Sarga 22

अथोवाच रघुश्रेष्ठः सागरम् दारुणम् वचः । अद्य त्वाम् शोषयिष्यामि सपातालम् महार्णव ॥

athovāca raghuśreṣṭhaḥ sāgaram dāruṇam vacaḥ | adya tvām śoṣayiṣyāmi sapātālam mahārṇava ||

शरनिर्दग्धतोयस्य परिशुष्कस्य सागर । मया निहतसत्त्वस्य पाम्सुरुत्पद्यते महान् ॥

śaranirdagdhatoyasya pariśuṣkasya sāgara | mayā nihatasattvasya pāmsurutpadyate mahān ||

मत्कार्मुकनिसृष्टेन शरवर्षेण सागर । परम् तीरम् गमिष्यन्ति पद्भिरेव प्लवङ्गमाः ॥

matkārmukanisṛṣṭena śaravarṣeṇa sāgara | param tīram gamiṣyanti padbhireva plavaṅgamāḥ ||

विचिन्वन्नाभिजानासि पौरुषम् वापि विक्रमम् । दाव्नवालय सम्तापम् मत्तो नाम गमिष्यसि ॥

vicinvannābhijānāsi pauruṣam vāpi vikramam | dāvnavālaya samtāpam matto nāma gamiṣyasi ||

ब्राह्मेणास्त्रेण सम्योज्य ब्रह्मदण्डनिभम् शरम् । सम्योज्य धनुषि श्रे ष्ठे विचकर्ष महाबलः ॥

brāhmeṇāstreṇa samyojya brahmadaṇḍanibham śaram | samyojya dhanuṣi śre ṣṭhe vicakarṣa mahābalaḥ ||

तस्मिन्विकृष्टे सहसा राघवेण शरासने । रोदसी सम्पफालेव पर्वताश्च चकम्पिरे ॥

tasminvikṛṣṭe sahasā rāghaveṇa śarāsane | rodasī sampaphāleva parvatāśca cakampire ||

तमश्च लोकमावव्रे दिशश्च न चकाशिरे । प्रतिचुक्षुभिरे चाशु सराम्सि सरितस्तदा ॥

tamaśca lokamāvavre diśaśca na cakāśire | praticukṣubhire cāśu sarāmsi saritastadā ||

तिर्यक् च सह नक्षत्रैः सम्गतौ चन्द्रभास्करौ । भास्कराम्शुभिरादीप्तम् तमसा च समावृतम् ॥

tiryak ca saha nakṣatraiḥ samgatau candrabhāskarau | bhāskarāmśubhirādīptam tamasā ca samāvṛtam ||

प्रचकाशे तदाकाशमुल्काशतविदीपितम् । अन्तरिक्षाच्च निर्घाता निर्जग्मुरतुलस्वनाः ॥

pracakāśe tadākāśamulkāśatavidīpitam | antarikṣācca nirghātā nirjagmuratulasvanāḥ ||

वपुःप्रकर्षेण ववुर्दिव्यमारुतपङ्क्त्यः । बभञ्ज च तदा वृक्षान् जलदानुद्वहन् मुहुः ॥

vapuḥprakarṣeṇa vavurdivyamārutapaṅktyaḥ | babhañja ca tadā vṛkṣān jaladānudvahan muhuḥ ||

आरुजम्श्चैव शैलाग्रान् शिखराणि बभञ्ज च । दिवि च स्म महावेगाः सम्हताः समहास्वनाः ॥

ārujamścaiva śailāgrān śikharāṇi babhañja ca | divi ca sma mahāvegāḥ samhatāḥ samahāsvanāḥ ||

मुमुचुर्वैद्युतानग्नीम्स्ते महाशनयस्तदा । यानि भूतानि दृश्यानि चुक्रुशुश्चाशनेः समम् ॥

mumucurvaidyutānagnīmste mahāśanayastadā | yāni bhūtāni dṛśyāni cukruśuścāśaneḥ samam ||

अदृश्यानि च भूतानि मुमुचुर्भैरवस्वनम् । शिश्यरे चाभिभूतानि सम्त्रस्ताम्यद्विजन्ति च ॥

adṛśyāni ca bhūtāni mumucurbhairavasvanam | śiśyare cābhibhūtāni samtrastāmyadvijanti ca ||

