Ramayana · Sarga 6.5

Sarga 5

सर्गः 5

Rama is reminded of Sita while talking to Lakshmana and gets immersed in grief

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish allHindi allWord meanings allHinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
5.1VR-6-5-1

सा तु नीलेन विधिवत् स्वारक्षा सुसमाहिता । सागरस्य उत्तरे तीरे साधु सेना विनिएशिता ॥

sā tu nīlena vidhivat svārakṣā susamāhitā | sāgarasya uttare tīre sādhu senā vinieśitā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
नीलेन:by Nilaविधिवत्:as per traditionस्वारक्षा:their guardसुसमाहिता:collected thereसा:thatसेना:armyसागरस्य:at the seaउत्तरेतीरे:northern shoreसाधु:successfullyनिवेशिता:made to reside
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetNila settled the army successfully by making them reside on the northern shore of the sea, as per tradition.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)नील ने, जिसकी विधिवत् रक्षा की व्यवस्था की गयी थी, उस परम सावधान वानर-सेना को समुद्र के उत्तर तट पर अच्छे ढंग से ठहराया

Hinglish
5.2VR-6-5-2

मैन्दः च द्विविधः च उभौ तत्र वानर पुम्गवौ । विचेरतुः च ताम् सेनाम् रक्षा अर्थम् सर्वतो दिशम् ॥

maindaḥ ca dvividhaḥ ca ubhau tatra vānara pumgavau | viceratuḥ ca tām senām rakṣā artham sarvato diśam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तत्र:thenवानरपुङ्गवौ:the best of the vanarasमैन्दश्च:Mainda andद्विविदश्चैव:with Dwividaउभौ:bothरक्षार्थम्:for safeguardingसर्वतोदिशम्:in all directionsतांसेनाम्:that armyविचेरतुःmoving about
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetDwivida and Mainda, the best of the vanaras, went about in all directions for safeguarding the army.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)मैन्द और द्विविद—ये दो प्रमुख वानरवीर उस सेना की रक्षा के लिये सब ओर विचरते रहते थे

Hinglish
5.3VR-6-5-3

निविष्टायाम् तु सेनायाम् तीरे नद नदी पतेः । पार्श्वस्थम् लक्ष्मणम् दृष्ट्वा रामो वचनम् अब्रवीत् ॥

niviṣṭāyām tu senāyām tīre nada nadī pateḥ | pārśvastham lakṣmaṇam dṛṣṭvā rāmo vacanam abravīt ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
नदनदीपतेःlord of rivers and streams (the ocean)तीरे:shoreसेनायाम्:when the armyनिविष्टायाम्:after having settled downरामःRamaपार्श्वस्थम्:besideलक्ष्मणम्:at Lakshmanaदृष्टवा:seeingवचनम्:these wordsअब्रवीत्:spoke
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAfter the army had settled down on the shores of the lord of rivers (sea), Rama spoke to Lakshmana who stood beside him.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)समुद्र के किनारे सेना का पड़ाव पड़ जाने पर श्रीरामचन्द्रजी ने अपने पास बैठे हुए लक्ष्मण की ओर देखकर कहा-

Hinglish
5.4VR-6-5-4

शोकः च किल कालेन गच्चता हि अपगच्चति । मम च अपश्यतः कान्ताम् अहनि अहनि वर्धते ॥

śokaḥ ca kila kālena gaccatā hi apagaccati | mama ca apaśyataḥ kāntām ahani ahani vardhate ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
शोकःgriefगच्छता:goesकालेन:as time passesअपगच्छतिकिल:indeed progressingकान्ताम्:belovedअपश्यतःunable to seeममच:for meअहन्यहनि:day by dayवर्धते:increases
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAs time passes, grief passes away. However my sorrow is progressing day by day being unable to see my beloved.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘सुमित्रानन्दन! कहा जाता है कि शोक बीतते हुए समय के साथ स्वयं भी दूर हो जाता है; परंतु मेरा शोक तो अपनी प्राणवल्लभा को न देखने के कारण दिनों दिन बढ़ रहा है

