Sarga 59

तस्मिन् हते राक्षससैन्यपाले प्लवङ्गमानामृषभेण युद्धे । भीमायुधं सागरतुल्यवेगं विदुद्रुवे राक्षसराजसैन्यम् ।। ६.५९. ॥

tasmin hate rākṣasasainyapāle plavaṅgamānāmṛṣabheṇa yuddhe | bhīmāyudhaṃ sāgaratulyavegaṃ vidudruve rākṣasarājasainyam || 6.59. ||

गत्वा ऽथ रक्षोधिपतेः शशंसुः सेनापतिं पावकसूनुशस्तम् । तच्चापि तेषां वचनं निशम्य रक्षोधिपः क्रोधवशं जगाम ।। ६.५९. ॥

gatvā 'tha rakṣodhipateḥ śaśaṃsuḥ senāpatiṃ pāvakasūnuśastam | taccāpi teṣāṃ vacanaṃ niśamya rakṣodhipaḥ krodhavaśaṃ jagāma || 6.59. ||

सङ्ख्ये प्रहस्तं निहतं निशम्य शोकार्दितः क्रोधपरीतचेताः । उवाच तान्नैर्ऋतयोधमुख्यानिन्द्रो यथा चामरयोधमुख्यान् ।। ६.५९. ॥

saṅkhye prahastaṃ nihataṃ niśamya śokārditaḥ krodhaparītacetāḥ | uvāca tānnairṛtayodhamukhyānindro yathā cāmarayodhamukhyān || 6.59. ||

नावज्ञा रिपवे कार्या यैरिन्द्रबलसूदनः । सूदितः सैन्यपालो मे सानुयात्रः सकुञ्जरः ।। ६.५९. ॥

nāvajñā ripave kāryā yairindrabalasūdanaḥ | sūditaḥ sainyapālo me sānuyātraḥ sakuñjaraḥ || 6.59. ||

सो ऽहं रिपुविनाशाय विजयायाविचारयन् । स्वयमेव गमिष्यामि रणशीर्षं तदद्भुतम् ।। ६.५९. ॥

so 'haṃ ripuvināśāya vijayāyāvicārayan | svayameva gamiṣyāmi raṇaśīrṣaṃ tadadbhutam || 6.59. ||

अद्य तद्वानरानीकं रामं च सहलक्ष्मणम् । निर्दहिष्यामि वाणौघैर्वनं दीप्तैरिवाग्निभिः ।। ६.५९. ॥

adya tadvānarānīkaṃ rāmaṃ ca sahalakṣmaṇam | nirdahiṣyāmi vāṇaughairvanaṃ dīptairivāgnibhiḥ || 6.59. ||

स एवमुक्त्वा ज्वलनप्रकाशं रथं तुरङ्गोत्तमराजयुक्तम् । प्रकाशमानं वपुषा ज्वलन्तं समारुरोहामरराजशत्रुः ।। ६.५९. ॥

sa evamuktvā jvalanaprakāśaṃ rathaṃ turaṅgottamarājayuktam | prakāśamānaṃ vapuṣā jvalantaṃ samārurohāmararājaśatruḥ || 6.59. ||

स शङ्खभैरीपणवप्रणादैरास्फोटितक्ष्वेलितसिंहनादैः । पुण्यैः स्तवैश्चाप्यभिपूज्यमानस्तदा ययौ राक्षसराजमुख्यः ।। ६.५९. ॥

sa śaṅkhabhairīpaṇavapraṇādairāsphoṭitakṣvelitasiṃhanādaiḥ | puṇyaiḥ stavaiścāpyabhipūjyamānastadā yayau rākṣasarājamukhyaḥ || 6.59. ||

स शैलजीमूतनिकाशरूपैर्मांसादनैः पावकदीप्तनेत्रेः । बभौ वृतो राक्षसराजमुख्यो भूतैर्वृतो रुद्र इवासुरेशः ।। ६.५९. ॥

sa śailajīmūtanikāśarūpairmāṃsādanaiḥ pāvakadīptanetreḥ | babhau vṛto rākṣasarājamukhyo bhūtairvṛto rudra ivāsureśaḥ || 6.59. ||

ततो नगर्याः सहसा महौजा निष्क्रम्य तद्वानरसैन्यमुग्रम् । महार्णवाभ्रस्तनितं ददर्शं समुद्यतं पादपशैलहस्तम् ।। ६.५९. ॥

tato nagaryāḥ sahasā mahaujā niṣkramya tadvānarasainyamugram | mahārṇavābhrastanitaṃ dadarśaṃ samudyataṃ pādapaśailahastam || 6.59. ||

तद्राक्षसानीकमतिप्रचण्डमालोक्य रामो भुजगेन्द्रबाहुः । विभीषणं शस्त्रभृतां वरिष्ठमुवाच सेनानुगतः पृथुश्रीः ।। ६.५९. ॥

tadrākṣasānīkamatipracaṇḍamālokya rāmo bhujagendrabāhuḥ | vibhīṣaṇaṃ śastrabhṛtāṃ variṣṭhamuvāca senānugataḥ pṛthuśrīḥ || 6.59. ||

नानापताकाध्वजशस्त्रजुष्टं प्रासासिशूलायुधशस्त्रजुष्टम् । सैन्यं गजेन्द्रोपमनागजुष्टं कस्येदमक्षोभ्यमभीरुजुष्टम् ।। ६.५९. ॥

nānāpatākādhvajaśastrajuṣṭaṃ prāsāsiśūlāyudhaśastrajuṣṭam | sainyaṃ gajendropamanāgajuṣṭaṃ kasyedamakṣobhyamabhīrujuṣṭam || 6.59. ||

ततस्तु रामस्य निशम्य वाक्यं विभीषणः शक्रसमानवीर्यः । शशंस रामस्य बलप्रवेकं महात्मनां राक्षसपुङ्गवानाम् ।। ६.५९. ॥

tatastu rāmasya niśamya vākyaṃ vibhīṣaṇaḥ śakrasamānavīryaḥ | śaśaṃsa rāmasya balapravekaṃ mahātmanāṃ rākṣasapuṅgavānām || 6.59. ||

यो ऽसौ गजस्कन्धगतो महात्मा नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः । प्रकम्पयन्नागशिरो ऽभ्युपैति ह्यकम्पनं त्वेनमवेहि राजन् ।। ६.५९. ॥

yo 'sau gajaskandhagato mahātmā navoditārkopamatāmravaktraḥ | prakampayannāgaśiro 'bhyupaiti hyakampanaṃ tvenamavehi rājan || 6.59. ||

यो ऽसौ रथस्थो मृगराजकेतुर्धून्वन् धनुः शक्रधनुःप्रकाशम् । करीव भात्युग्रविवृत्तदंष्ट्रः स इन्द्रजिन्नाम वरप्रधानः ।। ६.५९. ॥

yo 'sau rathastho mṛgarājaketurdhūnvan dhanuḥ śakradhanuḥprakāśam | karīva bhātyugravivṛttadaṃṣṭraḥ sa indrajinnāma varapradhānaḥ || 6.59. ||

