Sarga 37

नर वानर राजौ तौ स च वायु सुतः कपिः । जाम्बवान् ऋक्ष राजसः च राक्षससः च विभीषणः ॥

nara vānara rājau tau sa ca vāyu sutaḥ kapiḥ | jāmbavān ṛkṣa rājasaḥ ca rākṣasasaḥ ca vibhīṣaṇaḥ ||

अन्गदो वालि पुत्रसः च सौमित्रिः शरभः कपिः । सुषेणः सह दायादो मैन्दो द्विविद;एव च ॥

angado vāli putrasaḥ ca saumitriḥ śarabhaḥ kapiḥ | suṣeṇaḥ saha dāyādo maindo dvivida;eva ca ||

गजो गव अक्षो कुमुदो नलो अथ पनसस् तथा । अमित्र विषयम् प्राप्ताः समवेताः समर्थयन् ॥

gajo gava akṣo kumudo nalo atha panasas tathā | amitra viṣayam prāptāḥ samavetāḥ samarthayan ||

इयम् सा लक्ष्यते लन्का पुरी रावण पालिता । सासुर उरग गन्धर्वैर् अमरैर् अपि दुर्जया ॥

iyam sā lakṣyate lankā purī rāvaṇa pālitā | sāsura uraga gandharvair amarair api durjayā ||

कार्य सिद्धिम् पुरस् क्Rत्य मन्त्रयध्वम् विनिर्णये । नित्यम् सम्निहितो ह्य् अत्र रावणो राक्षस अधिपः ॥

kārya siddhim puras kRtya mantrayadhvam vinirṇaye | nityam samnihito hy atra rāvaṇo rākṣasa adhipaḥ ||

तथा तेषु ब्रुवाणेषु रावण अवरजो अब्रवीत् । वाक्यम् अग्राम्य पदवत् पुष्कल अर्थम् विभीषणः ॥

tathā teṣu bruvāṇeṣu rāvaṇa avarajo abravīt | vākyam agrāmya padavat puṣkala artham vibhīṣaṇaḥ ||

अनलः शरभसः चैव सम्पातिः प्रघसस् तथा । गत्वा लन्काम् मम अमात्याः पुरीम् पुनर् इह आगताः ॥

analaḥ śarabhasaḥ caiva sampātiḥ praghasas tathā | gatvā lankām mama amātyāḥ purīm punar iha āgatāḥ ||

भूत्वा शकुनयः सर्वे प्रविष्टासः च रिपोर् बलम् । विधानम् विहितम् यच् च तद् द्Rष्ट्वा समुपस्थिताः ॥

bhūtvā śakunayaḥ sarve praviṣṭāsaḥ ca ripor balam | vidhānam vihitam yac ca tad dRṣṭvā samupasthitāḥ ||

सम्विधानम् यथा आहुस् ते रावणस्य दुरात्मनः । राम तद् ब्रुवतः सर्वम् यथातथ्येन मे शृणु ॥

samvidhānam yathā āhus te rāvaṇasya durātmanaḥ | rāma tad bruvataḥ sarvam yathātathyena me śṛṇu ||

पूर्वम् प्रहस्तः सबलो द्वारम् आसाद्य तिष्ठति । दक्षिणम् च महा वीर्यौ महा पार्श्व महा उदरौ ॥

pūrvam prahastaḥ sabalo dvāram āsādya tiṣṭhati | dakṣiṇam ca mahā vīryau mahā pārśva mahā udarau ||

इन्द्रजित् पश्चिम द्वारम् राक्षसैर् बहुभिर् वृतः । पट्टस असि धनुष्मद्भिः शूल मुद्गर पाणिभिः ॥

indrajit paścima dvāram rākṣasair bahubhir vṛtaḥ | paṭṭasa asi dhanuṣmadbhiḥ śūla mudgara pāṇibhiḥ ||

नाना प्रहरणैः शूरैर् आवृतो रावण आत्मजः । राक्षसानाम् सहस्रैस् तु बहुभिः शस्त्र पाणिभिः ॥

nānā praharaṇaiḥ śūrair āvṛto rāvaṇa ātmajaḥ | rākṣasānām sahasrais tu bahubhiḥ śastra pāṇibhiḥ ||