Hinglish
5.5VR-6-5-5

न मे दुह्खम् प्रिया दूरे न मे दुह्खम् हृता इति च । तद् एव अनुशोचामि वयो अस्या हि अतिवर्तते ॥

na me duhkham priyā dūre na me duhkham hṛtā iti ca | tad eva anuśocāmi vayo asyā hi ativartate ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
दूरे:at distanceमे:myदुःखम्:griefन:notहृतेतिग:is abductedवामे:or myदुःखम्:sorrowन:notअस्याःherवयःageअतिवर्ततेहि:advancingएतदेव:on this accountअनुशोचामि:I am feeling
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset There is no grief in me that my beloved is at a distance, nor that she is taken away. Indeed her age is advancing. On this account I am feeling for her.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘मुझे इस बात का दुःख नहीं है कि मेरी प्रिया मुझसे दूर है। उसका अपहरण हुआ—इसका भी दुःख नहीं है। मैं तो बारंबार इसीलिये शोक में डूबा रहता हूँ कि उसके जीवित रहने के लिये जो अवधि नियत कर दी गयी है, वह शीघ्रतापूर्वक बीती जा रही है

Hinglish
5.6VR-6-5-6

वाहि वात यतः कन्या ताम् स्पृष्ट्वा माम् अपि स्पृश । त्वयि मे गात्र सम्स्पर्शः चन्द्रे दृष्टि समागमः ॥

vāhi vāta yataḥ kanyā tām spṛṣṭvā mām api spṛśa | tvayi me gātra samsparśaḥ candre dṛṣṭi samāgamaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वात:oh Windकान्ता:belovedयतःthat placeवाहि:carryताम्:herस्पृष्टवा:touchedमामपि:me tooस्पृश:touchमे:myगात्रसंस्पर्शःbeloved's touch of my body likeत्वयि:by youदृष्टिसमागमःcontact with eyesचन्द्रे:through moon
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Wind Touch that place where my beloved is and touch me as it will give me the same feeling as my beloved's touch. Through the moon I will get her eye contact too.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हवा! तुम वहाँ बह, जहाँ मेरी प्राणवल्लभा है। उसका स्पर्श करके मेरा भी स्पर्श कर। उस दशा में तुझसे जो मेरे अङ्गों का स्पर्श होगा, वह चन्द्रमा से होने वाले दृष्टिसंयोग की भाँति मेरे सारे संताप को दूर करने वाला और आह्लादजनक होगा

Hinglish
5.7VR-6-5-7

तन् मे दहति गात्राणि विषम् पीतम् इव आशये । हा नाथ इति प्रिया सा माम् ह्रियमाणा यद् अब्रवीत् ॥

tan me dahati gātrāṇi viṣam pītam iva āśaye | hā nātha iti priyā sā mām hriyamāṇā yad abravīt ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ह्रियमाणा:being carried awayसाप्रिया:she my belovedहा नाथ इति:saying 'Ha beloved'अब्रवीत्:uttered इतियत्: this at that timeतत्:thenपीतम्:drunkविषम् इव:like poisonआशये:my stomachमे:meगात्राणि:my bodyदहति:is burning
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhile being carried away that beloved of mine would have cried aloud saying 'oh my lord'. This thought is burning my body as though I have consumed poison in my stomach.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘अपहरण होते समय मेरी प्यारी सीता ने जो मुझे ‘हा नाथ!’ कहकर पुकारा था, वह पीये हुए उदरस्थित विष की भाँति मेरे सारे अङ्गों को दग्ध किये देता है

Hinglish
5.8VR-6-5-8

तद् वियोग इन्धनवता तच् चिन्ता विपुल अर्चिषा । रात्रिम् दिवम् शरीरम् मे दह्यते मदन अग्निना ॥

tad viyoga indhanavatā tac cintā vipula arciṣā | rātrim divam śarīram me dahyate madana agninā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तद्वियोगेन्धनवता:the separation from her as fuelतच्चिन्ता:the thought about herविपुलार्चिषा:extensive flamesमदनाग्निना:by the fire of loveमे:myशरीरम्:bodyरात्रिंदिवम्:day and nightदह्यते:is burning
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe pain of separation from her is working as fuel and the thought about hers is engulfing me as extensive flame and burning my body day and night.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘प्रियतमा का वियोग ही जिसका ईंधन है, उसकी चिन्ता ही जिसकी दीप्तिमती लपटें हैं, वह प्रेमाग्नि मेरे शरीर को रात-दिन जलाती रहती है

