Sarga 122

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं राघवेण सुभाषितम् । इदं शुभतरं वाक्यं व्याजहार महेश्वरः ।। ६.१२२. ॥

etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ rāghaveṇa subhāṣitam | idaṃ śubhataraṃ vākyaṃ vyājahāra maheśvaraḥ || 6.122. ||

पुष्कराक्ष महाबाहो महावक्षः परन्तप । दिष्ट्या कृतमिदं कर्म त्वया शस्त्रभृतां वर ।। ६.१२२. ॥

puṣkarākṣa mahābāho mahāvakṣaḥ parantapa | diṣṭyā kṛtamidaṃ karma tvayā śastrabhṛtāṃ vara || 6.122. ||

दिष्ट्या सर्वस्य लोकस्य प्रवृद्धं दारुणं तमः । अपावृत्तं त्वया सङ्ख्ये राम रावणजं भयम् ।। ६.१२२. ॥

diṣṭyā sarvasya lokasya pravṛddhaṃ dāruṇaṃ tamaḥ | apāvṛttaṃ tvayā saṅkhye rāma rāvaṇajaṃ bhayam || 6.122. ||

आश्वास्य भरतं दीनं कौसल्यां च यशस्विनीम् । कैकेयीं च सुमित्रां च दृष्ट्वा लक्ष्मणमातरम् ।। ६.१२२. ॥

āśvāsya bharataṃ dīnaṃ kausalyāṃ ca yaśasvinīm | kaikeyīṃ ca sumitrāṃ ca dṛṣṭvā lakṣmaṇamātaram || 6.122. ||

प्राप्य राज्यमयोध्यायां नन्दयित्वा सुहृज्जनम् । इक्ष्वाकूणां कुले वंशं स्थापयित्वा महाबल ।। ६.१२२. ॥

prāpya rājyamayodhyāyāṃ nandayitvā suhṛjjanam | ikṣvākūṇāṃ kule vaṃśaṃ sthāpayitvā mahābala || 6.122. ||

इष्ट्वा तुरगमेधेन प्राप्य चानुत्तमं यशः । ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा त्रिदिवं गन्तुमर्हसि ।। ६.१२२. ॥

iṣṭvā turagamedhena prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ | brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā tridivaṃ gantumarhasi || 6.122. ||

एष राजा विमानस्थः पिता दशरथस्तव । काकुत्स्थ मानुषे लोके गुरुस्तव महायशाः ।। ६.१२२. ॥

eṣa rājā vimānasthaḥ pitā daśarathastava | kākutstha mānuṣe loke gurustava mahāyaśāḥ || 6.122. ||

इन्द्रलोकं गतः श्रीमांस्त्वया पुत्रेण तारितः । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा त्वमेनमभिवादय ।। ६.१२२. ॥

indralokaṃ gataḥ śrīmāṃstvayā putreṇa tāritaḥ | lakṣmaṇena saha bhrātrā tvamenamabhivādaya || 6.122. ||

महादेववचः श्रुत्वा काकुत्स्थः सहलक्ष्मणः । विमानशिखरस्थस्य प्रणाममकरोत् पितुः ।। ६.१२२. ॥

mahādevavacaḥ śrutvā kākutsthaḥ sahalakṣmaṇaḥ | vimānaśikharasthasya praṇāmamakarot pituḥ || 6.122. ||

दीप्यमानं स्वया लक्ष्म्या विरजोम्बरधारिणम् । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा ददर्श पितरं विभुः ।। ६.१२२. ॥

dīpyamānaṃ svayā lakṣmyā virajombaradhāriṇam | lakṣmaṇena saha bhrātrā dadarśa pitaraṃ vibhuḥ || 6.122. ||

हर्षेण महता ऽ ऽविष्टो विमानस्थो महीपतिः । प्राणैः प्रियतरं दृष्ट्वा पुत्रं दशरथस्तदा ।। ६.१२२. ॥

harṣeṇa mahatā ' 'viṣṭo vimānastho mahīpatiḥ | prāṇaiḥ priyataraṃ dṛṣṭvā putraṃ daśarathastadā || 6.122. ||

आरोप्याङ्कं महाबाहुर्वरासनगतः प्रभुः । बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य ततो वाक्यं समाददे ।। ६.१२२. ॥

āropyāṅkaṃ mahābāhurvarāsanagataḥ prabhuḥ | bāhubhyāṃ sampariṣvajya tato vākyaṃ samādade || 6.122. ||

न मे स्वर्गो बहुमतः सम्मानश्च सुरर्षिभिः । त्वया राम विहीनस्य सत्यं प्रतिशृणोमि ते ।। ६.१२२. ॥

na me svargo bahumataḥ sammānaśca surarṣibhiḥ | tvayā rāma vihīnasya satyaṃ pratiśṛṇomi te || 6.122. ||