सम्प्रविव्यथिरे चापि न च पस्पन्दिरे भयात् । सहभूतैः सतोयोर्मिः सनागः सहराक्षसः ॥

sampravivyathire cāpi na ca paspandire bhayāt | sahabhūtaiḥ satoyormiḥ sanāgaḥ saharākṣasaḥ ||

सहसाभूत्ततो वेगाद्भीमवेगो महोदधिः । योजनम् व्यतिचक्राम वेलामन्यत्र सम्प्लवात् ॥

sahasābhūttato vegādbhīmavego mahodadhiḥ | yojanam vyaticakrāma velāmanyatra samplavāt ||

तम् तथा समतिक्रान्तम् नातिचक्राम राघवः । समुद्धतममित्रघ्नो रामो नदनदीपतिम् ॥

tam tathā samatikrāntam nāticakrāma rāghavaḥ | samuddhatamamitraghno rāmo nadanadīpatim ||

ततो मध्यात् समुद्रस्य सागरः स्वयम् उत्थितः । उदयन् हि महाशैलान् मेरोर् इव दिवा करः ॥

tato madhyāt samudrasya sāgaraḥ svayam utthitaḥ | udayan hi mahāśailān meror iva divā karaḥ ||

पन्नगैः सह दीप्त आस्यैः समुद्रः प्रत्यदृश्यत । स्निग्ध वैदूर्य सम्काशो जाम्बू नद विभूषितः ॥

pannagaiḥ saha dīpta āsyaiḥ samudraḥ pratyadṛśyata | snigdha vaidūrya samkāśo jāmbū nada vibhūṣitaḥ ||

रत्न माल्य अम्बर धरः पद्म पत्र निभ ईक्षणः । सर्वपुष्पमयीम् दिव्याम् शिरसा धारयन् स्रजम् ॥

ratna mālya ambara dharaḥ padma patra nibha īkṣaṇaḥ | sarvapuṣpamayīm divyām śirasā dhārayan srajam ||

जातरूपमयैश्चैव तपनीयविभूषितो भूषणोत्तमैः । आत्मजानाम् च रत्नानाम् भूषितो भूषणोत्तमैः ॥

jātarūpamayaiścaiva tapanīyavibhūṣito bhūṣaṇottamaiḥ | ātmajānām ca ratnānām bhūṣito bhūṣaṇottamaiḥ ||

धातुभिर्मण्डितः शैलो विविधैर्हमवानिव । एकावलीमध्यगतम् तरलम् पाण्डरप्रभम् ॥

dhātubhirmaṇḍitaḥ śailo vividhairhamavāniva | ekāvalīmadhyagatam taralam pāṇḍaraprabham ||

विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् । आघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसम्कुलः ॥

vipulenorasā bibhratkaustubhasya sahodaram | āghūrṇitataraṅgaughaḥkālikānilasamkulaḥ ||

गङ्गासिन्धुप्रधानाभिरापगाभिः समावृतः । देवतानाम् सरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ॥

gaṅgāsindhupradhānābhirāpagābhiḥ samāvṛtaḥ | devatānām sarūpābhirnānārūpābhirīśvaraḥ ||

सागरः समतिक्रम्य पूर्वम् आमन्त्र्य वीर्यवान् । अब्रवीत् प्रान्जलिर् वाक्यम् राघवम् शर पाणिनम् ॥

sāgaraḥ samatikramya pūrvam āmantrya vīryavān | abravīt prānjalir vākyam rāghavam śara pāṇinam ||

पृथिवी वायुर् आकाशम् आपो ज्योतिः च राघवः । स्वभावे सौम्य तिष्ठन्ति शाश्वतम् मार्गम् आश्रिताः ॥

pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiḥ ca rāghavaḥ | svabhāve saumya tiṣṭhanti śāśvatam mārgam āśritāḥ ||

तत् स्वभावो मम अपि एष यद् अगाधो अहम् अप्लवः । विकारस् तु भवेद् राध एतत् ते प्रवदामि अहम् ॥

tat svabhāvo mama api eṣa yad agādho aham aplavaḥ | vikāras tu bhaved rādha etat te pravadāmi aham ||