युक्तः परम सम्विग्नो राक्षसैर् बहुभिर् व्Rतः । उत्तरम् नगर द्वारम् रावणः स्वयम् आस्थितः ॥

yuktaḥ parama samvigno rākṣasair bahubhir vRtaḥ | uttaram nagara dvāram rāvaṇaḥ svayam āsthitaḥ ||

विरूप अक्षस् तु महता शूल खड्ग धनुष्मता । बलेन राक्षसैः सार्धम् मध्यमम् गुल्मम् आस्थितः ॥

virūpa akṣas tu mahatā śūla khaḍga dhanuṣmatā | balena rākṣasaiḥ sārdham madhyamam gulmam āsthitaḥ ||

एतान् एवम् विधान् गुल्माम्ल् लन्कायाम् समुदीक्ष्य ते । मामकाः सचिवाः सर्वे शीघ्रम् पुनर् इह आगताः ॥

etān evam vidhān gulmāml lankāyām samudīkṣya te | māmakāḥ sacivāḥ sarve śīghram punar iha āgatāḥ ||

गजानाम् च सहस्रम् च रथानाम् अयुतम् पुरे । हयानाम् अयुते द्वे च साग्र कोटी च रक्षसाम् ॥

gajānām ca sahasram ca rathānām ayutam pure | hayānām ayute dve ca sāgra koṭī ca rakṣasām ||

विक्रान्ता बलवन्तसः च सम्युगेष्व् आततायिनः । इष्टा राक्षस राजस्य नित्यम् एते निशा चराः ॥

vikrāntā balavantasaḥ ca samyugeṣv ātatāyinaḥ | iṣṭā rākṣasa rājasya nityam ete niśā carāḥ ||

एक एकस्य अत्र युद्ध अर्थे राक्षसस्य विशाम् पते । परिवारः सहस्राणाम् सहस्रम् उपतिष्ठते ॥

eka ekasya atra yuddha arthe rākṣasasya viśām pate | parivāraḥ sahasrāṇām sahasram upatiṣṭhate ||

एताम् प्रवृत्तिम् लन्कायाम् मन्त्रि प्रोक्तम् विभीषणः । रामम् कमल पत्र अक्षम् इदम् उत्तरम् अब्रवीत् ॥

etām pravṛttim lankāyām mantri proktam vibhīṣaṇaḥ | rāmam kamala patra akṣam idam uttaram abravīt ||

लङ्कायाम् सचिवैः रामाय प्रत्यवेदयत् । रामं कमलपत्राक्षमिदमुत्तरमब्रवीत् ॥

laṅkāyām sacivaiḥ rāmāya pratyavedayat | rāmaṃ kamalapatrākṣamidamuttaramabravīt ||

रावणावरजः श्रीमान् रामप्रियचिकीर्षया । कुबेरम् तु यदा राम रावणः प्रत्ययुध्यत ॥

rāvaṇāvarajaḥ śrīmān rāmapriyacikīrṣayā | kuberam tu yadā rāma rāvaṇaḥ pratyayudhyata ||

षष्टिः शत सहस्राणि तदा निर्यान्ति राक्षसाः । पराक्रमेण वीर्येण तेजसा सत्त्व गौरवात् ॥

ṣaṣṭiḥ śata sahasrāṇi tadā niryānti rākṣasāḥ | parākrameṇa vīryeṇa tejasā sattva gauravāt ||

सदृशा यो अत्र दर्पेण रावणस्य दुरात्मनः । अत्र मन्युर् न कर्तव्यो रोषये त्वाम् न भीषये ॥

sadṛśā yo atra darpeṇa rāvaṇasya durātmanaḥ | atra manyur na kartavyo roṣaye tvām na bhīṣaye ||

समर्थो ह्य् असि वीर्येण सुराणाम् अपि निग्रहे । तद् भवाम्सः चतुर् अन्गेण बलेन महता वृतः ॥

samartho hy asi vīryeṇa surāṇām api nigrahe | tad bhavāmsaḥ catur angeṇa balena mahatā vṛtaḥ ||

व्यूह्य इदम् वानर अनीकम् निर्मथिष्यसि रावणम् । रावण अवरजे वाक्यम् एवम् ब्रुवति राघवः ॥

vyūhya idam vānara anīkam nirmathiṣyasi rāvaṇam | rāvaṇa avaraje vākyam evam bruvati rāghavaḥ ||

शत्रूणाम् प्रतिघात अर्थम् इदम् वचनम् अब्रवीत् । पूर्व द्वारे तु लन्काया नीलो वानर पुम्गवः ॥

