Adhyāya 107

वैशंपायन उवाच । ततः पुत्रशतं जज्ञे गान्धार्यां जनमेजय । धृतराष्ट्रस्य वैश्यायामेकश्चापि शतात्परः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ putraśataṁ jajñe gāndhāryāṁ janamejaya । dhr̥tarāṣṭrasya vaiśyāyām ekaś cāpi śatāt paraḥ ॥

पाण्डोः कुन्त्यां च माद्र्यां च पञ्च पुत्रा महारथाः । देवेभ्यः समपद्यन्त संतानाय कुलस्य वै ॥

pāṇḍoḥ kuntyāṁ ca mādryāṁ ca pañca putrā mahārathāḥ । devebhyaḥ samapadyanta saṁtānāya kulasya vai ॥

जनमेजय उवाच । कथं पुत्रशतं जज्ञे गान्धार्यां द्विजसत्तम । कियता चैव कालेन तेषामायुश्च किं परम् ॥

janamejaya uvāca । kathaṁ putraśataṁ jajñe gāndhāryāṁ dvijasattama । kiyatā caiva kālena teṣām āyuś ca kiṁ param ॥

कथं चैकः स वैश्यायां धृतराष्ट्रसुतोऽभवत् । कथं च सदृशीं भार्यां गान्धारीं धर्मचारिणीम् । आनुकूल्ये वर्तमानां धृतराष्ट्रोऽत्यवर्तत ॥

kathaṁ caikaḥ sa vaiśyāyāṁ dhr̥tarāṣṭrasuto ’bhavat । kathaṁ ca sadr̥śīṁ bhāryāṁ gāndhārīṁ dharmacāriṇīm । ānukūlye vartamānāṁ dhr̥tarāṣṭro ’tyavartata ॥

कथं च शप्तस्य सतः पाण्डोस्तेन महात्मना । समुत्पन्ना दैवतेभ्यः पञ्च पुत्रा महारथाः ॥

kathaṁ ca śaptasya sataḥ pāṇḍos tena mahātmanā । samutpannā daivatebhyaḥ pañca putrā mahārathāḥ ॥

एतद्विद्वन्यथावृत्तं विस्तरेण तपोधन । कथयस्व न मे तृप्तिः कथ्यमानेषु बन्धुषु ॥

etad vidvan yathāvr̥ttaṁ vistareṇa tapodhana । kathayasva na me tr̥ptiḥ kathyamāneṣu bandhuṣu ॥

वैशंपायन उवाच । क्षुच्छ्रमाभिपरिग्लानं द्वैपायनमुपस्थितम् । तोषयामास गान्धारी व्यासस्तस्यै वरं ददौ ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । kṣucchramābhipariglānaṁ dvaipāyanam upasthitam । toṣayām āsa gāndhārī vyāsas tasyai varaṁ dadau ॥

सा वव्रे सदृशं भर्तुः पुत्राणां शतमात्मनः । ततः कालेन सा गर्भं धृतराष्ट्रादथाग्रहीत् ॥

sā vavre sadr̥śaṁ bhartuḥ putrāṇāṁ śatam ātmanaḥ । tataḥ kālena sā garbhaṁ dhr̥tarāṣṭrād athāgrahīt ॥

संवत्सरद्वयं तं तु गान्धारी गर्भमाहितम् । अप्रजा धारयामास ततस्तां दुःखमाविशत् ॥

saṁvatsaradvayaṁ taṁ tu gāndhārī garbham āhitam । aprajā dhārayām āsa tatas tāṁ duḥkham āviśat ॥

श्रुत्वा कुन्तीसुतं जातं बालार्कसमतेजसम् । उदरस्यात्मनः स्थैर्यमुपलभ्यान्वचिन्तयत् ॥

śrutvā kuntīsutaṁ jātaṁ bālārkasamatejasam । udarasyātmanaḥ sthairyam upalabhyānvacintayat ॥

अज्ञातं धृतराष्ट्रस्य यत्नेन महता ततः । सोदरं पातयामास गान्धारी दुःखमूर्च्छिता ॥

ajñātaṁ dhr̥tarāṣṭrasya yatnena mahatā tataḥ । sodaraṁ pātayām āsa gāndhārī duḥkhamūrcchitā ॥