न कामान् न च लोभाद् वा न भयात् पार्थिव आत्मज । रागान्नक्राकुलजलम् स्तम्भयेयम् कथम्चन ॥

na kāmān na ca lobhād vā na bhayāt pārthiva ātmaja | rāgānnakrākulajalam stambhayeyam kathamcana ||

विधास्ये येन गन्तासि विषहिष्ये ह्यहम् तथा । न ग्राहा विधमिष्यन्ति यावत्सेना तरिष्यति ॥

vidhāsye yena gantāsi viṣahiṣye hyaham tathā | na grāhā vidhamiṣyanti yāvatsenā tariṣyati ||

हरीणाम् तरणे राम करिष्यामि यथास्थलम् । तमब्रवीत्तदा रामः शृणु मे वरुणालय ॥

harīṇām taraṇe rāma kariṣyāmi yathāsthalam | tamabravīttadā rāmaḥ śṛṇu me varuṇālaya ||

अमोघोऽयम् महाबाणः कस्मिन् देशे निपात्यताम् । रामस्य वचनम् श्रुत्वा तम् च दृष्ट्वा महाशरम् ॥

amogho'yam mahābāṇaḥ kasmin deśe nipātyatām | rāmasya vacanam śrutvā tam ca dṛṣṭvā mahāśaram ||

महोदधिर्महातेजा राघवम् वाक्यमब्रवीत् । उत्तरेणावकाशोऽस्ति कश्चित्पुण्यतरो मम ॥

mahodadhirmahātejā rāghavam vākyamabravīt | uttareṇāvakāśo'sti kaścitpuṇyataro mama ||

द्रुमकुल्य इति ख्यातो लोके ख्यातो यथा भवान् । उग्रदर्शनकर्माणो बहवस्तत्र दस्यवः ॥

drumakulya iti khyāto loke khyāto yathā bhavān | ugradarśanakarmāṇo bahavastatra dasyavaḥ ||

आभीरप्रमुखाः पापाः पिबन्ति सलिलम् मम । तैर्न तत्स्पर्शनम् पापम् सहेयम् पापकर्मभिः ॥

ābhīrapramukhāḥ pāpāḥ pibanti salilam mama | tairna tatsparśanam pāpam saheyam pāpakarmabhiḥ ||

अमोघः क्रियताम् राम तत्र तेषु शरोत्तमः । तस्य तद्वचनम् श्रुत्वा सागरस्य महात्मनः ॥

amoghaḥ kriyatām rāma tatra teṣu śarottamaḥ | tasya tadvacanam śrutvā sāgarasya mahātmanaḥ ||

मुमोच तम् शरम् दीप्तम् परम् सागरदर्शनात् । तेन तन्मरुकान्तारम् प्^इथिव्याम् किल विश्रुतम् ॥

mumoca tam śaram dīptam param sāgaradarśanāt | tena tanmarukāntāram p^ithivyām kila viśrutam ||

विपातितः शरो यत्र वज्राशनिसमप्रभः । ननाद च तदा तत्र वसुधा शल्यपीडिता ॥

vipātitaḥ śaro yatra vajrāśanisamaprabhaḥ | nanāda ca tadā tatra vasudhā śalyapīḍitā ||

तस्माद्बाणमुखात्तोयमुत्पपात रसातलात् । स बभूव तदा कूपो व्रण इत्येव विश्रुतः ॥

tasmādbāṇamukhāttoyamutpapāta rasātalāt | sa babhūva tadā kūpo vraṇa ityeva viśrutaḥ ||

सततम् चोत्थितम् तोयम् समुद्रस्येव दृश्यते । अवदारणशब्दश्च दारुणः समपद्यत ॥

satatam cotthitam toyam samudrasyeva dṛśyate | avadāraṇaśabdaśca dāruṇaḥ samapadyata ||

तस्मात्तद्बाणपातेन अपः कुक्षिष्वशोषयत् । विख्यातम् त्रिषु लोकेषु मधुकान्तारमेव च ॥

tasmāttadbāṇapātena apaḥ kukṣiṣvaśoṣayat | vikhyātam triṣu lokeṣu madhukāntārameva ca ||