यश्चैष विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो धन्वी रथस्थो ऽतिरथो ऽतिवीरः । विस्फारयंश्चापमतुल्यमानं नाम्ना ऽतिकायो ऽतिविवृद्धकायः ।। ६.५९. ॥

yaścaiṣa vindhyāstamahendrakalpo dhanvī rathastho 'tiratho 'tivīraḥ | visphārayaṃścāpamatulyamānaṃ nāmnā 'tikāyo 'tivivṛddhakāyaḥ || 6.59. ||

यो ऽसौ नवार्कोदितताम्रचक्षुरारुह्य घण्टानिनदप्रणादम् । गजं खरं गर्जति वै महात्मा महोदरो नाम स एष वीरः ।। ६.५९. ॥

yo 'sau navārkoditatāmracakṣurāruhya ghaṇṭāninadapraṇādam | gajaṃ kharaṃ garjati vai mahātmā mahodaro nāma sa eṣa vīraḥ || 6.59. ||

यो ऽसौ हयं काञ्चनचित्रभाण्डमारुह्य सन्ध्याभ्रगिरिप्रकाशम् । प्रासं समुद्यम्य मरीचिनद्धं पिशाच एषो ऽशनितुल्यवेगः ।। ६.५९. ॥

yo 'sau hayaṃ kāñcanacitrabhāṇḍamāruhya sandhyābhragiriprakāśam | prāsaṃ samudyamya marīcinaddhaṃ piśāca eṣo 'śanitulyavegaḥ || 6.59. ||

यश्चैष शूलं निशितं प्रगृह्य विद्युत्प्रभं किङ्करवज्रवेगम् । वृषेन्द्रमास्थाय गिरिप्रकाशमायाति यो ऽसौ त्रिशिरा यशस्वी ।। ६.५९. ॥

yaścaiṣa śūlaṃ niśitaṃ pragṛhya vidyutprabhaṃ kiṅkaravajravegam | vṛṣendramāsthāya giriprakāśamāyāti yo 'sau triśirā yaśasvī || 6.59. ||

असौ च जीमूतनिकाशरूपः कुम्भः पृथुव्यूढसुजातवक्षाः । समाहितः पन्नगराजकेतुर्विस्फारयन् भाति धनुर्विधून्वन् ।। ६.५९. ॥

asau ca jīmūtanikāśarūpaḥ kumbhaḥ pṛthuvyūḍhasujātavakṣāḥ | samāhitaḥ pannagarājaketurvisphārayan bhāti dhanurvidhūnvan || 6.59. ||

यश्चैष जाम्बूनदवज्रजुष्टं दीप्तं सधूमं परिघं प्रगृह्य । आयाति रक्षोबलकेतुभूतस्त्वसौ निकुम्भो ऽद्भुतघोरकर्मा ।। ६.५९. ॥

yaścaiṣa jāmbūnadavajrajuṣṭaṃ dīptaṃ sadhūmaṃ parighaṃ pragṛhya | āyāti rakṣobalaketubhūtastvasau nikumbho 'dbhutaghorakarmā || 6.59. ||

यश्चैष चापासिशरौघजुष्टं पताकिनं पावकदीप्तरूपम् । रथं समास्थाय विभात्युदग्रो नरान्तको ऽसौ नगशृङ्गयोधी ।। ६.५९. ॥

yaścaiṣa cāpāsiśaraughajuṣṭaṃ patākinaṃ pāvakadīptarūpam | rathaṃ samāsthāya vibhātyudagro narāntako 'sau nagaśṛṅgayodhī || 6.59. ||

यश्चैष नानाविधघोररूपैर्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगाश्ववक्त्रैः । भूतैर्वृतो भाति विवृत्तनेत्रैः सो ऽसौ सुराणामपि दर्पहन्ता ।। ६.५९. ॥

yaścaiṣa nānāvidhaghorarūpairvyāghroṣṭranāgendramṛgāśvavaktraiḥ | bhūtairvṛto bhāti vivṛttanetraiḥ so 'sau surāṇāmapi darpahantā || 6.59. ||

यत्रैतदिन्दुप्रतिमं विभाति च्छत्रं सितं सूक्ष्मशलाकमग्र्यम् । अत्रैष रक्षोधिपतिर्महात्मा भूतैर्वृतो रुद्र इवावभाति ।। ६.५९. ॥

yatraitadindupratimaṃ vibhāti cchatraṃ sitaṃ sūkṣmaśalākamagryam | atraiṣa rakṣodhipatirmahātmā bhūtairvṛto rudra ivāvabhāti || 6.59. ||

असौ किरीटी चलुकुण्डलास्यो नगेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः । महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता रक्षोधिपः सूर्य इवावभाति ।। ६.५९. ॥

asau kirīṭī calukuṇḍalāsyo nagendravindhyopamabhīmakāyaḥ | mahendravaivasvatadarpahantā rakṣodhipaḥ sūrya ivāvabhāti || 6.59. ||

प्रत्युवाच ततो रामो विभीषणमरिन्दमम् । अहो दीप्तो महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः ।। ६.५९. ॥

pratyuvāca tato rāmo vibhīṣaṇamarindamam | aho dīpto mahātejā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 6.59. ||

आदित्य इव दुष्प्रेक्षो रश्मिभिर्भाति रावणः । सुव्यक्तं लक्षये ह्यस्य रूपं तेजस्समावृतम् ।। ६.५९. ॥

āditya iva duṣprekṣo raśmibhirbhāti rāvaṇaḥ | suvyaktaṃ lakṣaye hyasya rūpaṃ tejassamāvṛtam || 6.59. ||

देवदानववीराणां वपुर्नैवंविधं भवेत् । यादृशं राक्षसेन्द्रस्य वपुरेतत् प्रकाशते ।। ६.५९. ॥

devadānavavīrāṇāṃ vapurnaivaṃvidhaṃ bhavet | yādṛśaṃ rākṣasendrasya vapuretat prakāśate || 6.59. ||

सर्वे पर्वतसङ्काशाः सर्वे पर्वतयोधिनः । सर्वे दीप्तायुधधरा योधाश्चास्य महौजसः ।। ६.५९. ॥

sarve parvatasaṅkāśāḥ sarve parvatayodhinaḥ | sarve dīptāyudhadharā yodhāścāsya mahaujasaḥ || 6.59. ||

भाति राक्षसराजो ऽसौ प्रदीप्तैर्भीमविक्रमैः । भूतैः परिवृतस्तीक्ष्णैर्देहवद्भिरिवान्तकः ।। ६.५९. ॥

bhāti rākṣasarājo 'sau pradīptairbhīmavikramaiḥ | bhūtaiḥ parivṛtastīkṣṇairdehavadbhirivāntakaḥ || 6.59. ||

दिष्ट्या ऽयमद्य पापात्मा मम दृष्टिपथं गतः । अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि सीताहरणसम्भवम् ।। ६.५९. ॥

diṣṭyā 'yamadya pāpātmā mama dṛṣṭipathaṃ gataḥ | adya krodhaṃ vimokṣyāmi sītāharaṇasambhavam || 6.59. ||

