Adhyāya 194

कर्ण उवाच । दुर्योधन तव प्रज्ञा न सम्यगिति मे मतिः । न ह्युपायेन ते शक्याः पाण्डवाः कुरुनन्दन ॥

karṇa uvāca । duryodhana tava prajñā na samyag iti me matiḥ । na hy upāyena te śakyāḥ pāṇḍavāḥ kurunandana ॥

पूर्वमेव हि ते सूक्ष्मैरुपायैर्यतितास्त्वया । निग्रहीतुं यदा वीर शकिता न तदा त्वया ॥

pūrvam eva hi te sūkṣmair upāyair yatitās tvayā । nigrahītuṁ yadā vīra śakitā na tadā tvayā ॥

इहैव वर्तमानास्ते समीपे तव पार्थिव । अजातपक्षाः शिशवः शकिता नैव बाधितुम् ॥

ihaiva vartamānās te samīpe tava pārthiva । ajātapakṣāḥ śiśavaḥ śakitā naiva bādhitum ॥

जातपक्षा विदेशस्था विवृद्धाः सर्वशोऽद्य ते । नोपायसाध्याः कौन्तेया ममैषा मतिरच्युत ॥

jātapakṣā videśasthā vivr̥ddhāḥ sarvaśo ’dya te । nopāyasādhyāḥ kaunteyā mamaiṣā matir acyuta ॥

न च ते व्यसनैर्योक्तुं शक्या दिष्टकृता हि ते । शङ्किताश्चेप्सवश्चैव पितृपैतामहं पदम् ॥

na ca te vyasanair yoktuṁ śakyā diṣṭakr̥tā hi te । śaṅkitāś cepsavaś caiva pitr̥paitāmahaṁ padam ॥

परस्परेण भेदश्च नाधातुं तेषु शक्यते । एकस्यां ये रताः पत्न्यां न भिद्यन्ते परस्परम् ॥

paraspareṇa bhedaś ca nādhātuṁ teṣu śakyate । ekasyāṁ ye ratāḥ patnyāṁ na bhidyante parasparam ॥

न चापि कृष्णा शक्येत तेभ्यो भेदयितुं परैः । परिद्यूनान्वृतवती किमुताद्य मृजावतः ॥

na cāpi kr̥ṣṇā śakyeta tebhyo bhedayituṁ paraiḥ । paridyūnān vr̥tavatī kim utādya mr̥jāvataḥ ॥

ईप्सितश्च गुणः स्त्रीणामेकस्या बहुभर्तृता । तं च प्राप्तवती कृष्णा न सा भेदयितुं सुखम् ॥

īpsitaś ca guṇaḥ strīṇām ekasyā bahubhartr̥tā । taṁ ca prāptavatī kr̥ṣṇā na sā bhedayituṁ sukham ॥

आर्यवृत्तश्च पाञ्चाल्यो न स राजा धनप्रियः । न संत्यक्ष्यति कौन्तेयान्राज्यदानैरपि ध्रुवम् ॥

āryavr̥ttaś ca pāñcālyo na sa rājā dhanapriyaḥ । na saṁtyakṣyati kaunteyān rājyadānair api dhruvam ॥

तथास्य पुत्रो गुणवाननुरक्तश्च पाण्डवान् । तस्मान्नोपायसाध्यांस्तानहं मन्ये कथंचन ॥

tathāsya putro guṇavān anuraktaś ca pāṇḍavān । tasmān nopāyasādhyāṁs tān ahaṁ manye kathaṁ cana ॥

इदं त्वद्य क्षमं कर्तुमस्माकं पुरुषर्षभ । यावन्न कृतमूलास्ते पाण्डवेया विशां पते । तावत्प्रहरणीयास्ते रोचतां तव विक्रमः ॥

idaṁ tv adya kṣamaṁ kartum asmākaṁ puruṣarṣabha । yāvan na kr̥tamūlās te pāṇḍaveyā viśāṁ pate । tāvat praharaṇīyās te rocatāṁ tava vikramaḥ ॥

अस्मत्पक्षो महान्यावद्यावत्पाञ्चालको लघुः । तावत्प्रहरणं तेषां क्रियतां मा विचारय ॥

asmatpakṣo mahān yāvad yāvat pāñcālako laghuḥ । tāvat praharaṇaṁ teṣāṁ kriyatāṁ mā vicāraya ॥