शोषयित्वा तु तम् कुक्षिम् रामो दशरथात्मजः । वरम् तस्मै ददौ विद्वान्मरवेऽमरविक्रमः ॥

śoṣayitvā tu tam kukṣim rāmo daśarathātmajaḥ | varam tasmai dadau vidvānmarave'maravikramaḥ ||

पशव्यश्चाल्परोगश्च फलमूलरसायुतः । बहुस्नेहो बहुक्षीरः सुगन्धिर्विविधौषधिः ॥

paśavyaścālparogaśca phalamūlarasāyutaḥ | bahusneho bahukṣīraḥ sugandhirvividhauṣadhiḥ ||

एवमेतैर्गुणैर्युक्तो बहिभिः सम्युतो मरुः । रामस्य वरदानाच्च शिवः पन्था बभूव ह ॥

evametairguṇairyukto bahibhiḥ samyuto maruḥ | rāmasya varadānācca śivaḥ panthā babhūva ha ||

तस्मिन् दग्धे तदा कुक्षौ समुद्रः सरिताम् पतिः । राघवम् सर्वशास्त्रज्ञमिदम् वचनम्ब्रवीत् ॥

tasmin dagdhe tadā kukṣau samudraḥ saritām patiḥ | rāghavam sarvaśāstrajñamidam vacanambravīt ||

अयम् सौम्य नलो नाम तनुजो विश्व कर्मणः । पित्रा दत्त वरः श्रीमान् प्रतिमो विश्व कर्मणः ॥

ayam saumya nalo nāma tanujo viśva karmaṇaḥ | pitrā datta varaḥ śrīmān pratimo viśva karmaṇaḥ ||

एष सेतुम् महाउत्साहः करोतु मयि वानरः । तम् अहम् धारयिष्यामि तथा हि एष यथा पिता ॥

eṣa setum mahāutsāhaḥ karotu mayi vānaraḥ | tam aham dhārayiṣyāmi tathā hi eṣa yathā pitā ||

एवम् उक्त्वा उदधिर् नष्टः समुत्थाय नलस् ततः । अब्रवीद् वानर श्रेष्ठो वाक्यम् रामम् महाबलः ॥

evam uktvā udadhir naṣṭaḥ samutthāya nalas tataḥ | abravīd vānara śreṣṭho vākyam rāmam mahābalaḥ ||

अहम् सेतुम् करिष्यामि विस्तीर्णे वरुण आलये । पितुः सामर्थ्यम् आस्थाय तत्त्वम् आह महाउदधिः ॥

aham setum kariṣyāmi vistīrṇe varuṇa ālaye | pituḥ sāmarthyam āsthāya tattvam āha mahāudadhiḥ ||

असौ तु सागरो भीमः सेतुकर्मदिदृक्षया । ददौ दण्डभयाद्गाधम् राघवाय महोदधिः ॥

asau tu sāgaro bhīmaḥ setukarmadidṛkṣayā | dadau daṇḍabhayādgādham rāghavāya mahodadhiḥ ||

मम मातुर् वरो दत्तो मन्दरे विश्व कर्मणा । औरसस् तस्य पुत्रो अहम् सदृशो विश्व कर्मणा ॥

mama mātur varo datto mandare viśva karmaṇā | aurasas tasya putro aham sadṛśo viśva karmaṇā ||

औरसस्तस्य पुत्रोऽहम् सदृशो विश्वकर्मणा । स्मारितोऽस्म्यहमेतेन तत्त्वमाह महोदधिः ॥

aurasastasya putro'ham sadṛśo viśvakarmaṇā | smārito'smyahametena tattvamāha mahodadhiḥ ||

न च अपि अहम् अनुक्तो वै प्रब्रूयाम् आत्मनो गुणान् । समर्थ्श्चाप्यहम् सेतुम् कर्तुम् वै वरुणालये ॥

na ca api aham anukto vai prabrūyām ātmano guṇān | samarthścāpyaham setum kartum vai varuṇālaye ||