एवमुक्त्वा ततो रामो धनुरादाय वीर्यवान् । लक्ष्मणानुचरस्तस्थौ समुद्धृत्य शरोत्तमम् ।। ६.५९. ॥

evamuktvā tato rāmo dhanurādāya vīryavān | lakṣmaṇānucarastasthau samuddhṛtya śarottamam || 6.59. ||

ततः स रक्षोधिपतिर्महात्मा रक्षांसि तान्याह महाबलानि । द्वारेषु चर्यागृहगोपुरेषु सुनिर्वृतास्तिष्ठत निर्विशङ्काः ।। ६.५९. ॥

tataḥ sa rakṣodhipatirmahātmā rakṣāṃsi tānyāha mahābalāni | dvāreṣu caryāgṛhagopureṣu sunirvṛtāstiṣṭhata nirviśaṅkāḥ || 6.59. ||

इहागतं मां सहितं भवद्भिर्वनौकसश्छिद्रमिदं विदित्वा । शून्यां पुरीं दुष्प्रसहां प्रमथ्य प्रधर्षयेयुः सहसा समेताः ।। ६.५९. ॥

ihāgataṃ māṃ sahitaṃ bhavadbhirvanaukasaśchidramidaṃ viditvā | śūnyāṃ purīṃ duṣprasahāṃ pramathya pradharṣayeyuḥ sahasā sametāḥ || 6.59. ||

विसर्जयित्वा सहितांस्ततस्तान् गतेषु रक्षस्सु यथानियोगम् । व्यदारयद्वानरसागरौघं महाझषः पूर्णमिवार्णवौघम् ।। ६.५९. ॥

visarjayitvā sahitāṃstatastān gateṣu rakṣassu yathāniyogam | vyadārayadvānarasāgaraughaṃ mahājhaṣaḥ pūrṇamivārṇavaugham || 6.59. ||

तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य दीप्तेषुचापं युधि राक्षसेन्द्रम् । महत् समुत्पाट्य महीधराग्रं दुद्राव रक्षोधिपतिं हरीशः ।। ६.५९. ॥

tamāpatantaṃ sahasā samīkṣya dīpteṣucāpaṃ yudhi rākṣasendram | mahat samutpāṭya mahīdharāgraṃ dudrāva rakṣodhipatiṃ harīśaḥ || 6.59. ||

तच्छैलशृङ्गं बहुवृक्षसानुं प्रगृह्य चिक्षेप निशाचराय । तमापतन्तं सहसा समीक्ष्य बिभेद बाणैस्तपनीयपुङ्खैः ।। ६.५९. ॥

tacchailaśṛṅgaṃ bahuvṛkṣasānuṃ pragṛhya cikṣepa niśācarāya | tamāpatantaṃ sahasā samīkṣya bibheda bāṇaistapanīyapuṅkhaiḥ || 6.59. ||

तस्मिन् प्रवृद्धोत्तमसानुवृक्षे शृङ्गे विकीर्णे पतिते पृथिव्याम् । महाहिकल्पं शरमन्तकाभं समाददे राक्षसलोकनाथः ।। ६.५९. ॥

tasmin pravṛddhottamasānuvṛkṣe śṛṅge vikīrṇe patite pṛthivyām | mahāhikalpaṃ śaramantakābhaṃ samādade rākṣasalokanāthaḥ || 6.59. ||

स तं गृहीत्वा ऽनिलतुल्यवेगं सविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम् । बाणं महेन्द्राशनितुल्यवेगं चिक्षेप सुग्रीववधाय रुष्टः ।। ६.५९. ॥

sa taṃ gṛhītvā 'nilatulyavegaṃ savisphuliṅgajvalanaprakāśam | bāṇaṃ mahendrāśanitulyavegaṃ cikṣepa sugrīvavadhāya ruṣṭaḥ || 6.59. ||

स सायको रावणबाहुमुक्तः शक्राशनिप्रख्यवपुः शिताग्रः । सुग्रीवमासाद्य बिभेद वेगाद् गुहेरिता क्रौञ्चमिवोग्रशक्तिः ।। ६.५९. ॥

sa sāyako rāvaṇabāhumuktaḥ śakrāśaniprakhyavapuḥ śitāgraḥ | sugrīvamāsādya bibheda vegād guheritā krauñcamivograśaktiḥ || 6.59. ||

स सायकार्तो विपरीतचेताः कूजन् पृथिव्यां निपपात वीरः । तं प्रेक्ष्य भूमौ पतितं विसञ्ज्ञं नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ।। ६.५९. ॥

sa sāyakārto viparītacetāḥ kūjan pṛthivyāṃ nipapāta vīraḥ | taṃ prekṣya bhūmau patitaṃ visañjñaṃ neduḥ prahṛṣṭā yudhi yātudhānāḥ || 6.59. ||

ततो गवाक्षो गवयः सुदंष्ट्रस्तथर्षभो ज्योतिमुखो नभश्च । शैलान् समुद्यम्य विवृद्धकायाः प्रदुद्रुवुस्तं प्रति राक्षसेन्द्रम् ।। ६.५९. ॥

tato gavākṣo gavayaḥ sudaṃṣṭrastatharṣabho jyotimukho nabhaśca | śailān samudyamya vivṛddhakāyāḥ pradudruvustaṃ prati rākṣasendram || 6.59. ||

तेषां प्रहारान् स चकार मोघान् रक्षोधिपो बाणगणैः शिताग्रैः । तान् वानरेन्द्रानपि बाणजालैर्बिभेद जाम्बूनदचित्रपुङ्खैः ।। ६.५९. ॥

teṣāṃ prahārān sa cakāra moghān rakṣodhipo bāṇagaṇaiḥ śitāgraiḥ | tān vānarendrānapi bāṇajālairbibheda jāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ || 6.59. ||

ते वानरेन्द्रास्त्रिदशारिबाणैर्भिन्ना विपेतुर्भुवि भीमकायाः । ततस्तु तद्वानरसैन्यमुग्रं प्रच्छादयामास स बाणजालैः ।। ६.५९. ॥

te vānarendrāstridaśāribāṇairbhinnā vipeturbhuvi bhīmakāyāḥ | tatastu tadvānarasainyamugraṃ pracchādayāmāsa sa bāṇajālaiḥ || 6.59. ||

ते वध्यमानाः पतिताः प्रवीरा नानद्यमाना भयशल्यविद्धाः । शाखामृगा रावणसायकार्ता जग्मुः शरण्यं शरणं स्म रामम् ।। ६.५९. ॥

te vadhyamānāḥ patitāḥ pravīrā nānadyamānā bhayaśalyaviddhāḥ | śākhāmṛgā rāvaṇasāyakārtā jagmuḥ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ sma rāmam || 6.59. ||

ततो महात्मा स धनुर्धनुष्मानादाय रामः सहसा जगाम । तं लक्ष्मणः प्राञ्जलिरभ्युपेत्य उवाच वाक्यं परमार्थयुक्तम् ।। ६.५९. ॥

tato mahātmā sa dhanurdhanuṣmānādāya rāmaḥ sahasā jagāma | taṃ lakṣmaṇaḥ prāñjalirabhyupetya uvāca vākyaṃ paramārthayuktam || 6.59. ||