अद्य त्वां निहतामित्रं दृष्ट्वा सम्पूर्णमानसम् । निस्तीर्णवनवासं च प्रीतिरासीत् परा मम ।। ६.१२२. ॥

adya tvāṃ nihatāmitraṃ dṛṣṭvā sampūrṇamānasam | nistīrṇavanavāsaṃ ca prītirāsīt parā mama || 6.122. ||

कैकेय्या यानि चोक्तानि वाक्यानि वदतां वर । तव प्रवाजनार्थानि स्थितानि हृदये मम ।। ६.१२२. ॥

kaikeyyā yāni coktāni vākyāni vadatāṃ vara | tava pravājanārthāni sthitāni hṛdaye mama || 6.122. ||

त्वां तु दृष्ट्वा कुशलिनं परिष्वज्य सलक्ष्मणम् । अद्य दुःखाद्विमुक्तो ऽस्मि नीहारादिव भास्करः ।। ६.१२२. ॥

tvāṃ tu dṛṣṭvā kuśalinaṃ pariṣvajya salakṣmaṇam | adya duḥkhādvimukto 'smi nīhārādiva bhāskaraḥ || 6.122. ||

तारितो ऽहं त्वया पुत्र सुपुत्रेण महात्मना । अष्टावक्रेण धर्मात्मा तारितो ब्राह्मणो यथा ।। ६.१२२. ॥

tārito 'haṃ tvayā putra suputreṇa mahātmanā | aṣṭāvakreṇa dharmātmā tārito brāhmaṇo yathā || 6.122. ||

इदानीं तु विजानामि यथा सौम्य सुरेश्वरैः । वधार्थं रावणस्येदं विहितं पुरुषोत्तम ।। ६.१२२. ॥

idānīṃ tu vijānāmi yathā saumya sureśvaraiḥ | vadhārthaṃ rāvaṇasyedaṃ vihitaṃ puruṣottama || 6.122. ||

सिद्धार्था खलु कौसल्या या त्वां राम गृहं गतम् । वनान्निवृत्तं संहृष्टा द्रक्ष्यत्यरिनिषूदन ।। ६.१२२. ॥

siddhārthā khalu kausalyā yā tvāṃ rāma gṛhaṃ gatam | vanānnivṛttaṃ saṃhṛṣṭā drakṣyatyariniṣūdana || 6.122. ||

सिद्धार्थाः खलु ते राम नरा ये त्वां पुरीं गतम् । जलार्द्रमभिषिक्तं च द्रक्ष्यन्ति वसुधाधिपम् ।। ६.१२२. ॥

siddhārthāḥ khalu te rāma narā ye tvāṃ purīṃ gatam | jalārdramabhiṣiktaṃ ca drakṣyanti vasudhādhipam || 6.122. ||

अनुरक्तेन बलिना शुचिना धर्मचारिणा । इच्छामि त्वामहं द्रष्टुं भरतेन समागतम् ।। ६.१२२. ॥

anuraktena balinā śucinā dharmacāriṇā | icchāmi tvāmahaṃ draṣṭuṃ bharatena samāgatam || 6.122. ||

चतुर्दश समाः सौम्य वने निर्यापितास्त्वया । वसता सीतया सार्धं लक्ष्मणेन च धीमता ।। ६.१२२. ॥

caturdaśa samāḥ saumya vane niryāpitāstvayā | vasatā sītayā sārdhaṃ lakṣmaṇena ca dhīmatā || 6.122. ||

निवृत्तवनवासो ऽसि प्रतिज्ञा सफला कृता । रावणं च रणे हत्वा देवास्ते परितोषिताः ।। ६.१२२. ॥

nivṛttavanavāso 'si pratijñā saphalā kṛtā | rāvaṇaṃ ca raṇe hatvā devāste paritoṣitāḥ || 6.122. ||

कृतं कर्म यशः श्लाध्यं प्राप्तं ते शत्रुसूदन । भ्रातृभिः सह राज्यस्थो दीर्घमायुरवाप्नुहि । इति ब्रुवाणं राजानं रामः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।। ६.१२२. ॥

kṛtaṃ karma yaśaḥ ślādhyaṃ prāptaṃ te śatrusūdana | bhrātṛbhiḥ saha rājyastho dīrghamāyuravāpnuhi | iti bruvāṇaṃ rājānaṃ rāmaḥ prāñjalirabravīt || 6.122. ||

कुरु प्रसादं धर्मज्ञ कैकेय्या भरतस्य च । सपुत्रां त्वां त्यजामीति यदुक्ता कैकयी त्वया ।। ६.१२२. ॥

kuru prasādaṃ dharmajña kaikeyyā bharatasya ca | saputrāṃ tvāṃ tyajāmīti yaduktā kaikayī tvayā || 6.122. ||