तस्मादद्यैव बध्नन्तु सेतुम् वानरपुङ्गवाः । ततो निसृष्ट रामेण सर्वतो हरि यूथपाः ॥

tasmādadyaiva badhnantu setum vānarapuṅgavāḥ | tato nisṛṣṭa rāmeṇa sarvato hari yūthapāḥ ||

अभिपेतुर् महाअरण्यम् हृष्टाः शत सहस्रशः । ते नगान् नग सम्काशाः शाखा मृग गण ऋषभाः ॥

abhipetur mahāaraṇyam hṛṣṭāḥ śata sahasraśaḥ | te nagān naga samkāśāḥ śākhā mṛga gaṇa ṛṣabhāḥ ||

बभन्जुर् वानरास् तत्र प्रचकर्षुः च सागरम् । ते सालैः च अश्व कर्णैः च धवैर् वम्शैः च वानराः ॥

babhanjur vānarās tatra pracakarṣuḥ ca sāgaram | te sālaiḥ ca aśva karṇaiḥ ca dhavair vamśaiḥ ca vānarāḥ ||

कुटजैर् अर्जुनैस् तालैस् तिकलैस् तिमिशैर् अपि । बिल्वकैः सप्तपर्णैश्च कर्णिकारैश्च पुष्पितैः ॥

kuṭajair arjunais tālais tikalais timiśair api | bilvakaiḥ saptaparṇaiśca karṇikāraiśca puṣpitaiḥ ||

चूतैः च अशोक वृक्षैः च सागरम् समपूरयन् । समूलामः च विमूलामः च पादपान् हरि सत्तमाः ॥

cūtaiḥ ca aśoka vṛkṣaiḥ ca sāgaram samapūrayan | samūlāmaḥ ca vimūlāmaḥ ca pādapān hari sattamāḥ ||

इन्द्र केतून् इव उद्यम्य प्रजह्रुर् हरयस् तरून् । तालान् दाडिमगुल्माम्श्च नारिकेलविभीतकान् ॥

indra ketūn iva udyamya prajahrur harayas tarūn | tālān dāḍimagulmāmśca nārikelavibhītakān ||

करीरान् बकुलान्निम्बान् समाजह्रुरितस्ततः । हस्तिमात्रान् महाकायाः पाषाणाम्श्च महाबलाः ॥

karīrān bakulānnimbān samājahruritastataḥ | hastimātrān mahākāyāḥ pāṣāṇāmśca mahābalāḥ ||

पर्वताम्श्च समुत्पाट्य यन्त्रैः परिवहन्ति च । प्रक्षिप्यमाणैर् अचलैः सहसा जलम् उद्धतम् ॥

parvatāmśca samutpāṭya yantraiḥ parivahanti ca | prakṣipyamāṇair acalaiḥ sahasā jalam uddhatam ||

समुत्पतितम् आकाशम् अपासर्पत् ततस् ततः । समुद्रम् क्षोभयामासुर्निपतन्तः समन्ततः ॥

samutpatitam ākāśam apāsarpat tatas tataḥ | samudram kṣobhayāmāsurnipatantaḥ samantataḥ ||

सूत्राण्यन्ये प्रगृह्णन्ति ह्यायतम् शतयोजनम् । नलः चक्रे महासेतुम् मध्ये नद नदी पतेः ॥

sūtrāṇyanye pragṛhṇanti hyāyatam śatayojanam | nalaḥ cakre mahāsetum madhye nada nadī pateḥ ||

स तदा क्रियते सेतुर्वानरै र्घोरकर्मभिः । दण्डनन्ये प्रगृह्णन्ति विचिन्वन्ति तथापरे ॥

sa tadā kriyate seturvānarai rghorakarmabhiḥ | daṇḍananye pragṛhṇanti vicinvanti tathāpare ||

वानरैः शतशस्तत्र रामस्यज्ञापुरःसरैः । मेघाभैः पर्वताभश्च तृणैः काष्ठैर्बबन्धरे ॥

vānaraiḥ śataśastatra rāmasyajñāpuraḥsaraiḥ | meghābhaiḥ parvatābhaśca tṛṇaiḥ kāṣṭhairbabandhare ||