काममार्यः सुपर्याप्तो वधायास्य दुरात्मनः । विधमिष्याम्यहं नीचमनुजानीहि मां प्रभो ।। ६.५९. ॥

kāmamāryaḥ suparyāpto vadhāyāsya durātmanaḥ | vidhamiṣyāmyahaṃ nīcamanujānīhi māṃ prabho || 6.59. ||

तमब्रवीन्महतेजा रामः सत्यपराक्रमः । । ६.५९. ॥

tamabravīnmahatejā rāmaḥ satyaparākramaḥ | | 6.59. ||

गच्छ यत्नपरश्चापि भव लक्ष्मण संयुगे । रावणो हि महावीर्यो रणे ऽद्भुतपराक्रमः । त्रैलोक्येनापि सङ्क्रुद्धो दुष्प्रसह्यो न संशयः ।। ६.५९. ॥

gaccha yatnaparaścāpi bhava lakṣmaṇa saṃyuge | rāvaṇo hi mahāvīryo raṇe 'dbhutaparākramaḥ | trailokyenāpi saṅkruddho duṣprasahyo na saṃśayaḥ || 6.59. ||

तस्य च्छिद्राणि मार्गस्व स्वच्छिद्राणि च लक्षय । चक्षुषा धनुषा यत्नाद्रक्षात्मानं समाहितः ।। ६.५९. ॥

tasya cchidrāṇi mārgasva svacchidrāṇi ca lakṣaya | cakṣuṣā dhanuṣā yatnādrakṣātmānaṃ samāhitaḥ || 6.59. ||

राघवस्य वचः श्रुत्वा परिष्वज्याभिपूज्य च । अभिवाद्य ततो रामं ययौ सौमित्रिराहवम् ।। ६.५९. ॥

rāghavasya vacaḥ śrutvā pariṣvajyābhipūjya ca | abhivādya tato rāmaṃ yayau saumitrirāhavam || 6.59. ||

स रावणं वारणहस्तबाहुर्ददर्श दीप्तोद्यतभीमचापम् । प्रच्छादयन्तं शरवृष्टिजालैस्तान् वानरान् भिन्नविकीर्णदेहान् ।। ६.५९. ॥

sa rāvaṇaṃ vāraṇahastabāhurdadarśa dīptodyatabhīmacāpam | pracchādayantaṃ śaravṛṣṭijālaistān vānarān bhinnavikīrṇadehān || 6.59. ||

तमालोक्य महातेजा हनुमान् मारुतात्मजः । निवार्य शरजालानि प्रदुर्द्राव स रावणम् ।। ६.५९. ॥

tamālokya mahātejā hanumān mārutātmajaḥ | nivārya śarajālāni pradurdrāva sa rāvaṇam || 6.59. ||

रथं तस्य समासाद्य भुजमुद्यम्य दक्षिणम् । त्रासयन् रावणं धीमान् हनुमान् वाक्यमब्रवीत् ।। ६.५९. ॥

rathaṃ tasya samāsādya bhujamudyamya dakṣiṇam | trāsayan rāvaṇaṃ dhīmān hanumān vākyamabravīt || 6.59. ||

देवदानवगन्धर्वैर्यक्षैश्च सह राक्षसैः । अवध्यत्वं त्वया प्राप्तं वानरेभ्यस्तु ते भयम् ।। ६.५९. ॥

devadānavagandharvairyakṣaiśca saha rākṣasaiḥ | avadhyatvaṃ tvayā prāptaṃ vānarebhyastu te bhayam || 6.59. ||

एष मे दक्षिणो बाहुः पञ्चशाखः समुद्यतः । विधमिष्यति ते देहाद्भूतात्मानं चिरोषितम् ।। ६.५९. ॥

eṣa me dakṣiṇo bāhuḥ pañcaśākhaḥ samudyataḥ | vidhamiṣyati te dehādbhūtātmānaṃ ciroṣitam || 6.59. ||

श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं रावणो भीमविक्रमः । संरक्तनयनः क्रोधादिदं वचनमब्रवीत् ।। ६.५९. ॥

śrutvā hanumato vākyaṃ rāvaṇo bhīmavikramaḥ | saṃraktanayanaḥ krodhādidaṃ vacanamabravīt || 6.59. ||

क्षिप्रं प्रहर निश्शङ्कं स्थिरां कीर्तिमवाप्नुहि । ततस्त्वां ज्ञातविक्रान्तं नाशयिष्यामि वानर ।। ६.५९. ॥

kṣipraṃ prahara niśśaṅkaṃ sthirāṃ kīrtimavāpnuhi | tatastvāṃ jñātavikrāntaṃ nāśayiṣyāmi vānara || 6.59. ||

रावणस्य वचः श्रुत्वा वायुसूनुर्वचो ऽब्रवीत् । प्रहृतं हि मया पूर्वमक्षं स्मर सुतं तव ।। ६.५९. ॥

rāvaṇasya vacaḥ śrutvā vāyusūnurvaco 'bravīt | prahṛtaṃ hi mayā pūrvamakṣaṃ smara sutaṃ tava || 6.59. ||

एवमुक्तो महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः । आजघानानिलसुतं तलेनोरसि वीर्यवान् ।। ६.५९. ॥

evamukto mahātejā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ | ājaghānānilasutaṃ talenorasi vīryavān || 6.59. ||

स तलाभिहतस्तेन चचाल च मुहुर्मुहुः । स्थित्वा मुहूर्तं तेजस्वी स्थैर्यं कृत्वा महामतिः । आजघानाभिसंक्रुद्धस्तलेनैवामरद्विषम् ।। ६.५९. ॥

sa talābhihatastena cacāla ca muhurmuhuḥ | sthitvā muhūrtaṃ tejasvī sthairyaṃ kṛtvā mahāmatiḥ | ājaghānābhisaṃkruddhastalenaivāmaradviṣam || 6.59. ||

ततस्तलेनाभिहतो वानरेण महात्मना । दशग्रीवः समाधूतो यथा भूमिचले ऽचलः ।। ६.५९.६२ ।। तिः ॥

tatastalenābhihato vānareṇa mahātmanā | daśagrīvaḥ samādhūto yathā bhūmicale 'calaḥ || 6.59.62 || tiḥ ||

सङ्ग्रामे तं तथा दृष्ट्वा रावणं तलताडितम् । ऋषयो वानराः सिद्धा नेदुर्देवाः सहासुरैः ।। ६.५९. ॥

saṅgrāme taṃ tathā dṛṣṭvā rāvaṇaṃ talatāḍitam | ṛṣayo vānarāḥ siddhā nedurdevāḥ sahāsuraiḥ || 6.59. ||

अथाश्वास्य महातेजा रावणो वाक्यमब्रवीत् । । ६.५९. ॥

athāśvāsya mahātejā rāvaṇo vākyamabravīt | | 6.59. ||

साधु वानर वीर्येण श्लाघनीयो ऽसि मे रिपुः । रावणेनैवमुक्तस्तु मारुतिर्वाक्यमब्रवीत् ।। ६.५९. ॥

sādhu vānara vīryeṇa ślāghanīyo 'si me ripuḥ | rāvaṇenaivamuktastu mārutirvākyamabravīt || 6.59. ||

