंतप्ता दासीभावमुपागता ॥

yatra sā vinatā tasmin paṇitena parājitā । atīva duḥkhasaṁtaptā dāsībhāvam upāgatā ॥

ततः कदाचिद्विनतां प्रवणां पुत्रसंनिधौ । काल आहूय वचनं कद्रूरिदमभाषत ॥

tataḥ kadā cid vinatāṁ pravaṇāṁ putrasaṁnidhau । kāla āhūya vacanaṁ kadrūr idam abhāṣata ॥

नागानामालयं भद्रे सुरम्यं रमणीयकम् । समुद्रकुक्षावेकान्ते तत्र मां विनते वह ॥

nāgānām ālayaṁ bhadre suramyaṁ ramaṇīyakam । samudrakukṣāv ekānte tatra māṁ vinate vaha ॥

ततः सुपर्णमाता तामवहत्सर्पमातरम् । पन्नगान्गरुडश्चापि मातुर्वचनचोदितः ॥

tataḥ suparṇamātā tām avahat sarpamātaram । pannagān garuḍaś cāpi mātur vacanacoditaḥ ॥

स सूर्यस्याभितो याति वैनतेयो विहंगमः । सूर्यरश्मिपरीताश्च मूर्च्छिताः पन्नगाभवन् । तदवस्थान्सुतान्दृष्ट्वा कद्रूः शक्रमथास्तुवत् ॥

sa sūryasyābhito yāti vainateyo vihaṁgamaḥ । sūryaraśmiparītāś ca mūrcchitāḥ pannagābhavan । tadavasthān sutān dr̥ṣṭvā kadrūḥ śakram athāstuvat ॥

नमस्ते देवदेवेश नमस्ते बलसूदन । नमुचिघ्न नमस्तेऽस्तु सहस्राक्ष शचीपते ॥

namas te devadeveśa namas te balasūdana । namucighna namas te ’stu sahasrākṣa śacīpate ॥

सर्पाणां सूर्यतप्तानां वारिणा त्वं प्लवो भव । त्वमेव परमं त्राणमस्माकममरोत्तम ॥

sarpāṇāṁ sūryataptānāṁ vāriṇā tvaṁ plavo bhava । tvam eva paramaṁ trāṇam asmākam amarottama ॥

ईशो ह्यसि पयः स्रष्टुं त्वमनल्पं पुरंदर । त्वमेव मेघस्त्वं वायुस्त्वमग्निर्वैद्युतोऽम्बरे ॥

īśo hy asi payaḥ sraṣṭuṁ tvam analpaṁ puraṁdara । tvam eva meghas tvaṁ vāyus tvam agnir vaidyuto ’mbare ॥

त्वमभ्रघनविक्षेप्ता त्वामेवाहुः पुनर्घनम् । त्वं वज्रमतुलं घोरं घोषवांस्त्वं बलाहकः ॥

tvam abhraghanavikṣeptā tvām evāhuḥ punar ghanam । tvaṁ vajram atulaṁ ghoraṁ ghoṣavāṁs tvaṁ balāhakaḥ ॥

स्रष्टा त्वमेव लोकानां संहर्ता चापराजितः । त्वं ज्योतिः सर्वभूतानां त्वमादित्यो विभावसुः ॥

sraṣṭā tvam eva lokānāṁ saṁhartā cāparājitaḥ । tvaṁ jyotiḥ sarvabhūtānāṁ tvam ādityo vibhāvasuḥ ॥

त्वं महद्भूतमाश्चर्यं त्वं राजा त्वं सुरोत्तमः । त्वं विष्णुस्त्वं सहस्राक्षस्त्वं देवस्त्वं परायणम् ॥

tvaṁ mahad bhūtam āścaryaṁ tvaṁ rājā tvaṁ surottamaḥ । tvaṁ viṣṇus tvaṁ sahasrākṣas tvaṁ devas tvaṁ parāyaṇam ॥

त्वं सर्वममृतं देव त्वं सोमः परमार्चितः । त्वं मुहूर्तस्तिथिश्च त्वं लवस्त्वं वै पुनः क्षणः ॥

tvaṁ sarvam amr̥taṁ deva tvaṁ somaḥ paramārcitaḥ । tvaṁ muhūrtas tithiś ca tvaṁ lavas tvaṁ vai punaḥ kṣaṇaḥ ॥

शुक्लस्त्वं बहुलश्चैव कला काष्ठा त्रुटिस्तथा । संवत्सरर्तवो मासा रजन्यश्च दिनानि च ॥

śuklas tvaṁ bahulaś caiva kalā kāṣṭhā truṭis tathā । saṁvatsarartavo māsā rajanyaś ca dināni ca ॥

त्वमुत्तमा सगिरिवना वसुंधरा; सभास्करं वितिमिरमम्बरं तथा । महोदधिः सतिमितिमिंगिलस्तथा; महोर्मिमान्बहुमकरो झषालयः ॥

tvam uttamā sagirivanā vasuṁdharā; sabhāskaraṁ vitimiram ambaraṁ tathā । mahodadhiḥ satimitimiṁgilas tathā; mahormimān bahumakaro jhaṣālayaḥ ॥

महद्यशस्त्वमिति सदाभिपूज्यसे; मनीषिभिर्मुदितमना महर्षिभिः । अभिष्टुतः पिबसि च सोममध्वरे; वषट्कृतान्यपि च हवींषि भूतये ॥

mahad yaśas tvam iti sadābhipūjyase; manīṣibhir muditamanā maharṣibhiḥ । abhiṣṭutaḥ pibasi ca somam adhvare; vaṣaṭkr̥tāny api ca havīṁṣi bhūtaye ॥

त्वं विप्रैः सततमिहेज्यसे फलार्थं; वेदाङ्गेष्वतुलबलौघ गीयसे च । त्वद्धेतोर्यजनपरायणा द्विजेन्द्रा; वेदाङ्गान्यभिगमयन्ति सर्ववेदैः ॥

tvaṁ vipraiḥ satatam ihejyase phalārthaṁ; vedāṅgeṣv atulabalaugha gīyase ca । tvaddhetor yajanaparāyaṇā dvijendrā; vedāṅgāny abhigamayanti sarvavedaiḥ ॥