पुष्पिताग्रैश्च तरुभिः सेतुम् बध्नन्ति वानराः । पाषाणाम्श्च गिरिप्रख्यान् गिरीणाम् शिखराणि च ॥

puṣpitāgraiśca tarubhiḥ setum badhnanti vānarāḥ | pāṣāṇāmśca giriprakhyān girīṇām śikharāṇi ca ||

दृश्यन्ते परिधावन्तो गृह्य दानवसम्निभाः । शिलानाम् क्षिप्यमाणानाम् शैलानाम् तत्र पात्यताम् ॥

dṛśyante paridhāvanto gṛhya dānavasamnibhāḥ | śilānām kṣipyamāṇānām śailānām tatra pātyatām ||

बभूव तुमुलः शब्दस् तदा तस्मिन् महाउदधौ । कृतानि प्रथमेनाह्ना योजनानि चतुर्दश ॥

babhūva tumulaḥ śabdas tadā tasmin mahāudadhau | kṛtāni prathamenāhnā yojanāni caturdaśa ||

प्रहृष्टैजसम्काशैस्त्वरमाणैः प्लवङ्गमैः । द्वितीयेन तथैवाह्ना योजनानि तु विशतिः ॥

prahṛṣṭaijasamkāśaistvaramāṇaiḥ plavaṅgamaiḥ | dvitīyena tathaivāhnā yojanāni tu viśatiḥ ||

कृतानि प्लवगैस्तूर्णम् भीमकायैर्महाबलैः । अह्ना तृतीयेन तथा योजनानि तु सागरे ॥

kṛtāni plavagaistūrṇam bhīmakāyairmahābalaiḥ | ahnā tṛtīyena tathā yojanāni tu sāgare ||

त्वरमाणैर्महाकयैरेकविम्शतिरेव च । चतुर्थेन तथा चाह्ना द्वाविम्शतिरथापि वा ॥

tvaramāṇairmahākayairekavimśatireva ca | caturthena tathā cāhnā dvāvimśatirathāpi vā ||

योजनानि महावेगैः कृतानि त्वरितैस्ततः । पञ्चमेन तथा चाह्ना प्लवगैः क्षिप्रकारिभिः ॥

yojanāni mahāvegaiḥ kṛtāni tvaritaistataḥ | pañcamena tathā cāhnā plavagaiḥ kṣiprakāribhiḥ ||

योजनानि त्रयोविम्शत्सुवेलमधिकृत्य वै । स वानरवरः श्रीमान् विश्वकर्मात्मजो बली ॥

yojanāni trayovimśatsuvelamadhikṛtya vai | sa vānaravaraḥ śrīmān viśvakarmātmajo balī ||

बबन्ध सागरे सेतुम् यथा चास्य तथा पिता । स नलेन कृतः सेतुः सागरे मकर आलये ॥

babandha sāgare setum yathā cāsya tathā pitā | sa nalena kṛtaḥ setuḥ sāgare makara ālaye ||

शुशुभे सुभगः श्रीमान् स्वाती पथ इव अम्बरे । ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाः च परम ऋषयः ॥

śuśubhe subhagaḥ śrīmān svātī patha iva ambare | tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāḥ ca parama ṛṣayaḥ ||

आगम्य गगने तस्थुर्द्रष्टुकामास्तदद्भुतम् । दशयोजनविस्तीर्णम् शतयोजन मायतम् ॥

āgamya gagane tasthurdraṣṭukāmāstadadbhutam | daśayojanavistīrṇam śatayojana māyatam ||

ददृशुर्देवगन्धर्वा नलसेतुम् सुदुष्करम् । आप्लवन्तः प्लवन्तः च गर्जन्तः च प्लवम् गमाः ॥

dadṛśurdevagandharvā nalasetum suduṣkaram | āplavantaḥ plavantaḥ ca garjantaḥ ca plavam gamāḥ ||

तम् अचिन्त्यम् असह्यम् च अद्भुतम् लोम हर्षणम् । ददृशुः सर्व भूतानि सागरे सेतु बन्धनम् ॥

tam acintyam asahyam ca adbhutam loma harṣaṇam | dadṛśuḥ sarva bhūtāni sāgare setu bandhanam ||