धिगस्तु मम वीर्येण यस्त्वं जीवसि रावण । सकृत्तु प्रहरेदानीं दुर्बुद्धे किं विकत्थसे । ततस्त्वां मामिका मुष्टिर्नयिष्यति यमक्षयम् ।। ६.५९. ॥

dhigastu mama vīryeṇa yastvaṃ jīvasi rāvaṇa | sakṛttu praharedānīṃ durbuddhe kiṃ vikatthase | tatastvāṃ māmikā muṣṭirnayiṣyati yamakṣayam || 6.59. ||

ततो मारुतिवाक्येन क्रोदस्तस्य तदा ऽज्वलत् । । ६.५९.६७ ।। दानीं दुर्बुद्धे किं विकत्थसे । संरक्तनयनो यत्नान्मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम् । पातयामास वेगेन वानरोरसि वीर्यवान् ।। ६.५९. ॥

tato mārutivākyena krodastasya tadā 'jvalat | | 6.59.67 || dānīṃ durbuddhe kiṃ vikatthase | saṃraktanayano yatnānmuṣṭimudyamya dakṣiṇam | pātayāmāsa vegena vānarorasi vīryavān || 6.59. ||

हनुमान् वक्षसि व्यूढे सञ्चचाल पुनःपुनः । । ६.५९. ॥

hanumān vakṣasi vyūḍhe sañcacāla punaḥpunaḥ | | 6.59. ||

विह्वलं तु तदा दृष्ट्वा हनुमन्तं महाबलम् । रथेनातिरथः शीघ्रं नीलं प्रति समभ्यगात् ।। ६.५९. ॥

vihvalaṃ tu tadā dṛṣṭvā hanumantaṃ mahābalam | rathenātirathaḥ śīghraṃ nīlaṃ prati samabhyagāt || 6.59. ||

राक्षसानामधिपतिर्दशग्रीवः प्रतापवान् । पन्नगप्रतिमैर्भीमैः परमर्मातिभेदिभिः । शरैरादीपयामास नीलं हरिचमूपतिम् ।। ६.५९. ॥

rākṣasānāmadhipatirdaśagrīvaḥ pratāpavān | pannagapratimairbhīmaiḥ paramarmātibhedibhiḥ | śarairādīpayāmāsa nīlaṃ haricamūpatim || 6.59. ||

स शरौघसमायस्तो नीलः कपिचमूपतिः । करेणैकेन शेलाग्रं रक्षोधिपतये ऽसृजत् ।। ६.५९. ॥

sa śaraughasamāyasto nīlaḥ kapicamūpatiḥ | kareṇaikena śelāgraṃ rakṣodhipataye 'sṛjat || 6.59. ||

हनुमानपि तेजस्वी समाश्वस्तो महामनाः । विप्रेक्षमाणो युद्धेप्सुः सरोषमिदमब्रवीत् ।। ६.५९. ॥

hanumānapi tejasvī samāśvasto mahāmanāḥ | viprekṣamāṇo yuddhepsuḥ saroṣamidamabravīt || 6.59. ||

नीलेन सह संयुक्तं रावणं राक्षसेश्वरम् । अन्येन युद्ध्यमानस्य न युक्तमभिधावनम् ।। ६.५९. ॥

nīlena saha saṃyuktaṃ rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram | anyena yuddhyamānasya na yuktamabhidhāvanam || 6.59. ||

रावणो ऽपि महातेजास्तच्छृङ्गं सप्तभिः शरैः । आजघान सुतीक्ष्णाग्रैस्तद्विकीर्णं पपात ह ।। ६.५९. ॥

rāvaṇo 'pi mahātejāstacchṛṅgaṃ saptabhiḥ śaraiḥ | ājaghāna sutīkṣṇāgraistadvikīrṇaṃ papāta ha || 6.59. ||

तद्विकीर्णं गिरेः शृङ्गं दृष्ट्वा हरिचमूपतिः । कालाग्निरिव जज्वाल क्रोधोन परवीरहा ।। ६.५९. ॥

tadvikīrṇaṃ gireḥ śṛṅgaṃ dṛṣṭvā haricamūpatiḥ | kālāgniriva jajvāla krodhona paravīrahā || 6.59. ||

सो ऽश्वकर्णान् धवान् सालांश्चूतांश्चापि सुपुष्पितान् । अन्यांश्च विविधान् वृक्षान्नीलश्चिक्षेप संयुगे ।। ६.५९. ॥

so 'śvakarṇān dhavān sālāṃścūtāṃścāpi supuṣpitān | anyāṃśca vividhān vṛkṣānnīlaścikṣepa saṃyuge || 6.59. ||

स तान् वृक्षान् समासाद्य प्रतिचिच्छेद रावणः । अभ्यवर्षत् सुघोरेण शरवर्षेण पावकिम् ।। ६.५९. ॥

sa tān vṛkṣān samāsādya praticiccheda rāvaṇaḥ | abhyavarṣat sughoreṇa śaravarṣeṇa pāvakim || 6.59. ||

अभिवृष्टः शरौघेण मेघेनेव महाचलः । ह्रस्वं कृत्वा तदा रूपं ध्वजाग्रे निपपात ह ।। ६.५९. ॥

abhivṛṣṭaḥ śaraugheṇa megheneva mahācalaḥ | hrasvaṃ kṛtvā tadā rūpaṃ dhvajāgre nipapāta ha || 6.59. ||

पावकात्मजमालोक्य ध्वजाग्रे समुपस्थितम् । जज्वाल रावणः क्रोधात्ततो नीलो ननाद च ।। ६.५९. ॥

pāvakātmajamālokya dhvajāgre samupasthitam | jajvāla rāvaṇaḥ krodhāttato nīlo nanāda ca || 6.59. ||

ध्वजाग्रे धनुषश्चाग्रे किरीटाग्रे च तं हरिम् । लक्ष्मणो ऽथ हनूमांश्च दृष्ट्वा रामश्च विस्मिताः ।। ६.५९. ॥

dhvajāgre dhanuṣaścāgre kirīṭāgre ca taṃ harim | lakṣmaṇo 'tha hanūmāṃśca dṛṣṭvā rāmaśca vismitāḥ || 6.59. ||

रावणो ऽपि महातेजाः कपिलाघवविस्मितः । अस्त्रमाहारयामास दीप्तमाग्नेयमद्भुतम् ।। ६.५९. ॥

rāvaṇo 'pi mahātejāḥ kapilāghavavismitaḥ | astramāhārayāmāsa dīptamāgneyamadbhutam || 6.59. ||

ततस्ते चुक्रुशुर्हृष्टा लब्धलक्षाः प्लवङ्गमाः । नीललाघवसम्भ्रान्तं दृष्ट्वा रावणमाहवे ।। ६.५९. ॥

tataste cukruśurhṛṣṭā labdhalakṣāḥ plavaṅgamāḥ | nīlalāghavasambhrāntaṃ dṛṣṭvā rāvaṇamāhave || 6.59. ||