ततो जज्ञे मांसपेशी लोहाष्ठीलेव संहता । द्विवर्षसंभृतां कुक्षौ तामुत्स्रष्टुं प्रचक्रमे ॥

tato jajñe māṁsapeśī lohāṣṭhīleva saṁhatā । dvivarṣasaṁbhr̥tāṁ kukṣau tām utsraṣṭuṁ pracakrame ॥

अथ द्वैपायनो ज्ञात्वा त्वरितः समुपागमत् । तां स मांसमयीं पेशीं ददर्श जपतां वरः ॥

atha dvaipāyano jñātvā tvaritaḥ samupāgamat । tāṁ sa māṁsamayīṁ peśīṁ dadarśa japatāṁ varaḥ ॥

ततोऽब्रवीत्सौबलेयीं किमिदं ते चिकीर्षितम् । सा चात्मनो मतं सत्यं शशंस परमर्षये ॥

tato ’bravīt saubaleyīṁ kim idaṁ te cikīrṣitam । sā cātmano mataṁ satyaṁ śaśaṁsa paramarṣaye ॥

ज्येष्ठं कुन्तीसुतं जातं श्रुत्वा रविसमप्रभम् । दुःखेन परमेणेदमुदरं पातितं मया ॥

jyeṣṭhaṁ kuntīsutaṁ jātaṁ śrutvā ravisamaprabham । duḥkhena parameṇedam udaraṁ pātitaṁ mayā ॥

शतं च किल पुत्राणां वितीर्णं मे त्वया पुरा । इयं च मे मांसपेशी जाता पुत्रशताय वै ॥

śataṁ ca kila putrāṇāṁ vitīrṇaṁ me tvayā purā । iyaṁ ca me māṁsapeśī jātā putraśatāya vai ॥

व्यास उवाच । एवमेतत्सौबलेयि नैतज्जात्वन्यथा भवेत् । वितथं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ॥

vyāsa uvāca । evam etat saubaleyi naitaj jātv anyathā bhavet । vitathaṁ noktapūrvaṁ me svaireṣv api kuto ’nyathā ॥

घृतपूर्णं कुण्डशतं क्षिप्रमेव विधीयताम् । शीताभिरद्भिरष्ठीलामिमां च परिषिञ्चत ॥

ghr̥tapūrṇaṁ kuṇḍaśataṁ kṣipram eva vidhīyatām । śītābhir adbhir aṣṭhīlām imāṁ ca pariṣiñcata ॥

वैशंपायन उवाच । सा सिच्यमाना अष्ठीला अभवच्छतधा तदा । अङ्गुष्ठपर्वमात्राणां गर्भाणां पृथगेव तु ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । sā sicyamānā aṣṭhīlā abhavac chatadhā tadā । aṅguṣṭhaparvamātrāṇāṁ garbhāṇāṁ pr̥thag eva tu ॥

एकाधिकशतं पूर्णं यथायोगं विशां पते । मांसपेश्यास्तदा राजन्क्रमशः कालपर्ययात् ॥

ekādhikaśataṁ pūrṇaṁ yathāyogaṁ viśāṁ pate । māṁsapeśyās tadā rājan kramaśaḥ kālaparyayāt ॥

ततस्तांस्तेषु कुण्डेषु गर्भानवदधे तदा । स्वनुगुप्तेषु देशेषु रक्षां च व्यदधात्ततः ॥

tatas tāṁs teṣu kuṇḍeṣu garbhān avadadhe tadā । svanugupteṣu deśeṣu rakṣāṁ ca vyadadhāt tataḥ ॥

शशास चैव भगवान्कालेनैतावता पुनः । विघट्टनीयान्येतानि कुण्डानीति स्म सौबलीम् ॥

śaśāsa caiva bhagavān kālenaitāvatā punaḥ । vighaṭṭanīyāny etāni kuṇḍānīti sma saubalīm ॥

इत्युक्त्वा भगवान्व्यासस्तथा प्रतिविधाय च । जगाम तपसे धीमान्हिमवन्तं शिलोच्चयम् ॥

ity uktvā bhagavān vyāsas tathā pratividhāya ca । jagāma tapase dhīmān himavantaṁ śiloccayam ॥

जज्ञे क्रमेण चैतेन तेषां दुर्योधनो नृपः । जन्मतस्तु प्रमाणेन ज्येष्ठो राजा युधिष्ठिरः ॥

jajñe krameṇa caitena teṣāṁ duryodhano nr̥paḥ । janmatas tu pramāṇena jyeṣṭho rājā yudhiṣṭhiraḥ ॥