Hinglish
5.9VR-6-5-9

अवगाह्य अर्णवम् स्वप्स्ये सौमित्रे भवता विना । कथम्चित् प्रज्वलन् कामः समासुप्तम् जले दहेत् ॥

avagāhya arṇavam svapsye saumitre bhavatā vinā | kathamcit prajvalan kāmaḥ samāsuptam jale dahet ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सौमित्रे:O Saumitriसभवताविना:without youअर्णवम्:into the oceanअवगाह्य:plungingस्वप्स्ये:will lie downकथञ्चित्:probablyजले:in waterसुप्तम्:be sleepingमाम् प्रज्वलन्:to burn meकामःgod of loveनदहेत्:will not be able to consume me
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Saumitri Plunging into water alone I will lie down. Probably then the god of love will not be able to consume me while sleeping.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘सुमित्रानन्दन! तुम यहीं रहो। मैं तुम्हारे बिना अकेला ही समुद्र के भीतर घुसकर सोऊँगा। इस तरह जल में शयन करने पर यह प्रज्वलित प्रेमाग्नि मुझे दग्ध नहीं कर सकेगी

Hinglish
5.10VR-6-5-10

बह्व् एतत् कामयानस्य शक्यम् एतेन जीवितुम् । यद् अहम् सा च वाम ऊरुर् एकाम् धरणिम् आश्रितौ ॥

bahv etat kāmayānasya śakyam etena jīvitum | yad aham sā ca vāma ūrur ekām dharaṇim āśritau ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अहम्:Iसा:herवामोरूःच:of charming thighsएकाम्:oneधरणिम्:landआश्रितौइतियत्:this way seeking refugeकामयानस्य:desiringबहु:very muchएतेन:because of thatजीवितुम्:survivalशक्यम्:will be possible
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetMe and Sita are seeking refuge on the same land indeed. Because of that only survival is possible for me, who is desiring for her very much.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘मैं और वह वामोरु सीता एक ही भूतल पर सोते हैं। प्रियतमा के संयोग की इच्छा रखने वाले मुझ विरही के लिये इतना ही बहुत है। इतने से भी मैं जीवित रह सकता हूँ

Hinglish
5.11VR-6-5-11

केदारस्य इव केदारः स उदकस्य निरूदकः । उपस्नेहेन जीवामि जीवन्तीम् यत् शृणोमि ताम् ॥

kedārasya iva kedāraḥ sa udakasya nirūdakaḥ | upasnehena jīvāmi jīvantīm yat śṛṇomi tām ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ताम्:sheजीवन्तीम्:is living यत्: thatशृणोमि:I hearingसोदकस्य:with waterकेदारस्य:like a paddy fieldउपस्नेहेन:getting wetनिरूदकःwithout waterकेदारःइवजीवामि:am living like crop with water
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetI am living only because of hearing about her survival, just as a paddy field without water gets wet by the proximity of a neighboring paddy field with water.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जैसे जल से भरी हुई क्यारी के सम्पर्क से बिना जल की क्यारी का धान भी जीवित रहता है—सूखता नहीं है, उसी प्रकार मैं जो यह सुनता हूँ कि सीता अभी जीवित है, इसी से जी रहा हूँ

Hinglish
5.12VR-6-5-12

कदा तु खलु सुस्शोणीम् शत पत्र आयत ईक्षणाम् । विजित्य शत्रून् द्रक्ष्यामि सीताम् स्फीताम् इव श्रियम् ॥

kadā tu khalu susśoṇīm śata patra āyata īkṣaṇām | vijitya śatrūn drakṣyāmi sītām sphītām iva śriyam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
शत्रून्:enemiesविजित्य:winningसुश्रोणीम्:lady with charming limbsशतपत्रायतेक्षणाम्:of large beautiful eyes like lotus petalsस्फीताम्:abundance ofश्रियमिव:like fortuneसीताम्:Sitaकदानुखलु:when indeedद्रक्ष्यामि:will be able to see
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhen will I be able to win the enemies and see that Sita of charming limbs, with large and beautiful eyes like lotus petals, who is like an abundance of fortune?