स शापः केकयीं घोरः सपुत्रां न स्पृशेत् प्रभो । । ६.१२२. ॥

sa śāpaḥ kekayīṃ ghoraḥ saputrāṃ na spṛśet prabho | | 6.122. ||

स तथेति महाराजो राममुक्त्वा कृताञ्जलिम् । लक्ष्मणं च परिष्वज्य पुनर्वाक्यमुवाच ह ।। ६.१२२. ॥

sa tatheti mahārājo rāmamuktvā kṛtāñjalim | lakṣmaṇaṃ ca pariṣvajya punarvākyamuvāca ha || 6.122. ||

रामं शुश्रूषता भक्त्या वैदेह्या सह सीतया । कृता मम महाप्रीतिः प्राप्तं धर्मफलं च ते ।। ६.१२२. ॥

rāmaṃ śuśrūṣatā bhaktyā vaidehyā saha sītayā | kṛtā mama mahāprītiḥ prāptaṃ dharmaphalaṃ ca te || 6.122. ||

धर्मं प्राप्स्यसि धर्मज्ञ यशश्च विपुलं भुवि । रामे प्रसन्ने स्वर्गं च महिमानं तथैव च ।। ६.१२२. ॥

dharmaṃ prāpsyasi dharmajña yaśaśca vipulaṃ bhuvi | rāme prasanne svargaṃ ca mahimānaṃ tathaiva ca || 6.122. ||

रामं शुश्रूष भद्रं ते सुमित्रानन्दवर्धन । रामः सर्वस्य लोकस्य शुभेष्वभिरतः सदा ।। ६.१२२. ॥

rāmaṃ śuśrūṣa bhadraṃ te sumitrānandavardhana | rāmaḥ sarvasya lokasya śubheṣvabhirataḥ sadā || 6.122. ||

एते सेन्द्रास्त्रयो लोकाः सिद्धाश्च परमर्षयः । अभिगम्य महात्मानमर्चन्ति पुरुषोत्तमम् ।। ६.१२२. ॥

ete sendrāstrayo lokāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ | abhigamya mahātmānamarcanti puruṣottamam || 6.122. ||

एतत्तदुक्तमव्यक्तमक्षरं ब्रह्मनिर्मितम् । देवानां हृदयं सौम्य गुह्यं रामः परन्तपः ।। ६.१२२. ॥

etattaduktamavyaktamakṣaraṃ brahmanirmitam | devānāṃ hṛdayaṃ saumya guhyaṃ rāmaḥ parantapaḥ || 6.122. ||

अवाप्तं धर्मचरणं यशश्च विपुलं त्वया । रामं शुश्रूषता भक्त्या वैदेह्या सह सीतया ।। ६.१२२. ॥

avāptaṃ dharmacaraṇaṃ yaśaśca vipulaṃ tvayā | rāmaṃ śuśrūṣatā bhaktyā vaidehyā saha sītayā || 6.122. ||

स तथोक्त्वा महाबाहुर्लक्ष्मणं प्राञ्जलिं स्थितम् । उवाच राजा धर्मात्मा वैदेहीं वचनं शुभम् ।। ६.१२२. ॥

sa tathoktvā mahābāhurlakṣmaṇaṃ prāñjaliṃ sthitam | uvāca rājā dharmātmā vaidehīṃ vacanaṃ śubham || 6.122. ||

कर्तव्यो न तु वैदेहि मन्युस्त्यागमिमं प्रति । रामेम त्वद्विशुद्ध्यर्थं कृतमेतद्धितैषिणा ।। ६.१२२. ॥

kartavyo na tu vaidehi manyustyāgamimaṃ prati | rāmema tvadviśuddhyarthaṃ kṛtametaddhitaiṣiṇā || 6.122. ||

न त्वं सुभ्रु समाधेया पतिशुश्रूषणं प्रति । अवश्यं तु मया वाच्यमेष ते दैवतं परम् ।। ६.१२२. ॥

na tvaṃ subhru samādheyā patiśuśrūṣaṇaṃ prati | avaśyaṃ tu mayā vācyameṣa te daivataṃ param || 6.122. ||

इति प्रतिसमादिश्य पुत्रौ सीतां तथा स्नुषाम् । इन्द्रलोकं विमानेन ययौ दशरथो ज्वलन् ।। ६.१२२. ॥

iti pratisamādiśya putrau sītāṃ tathā snuṣām | indralokaṃ vimānena yayau daśaratho jvalan || 6.122. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे द्वाविंशत्युत्तरशततमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe dvāviṃśatyuttaraśatatamaḥ sargaḥ ||