तानि कोटि सहस्राणि वानराणाम् महाओजसाम् । बध्नन्तः सागरे सेतुम् जग्मुः पारम् महाउदधेः ॥

tāni koṭi sahasrāṇi vānarāṇām mahāojasām | badhnantaḥ sāgare setum jagmuḥ pāram mahāudadheḥ ||

विशालः सुकृतः श्रीमान् सुभूमिः सुसमाहितः । अशोभत महासेतुः सीमन्त इव सागरे ॥

viśālaḥ sukṛtaḥ śrīmān subhūmiḥ susamāhitaḥ | aśobhata mahāsetuḥ sīmanta iva sāgare ||

ततः परे समुद्रस्य गदा पाणिर् विभीषणः । परेषाम् अभिघत अर्थम् अतिष्ठत् सचिवैः सह ॥

tataḥ pare samudrasya gadā pāṇir vibhīṣaṇaḥ | pareṣām abhighata artham atiṣṭhat sacivaiḥ saha ||

सुग्रीवस्तु ततः प्राह रामम् सत्यपराक्रमम् । हनुमन्तम् त्वमारोह अङ्गदम् त्वथ लक्ष्मणः ॥

sugrīvastu tataḥ prāha rāmam satyaparākramam | hanumantam tvamāroha aṅgadam tvatha lakṣmaṇaḥ ||

अयम् हि विपुलो वीर सागरो मकरालयः । वैहायसौ युवामेतौ वानरौ धारयिष्यतः ॥

ayam hi vipulo vīra sāgaro makarālayaḥ | vaihāyasau yuvāmetau vānarau dhārayiṣyataḥ ||

अग्रतस् तस्य सैन्यस्य श्रीमान् रामः सलक्ष्मणः । जगाम धन्वी धर्म आत्मा सुग्रीवेण समन्वितः ॥

agratas tasya sainyasya śrīmān rāmaḥ salakṣmaṇaḥ | jagāma dhanvī dharma ātmā sugrīveṇa samanvitaḥ ||

अन्ये मध्येन गच्चन्ति पार्श्वतो अन्ये प्लवम् गमाः । सलिले प्रपतन्ति अन्ये मार्गम् अन्ये न लेभिरे ॥

anye madhyena gaccanti pārśvato anye plavam gamāḥ | salile prapatanti anye mārgam anye na lebhire ||

केचिद् वैहायस गताः सुपर्णा इव पुप्लुवुः । घोषेण महता घोषम् सागरस्य समुच्च्रितम् ॥

kecid vaihāyasa gatāḥ suparṇā iva pupluvuḥ | ghoṣeṇa mahatā ghoṣam sāgarasya samuccritam ||

भीमम् अन्तर् दधे भीमा तरन्ती हरि वाहिनी । वानराणाम् हि सा तीर्णा वाहिनी नल सेतुना ॥

bhīmam antar dadhe bhīmā tarantī hari vāhinī | vānarāṇām hi sā tīrṇā vāhinī nala setunā ||

तीरे निविविशे राज्ञा बहु मूल फल उदके । तद् अद्भुतम् राघव कर्म दुष्करम् । समीक्ष्य देवाः सह सिद्ध चारणैः । उपेत्य रामम् सहिता महर्षिभिः । समभ्यषिन्चन् सुशुभिअर् जलैः पृथक् ॥

tīre niviviśe rājñā bahu mūla phala udake | tad adbhutam rāghava karma duṣkaram | samīkṣya devāḥ saha siddha cāraṇaiḥ | upetya rāmam sahitā maharṣibhiḥ | samabhyaṣincan suśubhiar jalaiḥ pṛthak ||

जयस्व शत्रून् नर देव मेदिनीम् । ससागराम् पालय शाश्वतीः समाः । इति इव रामम् नर देव सत्कृतम् । शुभैर् वचोभिर् विविधैर् अपूजयन् ॥

jayasva śatrūn nara deva medinīm | sasāgarām pālaya śāśvatīḥ samāḥ | iti iva rāmam nara deva satkṛtam | śubhair vacobhir vividhair apūjayan ||