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘कब वह समय आयेगा, जब शत्रुओं को परास्त करके मैं समृद्धिशालिनी राजलक्ष्मी के समान कमलनयनी सुमध्यमा सीता को देखूगा

Hinglish
5.13VR-6-5-13

कदा नु चारु बिम्ब ओष्ठम् तस्याः पद्मम् इव आननम् । ईषद् उन्नम्य पास्यामि रसायनम् इव आतुरः ॥

kadā nu cāru bimba oṣṭham tasyāḥ padmam iva ānanam | īṣad unnamya pāsyāmi rasāyanam iva āturaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
चारुबिम्बोष्ठम्:beautiful lips like Bimba fruitपद्ममिव:lotus likeतस्याःherआननम्:faceईषत्:slightlyउन्नाम्य:liftingआतुरःone who is afflictedरसायनमिव:like a sweet drinkकदा:whenपास्यामि:shall I drink?
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetI do not know when I will lift her lotuslike face slightly and drink her beautiful lips like an afflicted man drinks sweet juice.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जैसे रोगी रसायन का पान करता है, उसी प्रकार मैं कब सुन्दर दाँतों और बिम्बसदृश मनोहर ओठों से युक्त सीता के प्रफुल्लकमल-जैसे मुख को कुछ ऊपर उठाकर चूसूंगा

Hinglish
5.14VR-6-5-14

तौ तस्याः सम्हतौ पीनौ स्तनौ ताल फल उपमौ । कदा नु खलु स उत्कम्पौ हसन्त्या माम् भजिष्यतः ॥

tau tasyāḥ samhatau pīnau stanau tāla phala upamau | kadā nu khalu sa utkampau hasantyā mām bhajiṣyataḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तस्याःherसहितौ:along withतुपीनौ:that plumpतालफलोपमौ:like the Palmyra fruitसोत्कम्पौ:eagerlyतौ:thoseस्तनौ:breastsमाम्:meकदाखलु:when indeedभजिष्यथ:will I enjoy
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset Indeed I am eager to embrace my chest with hers like the palmyra -fruit trees hold the fruits.When will it happen?

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘मेरा आलिङ्गन करती हुई प्रिया सीता के वे परस्पर सटे हुए, तालफल के समान गोल और मोटे दोनों स्तन कब किंचित् कम्पन के साथ मेरा स्पर्श करेंगे

Hinglish
5.15VR-6-5-15

सा नूनम् असित अपान्गी रक्षो मध्य गता सती । मन् नाथा नाथ हीना इव त्रातारम् न अधिगच्चति ॥

sā nūnam asita apāngī rakṣo madhya gatā satī | man nāthā nātha hīnā iva trātāram na adhigaccati ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
असितापाङ्गी:lady of dark eyesमन्नाधा:has me as her lordसा:sheरक्षोमध्यगता:in the midst of Rakshasasसती:wifeनूनम्:surelyनाथहीनेव:emaciated being away from husbandत्रातारम्:protectorनाधिगच्छति:not getting
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThat darkeyed lady (Sita), even though she has me (husband), is in the midst of rakshasas. Surely she is sad and emaciated being away from her husband, without a protector.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘कजरारे नेत्रप्रान्तवाली वह सती-साध्वी सीता, जिसका मैं ही नाथ हूँ, आज अनाथ की भाँति राक्षसों के बीच में पड़कर निश्चय ही कोई रक्षक नहीं पा रही होगी