जातमात्रे सुते तस्मिन्धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम् । समानीय बहून्विप्रान्भीष्मं विदुरमेव च ॥

jātamātre sute tasmin dhr̥tarāṣṭro ’bravīd idam । samānīya bahūn viprān bhīṣmaṁ viduram eva ca ॥

युधिष्ठिरो राजपुत्रो ज्येष्ठो नः कुलवर्धनः । प्राप्तः स्वगुणतो राज्यं न तस्मिन्वाच्यमस्ति नः ॥

yudhiṣṭhiro rājaputro jyeṣṭho naḥ kulavardhanaḥ । prāptaḥ svaguṇato rājyaṁ na tasmin vācyam asti naḥ ॥

अयं त्वनन्तरस्तस्मादपि राजा भविष्यति । एतद्धि ब्रूत मे सत्यं यदत्र भविता ध्रुवम् ॥

ayaṁ tv anantaras tasmād api rājā bhaviṣyati । etad dhi brūta me satyaṁ yad atra bhavitā dhruvam ॥

वाक्यस्यैतस्य निधने दिक्षु सर्वासु भारत । क्रव्यादाः प्राणदन्घोराः शिवाश्चाशिवशंसिनः ॥

vākyasyaitasya nidhane dikṣu sarvāsu bhārata । kravyādāḥ prāṇadan ghorāḥ śivāś cāśivaśaṁsinaḥ ॥

लक्षयित्वा निमित्तानि तानि घोराणि सर्वशः । तेऽब्रुवन्ब्राह्मणा राजन्विदुरश्च महामतिः ॥

lakṣayitvā nimittāni tāni ghorāṇi sarvaśaḥ । te ’bruvan brāhmaṇā rājan viduraś ca mahāmatiḥ ॥

व्यक्तं कुलान्तकरणो भवितैष सुतस्तव । तस्य शान्तिः परित्यागे पुष्ट्या त्वपनयो महान् ॥

vyaktaṁ kulāntakaraṇo bhavitaiṣa sutas tava । tasya śāntiḥ parityāge puṣṭyā tv apanayo mahān ॥

शतमेकोनमप्यस्तु पुत्राणां ते महीपते । एकेन कुरु वै क्षेमं लोकस्य च कुलस्य च ॥

śatam ekonam apy astu putrāṇāṁ te mahīpate । ekena kuru vai kṣemaṁ lokasya ca kulasya ca ॥

त्यजेदेकं कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् । ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥

tyajed ekaṁ kulasyārthe grāmasyārthe kulaṁ tyajet । grāmaṁ janapadasyārthe ātmārthe pr̥thivīṁ tyajet ॥

स तथा विदुरेणोक्तस्तैश्च सर्वैर्द्विजोत्तमैः । न चकार तथा राजा पुत्रस्नेहसमन्वितः ॥

sa tathā vidureṇoktas taiś ca sarvair dvijottamaiḥ । na cakāra tathā rājā putrasnehasamanvitaḥ ॥

ततः पुत्रशतं सर्वं धृतराष्ट्रस्य पार्थिव । मासमात्रेण संजज्ञे कन्या चैका शताधिका ॥

tataḥ putraśataṁ sarvaṁ dhr̥tarāṣṭrasya pārthiva । māsamātreṇa saṁjajñe kanyā caikā śatādhikā ॥

गान्धार्यां क्लिश्यमानायामुदरेण विवर्धता । धृतराष्ट्रं महाबाहुं वैश्या पर्यचरत्किल ॥

gāndhāryāṁ kliśyamānāyām udareṇa vivardhatā । dhr̥tarāṣṭraṁ mahābāhuṁ vaiśyā paryacarat kila ॥

तस्मिन्संवत्सरे राजन्धृतराष्ट्रान्महायशाः । जज्ञे धीमांस्ततस्तस्यां युयुत्सुः करणो नृप ॥

tasmin saṁvatsare rājan dhr̥tarāṣṭrān mahāyaśāḥ । jajñe dhīmāṁs tatas tasyāṁ yuyutsuḥ karaṇo nr̥pa ॥

एवं पुत्रशतं जज्ञे धृतराष्ट्रस्य धीमतः । महारथानां वीराणां कन्या चैकाथ दुःशला ॥

evaṁ putraśataṁ jajñe dhr̥tarāṣṭrasya dhīmataḥ । mahārathānāṁ vīrāṇāṁ kanyā caikātha duḥśalā ॥