वानराणां च नादेन संरब्धो रावणस्तदा । सम्भ्रमाविष्टहृदयो न किञ्चित् प्रत्यपद्यत ।। ६.५९. ॥

vānarāṇāṃ ca nādena saṃrabdho rāvaṇastadā | sambhramāviṣṭahṛdayo na kiñcit pratyapadyata || 6.59. ||

आग्नेयेनाथ संयुक्तं गृहीत्वा रावणः शरम् । ध्वजशीर्षस्थितं नीलमुदैक्षत निशाचरः । ततो ऽब्रवीन्महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः ।। ६.५९. ॥

āgneyenātha saṃyuktaṃ gṛhītvā rāvaṇaḥ śaram | dhvajaśīrṣasthitaṃ nīlamudaikṣata niśācaraḥ | tato 'bravīnmahātejā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 6.59. ||

कपे लाघवयुक्तो ऽसि मायया परया ऽनया । जीवितं खलु रक्षस्व यदि शक्तो ऽसि वानर ।। ६.५९. ॥

kape lāghavayukto 'si māyayā parayā 'nayā | jīvitaṃ khalu rakṣasva yadi śakto 'si vānara || 6.59. ||

तानि तान्यात्मरूपाणि सृजसि त्वमनेकशः । । ६.५९. ॥

tāni tānyātmarūpāṇi sṛjasi tvamanekaśaḥ | | 6.59. ||

तथापि त्वां मया युक्तः सायको ऽस्त्रप्रयोजितः । जीवतं परिरक्षन्तं जीविताद् भ्रंशयिष्यति ।। ६.५९. ॥

tathāpi tvāṃ mayā yuktaḥ sāyako 'straprayojitaḥ | jīvataṃ parirakṣantaṃ jīvitād bhraṃśayiṣyati || 6.59. ||

एवमुक्त्वा महाबाहू रावणो राक्षसेश्वरः । सन्धाय बाणमस्त्रेण चमूपतिमताडयत् ।। ६.५९. ॥

evamuktvā mahābāhū rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ | sandhāya bāṇamastreṇa camūpatimatāḍayat || 6.59. ||

सो ऽस्त्रयुक्तेन बाणेन नीलो वक्षसि ताडितः । निर्दह्यमानः सहसा निपपात महीतले ।। ६.५९. ॥

so 'strayuktena bāṇena nīlo vakṣasi tāḍitaḥ | nirdahyamānaḥ sahasā nipapāta mahītale || 6.59. ||

पितृमाहात्म्यसंयोगादात्मनश्चापि तेजसा । जानुभ्यामपतद्भूमौ न च प्राणैर्व्ययुज्यत ।। ६.५९. ॥

pitṛmāhātmyasaṃyogādātmanaścāpi tejasā | jānubhyāmapatadbhūmau na ca prāṇairvyayujyata || 6.59. ||

विसञ्ज्ञं वानरं दृष्ट्वा दशग्रीवो रणोत्सुकः । रथेनाम्बुदनादेन सौमित्रिमभिदुद्रुवे ।। ६.५९. ॥

visañjñaṃ vānaraṃ dṛṣṭvā daśagrīvo raṇotsukaḥ | rathenāmbudanādena saumitrimabhidudruve || 6.59. ||

आसाद्य रणमध्ये तु वारयित्वा स्थितो ज्वलन् । धनुर्विस्फारयामास कम्पयन्निव मेदिनीम् ।। ६.५९. ॥

āsādya raṇamadhye tu vārayitvā sthito jvalan | dhanurvisphārayāmāsa kampayanniva medinīm || 6.59. ||

तमाह सौमित्रिरदीनसत्त्वो विस्फारयन्तं धनुरप्रमेयम् । अभ्येहि मामेव निशाचरेन्द्र न वानरांस्त्वं प्रतियोद्धुमर्हः ।। ६.५९. ॥

tamāha saumitriradīnasattvo visphārayantaṃ dhanuraprameyam | abhyehi māmeva niśācarendra na vānarāṃstvaṃ pratiyoddhumarhaḥ || 6.59. ||

स तस्य वाक्यं प्रतिपूर्णघोषं ज्याशब्दमुग्रं च निशम्य राजा । आसाद्य सौमित्रिमवस्थितं तं कोपान्वितो वाक्यमुवाच रक्षः ।। ६.५९. ॥

sa tasya vākyaṃ pratipūrṇaghoṣaṃ jyāśabdamugraṃ ca niśamya rājā | āsādya saumitrimavasthitaṃ taṃ kopānvito vākyamuvāca rakṣaḥ || 6.59. ||

दिष्ट्या ऽसि मे राघव दृष्टिमार्गं प्राप्तो ऽन्तगामी विपरीतबुद्धिः । अस्मिन् क्षणे यास्यसि मृत्युदेशं संसाद्यमानो मम बाणजालैः ।। ६.५९. ॥

diṣṭyā 'si me rāghava dṛṣṭimārgaṃ prāpto 'ntagāmī viparītabuddhiḥ | asmin kṣaṇe yāsyasi mṛtyudeśaṃ saṃsādyamāno mama bāṇajālaiḥ || 6.59. ||

तमाह सौमित्रिरविस्मयानो गर्जन्तमुद्वृत्तसिताग्रदंष्ट्रम् । राजन्न गर्जन्ति महाप्रभावा विकत्थसे पापकृतां वरिष्ठ ।। ६.५९. ॥

tamāha saumitriravismayāno garjantamudvṛttasitāgradaṃṣṭram | rājanna garjanti mahāprabhāvā vikatthase pāpakṛtāṃ variṣṭha || 6.59. ||

जानामि वीर्यं तव राक्षसेन्द्र बलं प्रतापं च पराक्रमं च । अवस्थितो ऽहं शरचापपाणिरागच्छ किं मोघविकत्थनेन ।। ६.५९. ॥

jānāmi vīryaṃ tava rākṣasendra balaṃ pratāpaṃ ca parākramaṃ ca | avasthito 'haṃ śaracāpapāṇirāgaccha kiṃ moghavikatthanena || 6.59. ||

स एवमुक्तः कुपितः ससर्ज रक्षोधिपः सप्त शरान् सुपुङ्खान् । तान् लक्ष्मणः काञ्चनचित्रपुङ्खैश्चिच्छेद बाणैर्निशिताग्रधारैः ।। ६.५९. ॥

sa evamuktaḥ kupitaḥ sasarja rakṣodhipaḥ sapta śarān supuṅkhān | tān lakṣmaṇaḥ kāñcanacitrapuṅkhaiściccheda bāṇairniśitāgradhāraiḥ || 6.59. ||

तान् प्रेक्षमाणः सहसा निकृत्तान्निकृत्तभोगानिव पन्नगेन्द्रान् । लङ्केश्वरः क्रोधवशं जगाम ससर्ज चान्यान्निशितान् पृषत्कान् ।। ६.५९. ॥

tān prekṣamāṇaḥ sahasā nikṛttānnikṛttabhogāniva pannagendrān | laṅkeśvaraḥ krodhavaśaṃ jagāma sasarja cānyānniśitān pṛṣatkān || 6.59. ||