Hinglish
5.16VR-6-5-16

कदा विक्षोभ्य रक्षाम्सि सा विधूय उत्पतिष्यति । राक्षसीमध्यगा शेते स्नुषा दशरथस्य च ॥

kadā vikṣobhya rakṣāmsi sā vidhūya utpatiṣyati | rākṣasīmadhyagā śete snuṣā daśarathasya ca ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
जनकराजस्य:king Janaka'sदुहिता:daughterममप्रिया:my beloved wifeदशरथस्य:Dasaratha'sस्नुषा:daughterinlawराक्षसीमध्यगा:in the midst of rakshasasकथम्:howशेते:sleeping
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetMy beloved is king Janaka's daughter and daughterinlaw of Dasaratha. Yet she is sleeping amid Rakshasas. How is it?

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘राजा जनक की पुत्री, महाराज दशरथ की पुत्रवधू और मेरी प्रियतमा सीता राक्षसियों के बीच में कैसे सोती होगी

Hinglish
5.17VR-6-5-17

अविक्षोभ्याणि रक्षाम्सि सा विधूयोत्पतिष्यति । विधूय जलदान् नीलान् शशि लेखा शरत्स्व् इव ॥

avikṣobhyāṇi rakṣāmsi sā vidhūyotpatiṣyati | vidhūya jaladān nīlān śaśi lekhā śaratsv iva ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
कदा:when willशरत्स्तुइव:like in autumn seasonशशिरेखा:crescent moonनीलान्:darkजलदान्:cloudsविधूयइव:like pushingसा:sheअविक्षोभ्य:unshakeableरक्षांसि:Rakshasasविधूय:pushingउत्पतिष्यति:will come out
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhen will she come out pushing the Rakshasas like the crescent moon comes out pushing the dark clouds in autumn?

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘वह समय कब आयेगा, जब कि सीता मेरे द्वारा उन दुर्धर्ष राक्षसों का विनाश करके उसी प्रकार अपना उद्धार करेगी, जैसे शरत्काल में चन्द्रलेखा काले बादलों का निवारण करके उनके आवरण से मुक्त हो जाती है

Hinglish
5.18VR-6-5-18

स्वभाव तनुका नूनम् शोकेन अनशनेन च । भूयस् तनुतरा सीता देश काल विपर्ययात् ॥

svabhāva tanukā nūnam śokena anaśanena ca | bhūyas tanutarā sītā deśa kāla viparyayāt ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
स्वभावतनुका:by nature slimसीता:Sitaदेशकालविपर्ययात्:due to unfavorable time and spaceशोकेन:in griefअनशनेन:due to abstaining from eatingनूनम्:surelyभूयःwould beतनुतरा:slender
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSita who is by nature slim would surely be slender due to abstaining from eating, unfavorable time and location.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘स्वभाव से ही दुबले-पतले शरीर वाली सीता विपरीत देशकाल में पड़ जाने के कारण निश्चय ही शोक और उपवास करके और भी दुर्बल हो गयी होगी

Hinglish
5.19VR-6-5-19

कदा नु राक्षस इन्द्रस्य निधाय उरसि सायकान् । सीताम् प्रत्याहरिष्यामि शोकम् उत्सृज्य मानसम् ॥

kadā nu rākṣasa indrasya nidhāya urasi sāyakān | sītām pratyāhariṣyāmi śokam utsṛjya mānasam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राक्षसेन्द्रस्य:rakshasa king'sनिधायोरसि:into the chestसायकान्:arrowsसीतां:Sitaप्रत्याहरिष्यामि:will get backशोकमुत्सृज्य:casting off griefमानसम्:from my mindकदानु:indeed
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetIndeed by shooting arrows into the chest of rakshasa king, when will I get back Sita and cast off grief from my mind.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘मैं राक्षसराज रावण की छाती में अपने सायकों को धंसाकर अपने मानसिक शोक का निराकरण करके कब सीता का शोक दूर करूँगा

Hinglish
5.20VR-6-5-20

कदा नु खलु माम् साध्वी सीता अमर सुता उपमा । स उत्कण्ठा कण्ठम् आलम्ब्य मोक्ष्यति आनन्दजम् जलम् ॥

kadā nu khalu mām sādhvī sītā amara sutā upamā | sa utkaṇṭhā kaṇṭham ālambya mokṣyati ānandajam jalam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
साध्वी:chaste womanसुरसुतोपमा:like the daughter of the godsसीता:Sitaसोत्कण्ठा:with an excited longingमाम्:meकण्ठम्:neckआलम्ब्यclingingकदाखलु:indeedआनन्दजम्:of joyजलम्:water(here tears)मोक्ष्यति:will shed
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhen will Sita, the chaste woman, who is like the daughter of Gods, cling to my neck, and indeed shed tears of joy?