śatrūṇām pratighāta artham idam vacanam abravīt | pūrva dvāre tu lankāyā nīlo vānara pumgavaḥ ||

प्रहस्तम् प्रतियोद्धा स्याद् वानरैर् बहुभिर् वृतः । अन्गदो वालि पुत्रस् तु बलेन महता वृतः ॥

prahastam pratiyoddhā syād vānarair bahubhir vṛtaḥ | angado vāli putras tu balena mahatā vṛtaḥ ||

दक्षिणे बाधताम् द्वारे महा पार्श्व महा उदरौ । हनूमान् पश्चिम द्वारम् निपीड्य पवन आत्मजः ॥

dakṣiṇe bādhatām dvāre mahā pārśva mahā udarau | hanūmān paścima dvāram nipīḍya pavana ātmajaḥ ||

प्रविशत्व् अप्रमेय आत्मा बहुभिः कपिभिर् वृतः । दैत्य दानव सम्घानाम् ऋषीणाम् च महात्मनाम् ॥

praviśatv aprameya ātmā bahubhiḥ kapibhir vṛtaḥ | daitya dānava samghānām ṛṣīṇām ca mahātmanām ||

विप्रकार प्रियः क्षुद्रो वर दान बल अन्वितः । परिक्रामति यः सर्वाम्ल् लोकान् सम्तापयन् प्रजाः ॥

viprakāra priyaḥ kṣudro vara dāna bala anvitaḥ | parikrāmati yaḥ sarvāml lokān samtāpayan prajāḥ ||

तस्य अहम् राक्षस इन्द्रस्य स्वयम् एव वधे धृतः । उत्तरम् नगर द्वारम् अहम् सौमित्रिणा सह ॥

tasya aham rākṣasa indrasya svayam eva vadhe dhṛtaḥ | uttaram nagara dvāram aham saumitriṇā saha ||

निपीड्य अभिप्रवेक्ष्यामि सबलो यत्र रावणः । वानर इन्द्रसः च बलवान् ऋक्ष राजसः च जाम्बवान् ॥

nipīḍya abhipravekṣyāmi sabalo yatra rāvaṇaḥ | vānara indrasaḥ ca balavān ṛkṣa rājasaḥ ca jāmbavān ||

राक्षस इन्द्र अनुजसः चैव गुल्मे भवतु मध्यमे । न च एव मानुषम् रूपम् कार्यम् हरिभिर् आहवे ॥

rākṣasa indra anujasaḥ caiva gulme bhavatu madhyame | na ca eva mānuṣam rūpam kāryam haribhir āhave ||

एषा भवतु नः सम्ज्ना युद्धे अस्मिन् वानरे बले । वानरा;एव निश्चिह्नम् स्व जने अस्मिन् भविष्यति ॥

eṣā bhavatu naḥ samjnā yuddhe asmin vānare bale | vānarā;eva niścihnam sva jane asmin bhaviṣyati ||

वयम् तु मानुषेण एव सप्त योत्स्यामहे परान् । अहम् एव सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन महा ओजसा ॥

vayam tu mānuṣeṇa eva sapta yotsyāmahe parān | aham eva saha bhrātrā lakṣmaṇena mahā ojasā ||

आत्मना पन्चमसः च अयम् सखा मम विभीषणः । स रामः कार्य सिद्ध्य् अर्थम् एवम् उक्त्वा विभीषणम् ॥

ātmanā pancamasaḥ ca ayam sakhā mama vibhīṣaṇaḥ | sa rāmaḥ kārya siddhy artham evam uktvā vibhīṣaṇam ||

सुवेल आरोहणे बुद्धिम् चकार मतिमान् मतिम् । रमणीयतरम् दृष्ट्वा सुवेलस्य गिरेस्तट्म् ॥

suvela ārohaṇe buddhim cakāra matimān matim | ramaṇīyataram dṛṣṭvā suvelasya girestaṭm ||

ततस् तु रामो महता बलेन । प्रच्चाद्य सर्वाम् पृथिवीम् महात्मा । प्रहृष्ट रूपो अभिजगाम लन्काम् । कृत्वा मतिम् सो अरि वधे महात्मा ॥

tatas tu rāmo mahatā balena | praccādya sarvām pṛthivīm mahātmā | prahṛṣṭa rūpo abhijagāma lankām | kṛtvā matim so ari vadhe mahātmā ||