स बाणवर्षं तु ववर्ष तीव्रं रामानुजः कार्मुकसम्प्रयुक्तम् । क्षुरार्धचन्द्रोत्तमकर्णिभल्लैः शरांश्च चिच्छेद न चुक्षुभे च ।। ६.५९. ॥

sa bāṇavarṣaṃ tu vavarṣa tīvraṃ rāmānujaḥ kārmukasamprayuktam | kṣurārdhacandrottamakarṇibhallaiḥ śarāṃśca ciccheda na cukṣubhe ca || 6.59. ||

स बाणजालान्यथ तानि तानि मोघानि पश्यं स्त्रिदशारिराजः । विसिष्मिये लक्ष्मणलाघवेन पुनश्च बाणान्निशितान् मुमोच ।। ६.५९. ॥

sa bāṇajālānyatha tāni tāni moghāni paśyaṃ stridaśārirājaḥ | visiṣmiye lakṣmaṇalāghavena punaśca bāṇānniśitān mumoca || 6.59. ||

स लक्ष्मणश्चाशु शरान् शिताग्रान् महेन्द्रवज्राशनितुल्यवेगान् । सन्धाय चापे ज्वलनप्रकाशान् ससर्ज रक्षोधिपतेर्वधाय ।। ६.५९. ॥

sa lakṣmaṇaścāśu śarān śitāgrān mahendravajrāśanitulyavegān | sandhāya cāpe jvalanaprakāśān sasarja rakṣodhipatervadhāya || 6.59. ||

स तान् प्रचिच्छेद हि राक्षसेन्द्रश्छित्त्वा च ताँल्लक्ष्मणमाजघान । शरेण कालाग्निसमप्रभेण स्वयम्भुदत्तेन ललाटदेशे ।। ६.५९. ॥

sa tān praciccheda hi rākṣasendraśchittvā ca tām̐llakṣmaṇamājaghāna | śareṇa kālāgnisamaprabheṇa svayambhudattena lalāṭadeśe || 6.59. ||

स लक्ष्मणो रावणसायकार्तश्चचाल चापं शिथिलं प्रगृह्य । पुनश्च सञ्ज्ञां प्रतिलभ्य कृच्छ्राच्चिच्छेद चापं त्रिदशेन्द्रशत्रोः ।। ६.५९. ॥

sa lakṣmaṇo rāvaṇasāyakārtaścacāla cāpaṃ śithilaṃ pragṛhya | punaśca sañjñāṃ pratilabhya kṛcchrācciccheda cāpaṃ tridaśendraśatroḥ || 6.59. ||

निकृत्तचापं त्रिभिराजघान बाणैस्तदा दाशरथिः शिताग्रः । स सायकार्तो विचचाल राजा कृच्छ्राच्च सञ्ज्ञां पुनराससाद ।। ६.५९. ॥

nikṛttacāpaṃ tribhirājaghāna bāṇaistadā dāśarathiḥ śitāgraḥ | sa sāyakārto vicacāla rājā kṛcchrācca sañjñāṃ punarāsasāda || 6.59. ||

स कृत्तचापः शरताडितश्च मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः । जग्राह शक्तिं समुदग्रशक्तिः स्वयम्भुदत्तां युधि देवशत्रुः ।। ६.५९. ॥

sa kṛttacāpaḥ śaratāḍitaśca medārdragātro rudhirāvasiktaḥ | jagrāha śaktiṃ samudagraśaktiḥ svayambhudattāṃ yudhi devaśatruḥ || 6.59. ||

स तां विधूमानलसन्निकाशां वित्रासिनीं वानरवाहिनीनाम् । चिक्षेप शक्तिं तरसाज्वलन्तीं सौमित्रये राक्षसराष्ट्रनाथः ।। ६.५९. ॥

sa tāṃ vidhūmānalasannikāśāṃ vitrāsinīṃ vānaravāhinīnām | cikṣepa śaktiṃ tarasājvalantīṃ saumitraye rākṣasarāṣṭranāthaḥ || 6.59. ||

तामापतन्तीं भरतानुजोग्रैर्जघान बाणैश्च हुताग्निकल्पैः । तथापि सा तस्य विवेश शक्तिर्बाह्वन्तरं दाशरथेर्विशालम् ।। ६.५९. ॥

tāmāpatantīṃ bharatānujograirjaghāna bāṇaiśca hutāgnikalpaiḥ | tathāpi sā tasya viveśa śaktirbāhvantaraṃ dāśaratherviśālam || 6.59. ||

स शक्तिमान् शक्तिसमाहतः सन् मुहुः प्रजज्वाल रघुप्रवीरः । तं विह्वलन्तं सहसा ऽभ्युपेत्य जग्राह राजा तरसा भुजाभ्याम् ।। ६.५९. ॥

sa śaktimān śaktisamāhataḥ san muhuḥ prajajvāla raghupravīraḥ | taṃ vihvalantaṃ sahasā 'bhyupetya jagrāha rājā tarasā bhujābhyām || 6.59. ||

हिमवान् मन्दरो मेरुस्त्रैलोक्यं वा सहामरैः । शक्यं भुजाभ्यामुद्धर्तु न सङ्ख्ये भरतानुजः ।। ६.५९. ॥

himavān mandaro merustrailokyaṃ vā sahāmaraiḥ | śakyaṃ bhujābhyāmuddhartu na saṅkhye bharatānujaḥ || 6.59. ||

शक्त्या ब्राह्म्या ऽपि सौमित्रिस्ताडितस्तु स्तनान्तरे । विष्णोरचिन्त्यं स्वं भागमात्मानं प्रत्यनुस्मरत् ।। ६.५९. ॥

śaktyā brāhmyā 'pi saumitristāḍitastu stanāntare | viṣṇoracintyaṃ svaṃ bhāgamātmānaṃ pratyanusmarat || 6.59. ||

ततो दानवदर्पघ्नं सौमित्रिं देवकण्टकः । तं पीडयित्वा बाहुभ्यामप्रभुर्लङ्घने ऽभवत् । अथैवं वैष्णवं भागं मानुषं देहमास्थितम् ।। ६.५९. ॥

tato dānavadarpaghnaṃ saumitriṃ devakaṇṭakaḥ | taṃ pīḍayitvā bāhubhyāmaprabhurlaṅghane 'bhavat | athaivaṃ vaiṣṇavaṃ bhāgaṃ mānuṣaṃ dehamāsthitam || 6.59. ||

अथ वायुसुतः क्रुद्धो रावणं समभिद्रवत् । आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रकल्पेन मुष्टिना ।। ६.५९. ॥

atha vāyusutaḥ kruddho rāvaṇaṃ samabhidravat | ājaghānorasi kruddho vajrakalpena muṣṭinā || 6.59. ||

तेन मुष्टिप्रहारेण रावणो राक्षसेश्वरः । जानुभ्यामपतद्भूमौ चचाल च पपात च ।। ६.५९. ॥

tena muṣṭiprahāreṇa rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ | jānubhyāmapatadbhūmau cacāla ca papāta ca || 6.59. ||