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘देवकन्या के समान सुन्दरी मेरी सती-साध्वी सीता कब उत्कण्ठापूर्वक मेरे गले से लगकर अपने नेत्रों से आनन्द के आँसू बहायेगी

Hinglish
5.21VR-6-5-21

कदा शोकम् इमम् घोरम् मैथिली विप्रयोगजम् । सहसा विप्रमोक्ष्यामि वासः शुक्ल इतरम् यथा ॥

kadā śokam imam ghoram maithilī viprayogajam | sahasā vipramokṣyāmi vāsaḥ śukla itaram yathā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मैथिली:Mythiliविप्रयोगजम्:born out of separationघोरम्:terribleइमम्:thisशोकम्:griefशुक्लेतरम्:soiledवासःयथा:like a garmentकदा:whenसहसा:suddenlyविप्रमोक्ष्यामि:shall I abandon
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhen will I get rid of this terrible grief of separation from Mythili for good, just like discarding a soiled garment?

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)“ऐसा समय कब आयेगा, जब मैं मिथिलेशकुमारी के वियोग से होने वाले इस भयंकर शोक को मलिन वस्त्र की भाँति सहसा त्याग दूंगा?’

Hinglish
5.22VR-6-5-22

एवम् विलपतस् तस्य तत्र रामस्य धीमतः । दिन क्षयान् मन्द वपुर् भास्करो अस्तम् उपागमत् ॥

evam vilapatas tasya tatra rāmasya dhīmataḥ | dina kṣayān manda vapur bhāskaro astam upāgamat ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
धीमतःsagaciousतस्य:hisरामस्य:Rama'sतत्र:thereएवम्:in that wayविलपतःwailingदिनक्षयात्:due to the ending of the dayमन्दवपुःdimभास्करःsun's lightअस्तम्:westउपागतःdescended
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhile sagacious Rama was wailing in that way the day came to an end with the sun descending to the west.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)बुद्धिमान् श्रीरामचन्द्रजी वहाँ इस प्रकार विलाप कर ही रहे थे कि दिन का अन्त होने के कारण मन्दकिरणों वाले सूर्यदेव अस्ताचल को जा पहुँचे

Hinglish
5.23VR-6-5-23

आश्वासितो लक्ष्मणेन रामः सम्ध्याम् उपासत । स्मरन् कमल पत्र अक्षीम् सीताम् शोक आकुली कृतः ॥

āśvāsito lakṣmaṇena rāmaḥ samdhyām upāsata | smaran kamala patra akṣīm sītām śoka ākulī kṛtaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
कमलपत्राक्षीम्:lotus petal eyedसीताम्:Sitaस्मरन्:rememberingशोकाकुलीकृतःdistracted with griefरामःRamaलक्ष्मणेन:by Lakshmanaआश्वासितःcomfortedसन्ध्याम्:evening prayersउपासत:set in
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetRemembering the lotus petal eyed Sita, Rama who was distracted with grief, comforted by Lakshmana offered evening prayers. ।।इत्यार्षेवाल्मीकीयेश्रीमद्रामायणेआदिकाव्येयुद्दकाण्डेपञ्चमस्सर्गः।। This is the end of the fifth Sarga of Yuddhakanda of the first epic, the holy Ramayana composed by sage Valmiki.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उस समय लक्ष्मण के धैर्य बँधाने पर शोक से व्याकुल हुए श्रीराम ने कमलनयनी सीता का चिन्तन करते हुए संध्योपासना की

Hinglish