Who speaks here वैशंपायन vaiśaṃpāyana · अर्जुन arjuna
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §192–194 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
वैशंपायन उवाच । गत्वा तु तां भार्गवकर्मशालां; पार्थौ पृथां प्राप्य महानुभावौ । तां याज्ञसेनीं परमप्रतीतौ; भिक्षेत्यथावेदयतां नराग्र्यौ ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । gatvā tu tāṁ bhārgavakarmaśālāṁ; pārthau pr̥thāṁ prāpya mahānubhāvau । tāṁ yājñasenīṁ paramapratītau; bhikṣety athāvedayatāṁ narāgryau ॥
कुटीगता सा त्वनवेक्ष्य पुत्रा;नुवाच भुङ्क्तेति समेत्य सर्वे । पश्चात्तु कुन्ती प्रसमीक्ष्य कन्यां; कष्टं मया भाषितमित्युवाच ॥
kuṭīgatā sā tv anavekṣya putrān; uvāca bhuṅkteti sametya sarve । paścāt tu kuntī prasamīkṣya kanyāṁ; kaṣṭaṁ mayā bhāṣitam ity uvāca ॥
साधर्मभीता हि विलज्जमाना; तां याज्ञसेनीं परमप्रतीताम् । पाणौ गृहीत्वोपजगाम कुन्ती; युधिष्ठिरं वाक्यमुवाच चेदम् ॥
sādharmabhītā hi vilajjamānā; tāṁ yājñasenīṁ paramapratītām । pāṇau gr̥hītvopajagāma kuntī; yudhiṣṭhiraṁ vākyam uvāca cedam ॥
इयं हि कन्या द्रुपदस्य राज्ञ;स्तवानुजाभ्यां मयि संनिसृष्टा । यथोचितं पुत्र मयापि चोक्तं; समेत्य भुङ्क्तेति नृप प्रमादात् ॥
iyaṁ hi kanyā drupadasya rājñas; tavānujābhyāṁ mayi saṁnisr̥ṣṭā । yathocitaṁ putra mayāpi coktaṁ; sametya bhuṅkteti nr̥pa pramādāt ॥
कथं मया नानृतमुक्तमद्य; भवेत्कुरूणामृषभ ब्रवीहि । पाञ्चालराजस्य सुतामधर्मो; न चोपवर्तेत नभूतपूर्वः ॥
kathaṁ mayā nānr̥tam uktam adya; bhavet kurūṇām r̥ṣabha bravīhi । pāñcālarājasya sutām adharmo; na copavarteta nabhūtapūrvaḥ ॥
मुहूर्तमात्रं त्वनुचिन्त्य राजा; युधिष्ठिरो मातरमुत्तमौजाः । कुन्तीं समाश्वास्य कुरुप्रवीरो; धनंजयं वाक्यमिदं बभाषे ॥
muhūrtamātraṁ tv anucintya rājā; yudhiṣṭhiro mātaram uttamaujāḥ । kuntīṁ samāśvāsya kurupravīro; dhanaṁjayaṁ vākyam idaṁ babhāṣe ॥
त्वया जिता पाण्डव याज्ञसेनी; त्वया च तोषिष्यति राजपुत्री । प्रज्वाल्यतां हूयतां चापि वह्नि;र्गृहाण पाणिं विधिवत्त्वमस्याः ॥
tvayā jitā pāṇḍava yājñasenī; tvayā ca toṣiṣyati rājaputrī । prajvālyatāṁ hūyatāṁ cāpi vahnir; gr̥hāṇa pāṇiṁ vidhivat tvam asyāḥ ॥
अर्जुन उवाच । मा मां नरेन्द्र त्वमधर्मभाजं; कृथा न धर्मो ह्ययमीप्सितोऽन्यैः । भवान्निवेश्यः प्रथमं ततोऽयं; भीमो महाबाहुरचिन्त्यकर्मा ॥
arjuna uvāca । mā māṁ narendra tvam adharmabhājaṁ; kr̥thā na dharmo hy ayam īpsito ’nyaiḥ । bhavān niveśyaḥ prathamaṁ tato ’yaṁ; bhīmo mahābāhur acintyakarmā ॥
अहं ततो नकुलोऽनन्तरं मे; माद्रीसुतः सहदेवो जघन्यः । वृकोदरोऽहं च यमौ च राज;न्नियं च कन्या भवतः स्म सर्वे ॥
ahaṁ tato nakulo ’nantaraṁ me; mādrīsutaḥ sahadevo jaghanyaḥ । vr̥kodaro ’haṁ ca yamau ca rājann; iyaṁ ca kanyā bhavataḥ sma sarve ॥
एवंगते यत्करणीयमत्र; धर्म्यं यशस्यं कुरु तत्प्रचिन्त्य । पाञ्चालराजस्य च यत्प्रियं स्या;त्तद्ब्रूहि सर्वे स्म वशे स्थितास्ते ॥
evaṁgate yat karaṇīyam atra; dharmyaṁ yaśasyaṁ kuru tat pracintya । pāñcālarājasya ca yat priyaṁ syāt; tad brūhi sarve sma vaśe sthitās te ॥
वैशंपायन उवाच । ते दृष्ट्वा तत्र तिष्ठन्तीं सर्वे कृष्णां यशस्विनीम् । संप्रेक्ष्यान्योन्यमासीना हृदयैस्तामधारयन् ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । te dr̥ṣṭvā tatra tiṣṭhantīṁ sarve kr̥ṣṇāṁ yaśasvinīm । saṁprekṣyānyonyam āsīnā hr̥dayais tām adhārayan ॥
तेषां हि द्रौपदीं दृष्ट्वा सर्वेषाममितौजसाम् । संप्रमथ्येन्द्रियग्रामं प्रादुरासीन्मनोभवः ॥
teṣāṁ hi draupadīṁ dr̥ṣṭvā sarveṣām amitaujasām । saṁpramathyendriyagrāmaṁ prādurāsīn manobhavaḥ ॥
काम्यं रूपं हि पाञ्चाल्या विधात्रा विहितं स्वयम् । बभूवाधिकमन्याभ्यः सर्वभूतमनोहरम् ॥
kāmyaṁ rūpaṁ hi pāñcālyā vidhātrā vihitaṁ svayam । babhūvādhikam anyābhyaḥ sarvabhūtamanoharam ॥
तेषामाकारभावज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । द्वैपायनवचः कृत्स्नं संस्मरन्वै नरर्षभ ॥
teṣām ākārabhāvajñaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ । dvaipāyanavacaḥ kr̥tsnaṁ saṁsmaran vai nararṣabha ॥
अब्रवीत्स हि तान्भ्रातॄन्मिथोभेदभयान्नृपः । सर्वेषां द्रौपदी भार्या भविष्यति हि नः शुभा ॥
abravīt sa hi tān bhrātr̥̄n mithobhedabhayān nr̥paḥ । sarveṣāṁ draupadī bhāryā bhaviṣyati hi naḥ śubhā ॥