आस्यैः सनेत्रश्रवणैर्ववाम रुधिरं बहु । । ६.५९. ॥

āsyaiḥ sanetraśravaṇairvavāma rudhiraṃ bahu | | 6.59. ||

विघूर्णमानो निश्चेष्टो रथोपस्थ उपाविशत् । विसञ्ज्ञो मूर्च्छितश्चासीन्न च स्थानं समालभत् ।। ६.५९. ॥

vighūrṇamāno niśceṣṭo rathopastha upāviśat | visañjño mūrcchitaścāsīnna ca sthānaṃ samālabhat || 6.59. ||

विसञ्ज्ञं रावणं दृष्ट्वा समरे भीमविक्रमम् । ऋषयो वानराः सर्वे नेदुर्देवाः सवासवाः ।। ६.५९. ॥

visañjñaṃ rāvaṇaṃ dṛṣṭvā samare bhīmavikramam | ṛṣayo vānarāḥ sarve nedurdevāḥ savāsavāḥ || 6.59. ||

हनुमानपि तेजस्वी लक्ष्मणं रावणार्दितम् । अनयद्राघवाभ्याशं बाहुभ्यां परिगृह्य तम् ।। ६.५९. ॥

hanumānapi tejasvī lakṣmaṇaṃ rāvaṇārditam | anayadrāghavābhyāśaṃ bāhubhyāṃ parigṛhya tam || 6.59. ||

वायुसूनोः सुहृत्त्वेन भक्त्या परमया च सः । शत्रूणामप्रकम्प्यो ऽपि लघुत्वमगमत् कपेः ।। ६.५९. ॥

vāyusūnoḥ suhṛttvena bhaktyā paramayā ca saḥ | śatrūṇāmaprakampyo 'pi laghutvamagamat kapeḥ || 6.59. ||

तं समुत्सृज्य सा शक्तिः सौमित्रिं युधि दुर्जयम् । रावणस्य रथे तस्मिन् स्थानं पुनरुपागता ।। ६.५९. ॥

taṃ samutsṛjya sā śaktiḥ saumitriṃ yudhi durjayam | rāvaṇasya rathe tasmin sthānaṃ punarupāgatā || 6.59. ||

आश्वस्तश्च विशल्यश्च लक्ष्मणः शत्रुसूदनः । विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानं प्रत्यनुस्मरन् ।। ६.५९. ॥

āśvastaśca viśalyaśca lakṣmaṇaḥ śatrusūdanaḥ | viṣṇorbhāgamamīmāṃsyamātmānaṃ pratyanusmaran || 6.59. ||

रावणो ऽपि महातेजाः प्राप्य सञ्ज्ञां महाहवे । आददे निशितान् बाणान् जग्राह च महद्धनुः ।। ६.५९. ॥

rāvaṇo 'pi mahātejāḥ prāpya sañjñāṃ mahāhave | ādade niśitān bāṇān jagrāha ca mahaddhanuḥ || 6.59. ||

निपातितमहावीरां द्रवन्तीं वानरीं चमूम् । राघवस्तु रणे दृष्ट्वा रावणं समभिद्रवत् ।। ६.५९. ॥

nipātitamahāvīrāṃ dravantīṃ vānarīṃ camūm | rāghavastu raṇe dṛṣṭvā rāvaṇaṃ samabhidravat || 6.59. ||

अथैनमुपसङ्गम्य हनुमान् वाक्यमब्रवीत् । मम पृष्टं समारुह्य राक्षसं शास्तुमर्हसि ।। ६.५९. ॥

athainamupasaṅgamya hanumān vākyamabravīt | mama pṛṣṭaṃ samāruhya rākṣasaṃ śāstumarhasi || 6.59. ||

विष्णुर्यथा गरुत्मन्तं बलवन्तं समाहितः । तच्छुत्वा राघवो वाक्यं वायुपुत्रेण भाषितम् । आरुरोह महाशूरो बलवन्तं महाकपिम् ।। ६.५९. ॥

viṣṇuryathā garutmantaṃ balavantaṃ samāhitaḥ | tacchutvā rāghavo vākyaṃ vāyuputreṇa bhāṣitam | āruroha mahāśūro balavantaṃ mahākapim || 6.59. ||

रथस्थं रावणं सङ्ख्ये ददर्श मनुजाधिपः । । ६.५९. ॥

rathasthaṃ rāvaṇaṃ saṅkhye dadarśa manujādhipaḥ | | 6.59. ||

ा राघवो वाक्यं वायुपुत्रेण भाषितम् । तमालोक्य माहतेजाः प्रदुद्राव स राघवः । वैरोचनमिव क्रुद्धो विष्णुरभ्युद्यतायुधः ।। ६.५९. ॥

ā rāghavo vākyaṃ vāyuputreṇa bhāṣitam | tamālokya māhatejāḥ pradudrāva sa rāghavaḥ | vairocanamiva kruddho viṣṇurabhyudyatāyudhaḥ || 6.59. ||

ज्याशब्दमकरोत्तीवं वज्रनिष्पेषनिस्वनम् । । ६.५९. ॥

jyāśabdamakarottīvaṃ vajraniṣpeṣanisvanam | | 6.59. ||

गिरा गम्भीरया रामो राक्षसेन्द्रमुवाच ह । । ६.५९.१३० ।। ॥

girā gambhīrayā rāmo rākṣasendramuvāca ha | | 6.59.130 || ||

तिष्ठ तिष्ठ मम त्वं हि कृत्वा विप्रियमीद्दशम् । क्व नु राक्षसशार्दूल गतो मोक्षमवाप्स्यसि ।। ६.५९. ॥

tiṣṭha tiṣṭha mama tvaṃ hi kṛtvā vipriyamīddaśam | kva nu rākṣasaśārdūla gato mokṣamavāpsyasi || 6.59. ||

यदीन्द्रवैवस्वतभास्करान् वा स्वयम्भुवैश्वानरशङ्करान् वा । गमिष्यसि त्वं दश वा दिशो ऽथवा तथापि मे नाद्य गतो विमोक्ष्यसे ।। ६.५९. ॥

yadīndravaivasvatabhāskarān vā svayambhuvaiśvānaraśaṅkarān vā | gamiṣyasi tvaṃ daśa vā diśo 'thavā tathāpi me nādya gato vimokṣyase || 6.59. ||

यश्चैव शक्त्या ऽभिहतस्त्वया ऽद्य इच्छन् विषादं सहसा ऽभ्युपेतः । स एव रक्षोगणराज मृत्युः सपुत्रदारस्य तवाद्ययुद्धे ।। ६.५९. ॥

yaścaiva śaktyā 'bhihatastvayā 'dya icchan viṣādaṃ sahasā 'bhyupetaḥ | sa eva rakṣogaṇarāja mṛtyuḥ saputradārasya tavādyayuddhe || 6.59. ||

एतेन चात्यद्भुतदर्शनानि शरैर्जनस्थानकृतालयानि । चतुर्दशान्यात्तवरायुधानि रक्षस्सहस्राणि निषूदितानि ।। ६.५९. ॥

etena cātyadbhutadarśanāni śarairjanasthānakṛtālayāni | caturdaśānyāttavarāyudhāni rakṣassahasrāṇi niṣūditāni || 6.59. ||