वाहनानि प्रभूतानि मित्राणि बहुलानि च । यावन्न तेषां गान्धारे तावदेवाशु विक्रम ॥

vāhanāni prabhūtāni mitrāṇi bahulāni ca । yāvan na teṣāṁ gāndhāre tāvad evāśu vikrama ॥

यावच्च राजा पाञ्चाल्यो नोद्यमे कुरुते मनः । सह पुत्रैर्महावीर्यैस्तावदेवाशु विक्रम ॥

yāvac ca rājā pāñcālyo nodyame kurute manaḥ । saha putrair mahāvīryais tāvad evāśu vikrama ॥

यावन्नायाति वार्ष्णेयः कर्षन्यादववाहिनीम् । राज्यार्थे पाण्डवेयानां तावदेवाशु विक्रम ॥

yāvann āyāti vārṣṇeyaḥ karṣan yādavavāhinīm । rājyārthe pāṇḍaveyānāṁ tāvad evāśu vikrama ॥

वसूनि विविधान्भोगान्राज्यमेव च केवलम् । नात्याज्यमस्ति कृष्णस्य पाण्डवार्थे महीपते ॥

vasūni vividhān bhogān rājyam eva ca kevalam । nātyājyam asti kr̥ṣṇasya pāṇḍavārthe mahīpate ॥

विक्रमेण मही प्राप्ता भरतेन महात्मना । विक्रमेण च लोकांस्त्रीञ्जितवान्पाकशासनः ॥

vikrameṇa mahī prāptā bharatena mahātmanā । vikrameṇa ca lokāṁs trīñ jitavān pākaśāsanaḥ ॥

विक्रमं च प्रशंसन्ति क्षत्रियस्य विशां पते । स्वको हि धर्मः शूराणां विक्रमः पार्थिवर्षभ ॥

vikramaṁ ca praśaṁsanti kṣatriyasya viśāṁ pate । svako hi dharmaḥ śūrāṇāṁ vikramaḥ pārthivarṣabha ॥

ते बलेन वयं राजन्महता चतुरङ्गिणा । प्रमथ्य द्रुपदं शीघ्रमानयामेह पाण्डवान् ॥

te balena vayaṁ rājan mahatā caturaṅgiṇā । pramathya drupadaṁ śīghram ānayāmeha pāṇḍavān ॥

न हि साम्ना न दानेन न भेदेन च पाण्डवाः । शक्याः साधयितुं तस्माद्विक्रमेणैव ताञ्जहि ॥

na hi sāmnā na dānena na bhedena ca pāṇḍavāḥ । śakyāḥ sādhayituṁ tasmād vikrameṇaiva tāñ jahi ॥

तान्विक्रमेण जित्वेमामखिलां भुङ्क्ष्व मेदिनीम् । नान्यमत्र प्रपश्यामि कार्योपायं जनाधिप ॥

tān vikrameṇa jitvemām akhilāṁ bhuṅkṣva medinīm । nānyam atra prapaśyāmi kāryopāyaṁ janādhipa ॥

वैशंपायन उवाच । श्रुत्वा तु राधेयवचो धृतराष्ट्रः प्रतापवान् । अभिपूज्य ततः पश्चादिदं वचनमब्रवीत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । śrutvā tu rādheyavaco dhr̥tarāṣṭraḥ pratāpavān । abhipūjya tataḥ paścād idaṁ vacanam abravīt ॥

उपपन्नं महाप्राज्ञे कृतास्त्रे सूतनन्दने । त्वयि विक्रमसंपन्नमिदं वचनमीदृशम् ॥

upapannaṁ mahāprājñe kr̥tāstre sūtanandane । tvayi vikramasaṁpannam idaṁ vacanam īdr̥śam ॥

भूय एव तु भीष्मश्च द्रोणो विदुर एव च । युवां च कुरुतां बुद्धिं भवेद्या नः सुखोदया ॥

bhūya eva tu bhīṣmaś ca droṇo vidura eva ca । yuvāṁ ca kurutāṁ buddhiṁ bhaved yā naḥ sukhodayā ॥

तत आनाय्य तान्सर्वान्मन्त्रिणः सुमहायशाः । धृतराष्ट्रो महाराज मन्त्रयामास वै तदा ॥

tata ānāyya tān sarvān mantriṇaḥ sumahāyaśāḥ । dhr̥tarāṣṭro mahārāja mantrayām āsa vai tadā ॥