Sarga 120

ततो हि दुर्मना रामः श्रुत्वैवं वदतां गिरः । दध्यौ मुहूर्तं धर्मात्मा बाष्पव्याकुललोचनः ।। ६.१२०. ॥

tato hi durmanā rāmaḥ śrutvaivaṃ vadatāṃ giraḥ | dadhyau muhūrtaṃ dharmātmā bāṣpavyākulalocanaḥ || 6.120. ||

ततो वैश्रवणो राजा यमश्चामित्रकर्शनः । सहस्राक्षो महेन्द्रश्च वरुणश्च परन्तपः ।। ६.१२०. ॥

tato vaiśravaṇo rājā yamaścāmitrakarśanaḥ | sahasrākṣo mahendraśca varuṇaśca parantapaḥ || 6.120. ||

षडर्धनयनः श्रीमान् महादेवो वृषध्वजः । कर्ता सर्वस्य लोकस्य ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ।। ६.१२०. ॥

ṣaḍardhanayanaḥ śrīmān mahādevo vṛṣadhvajaḥ | kartā sarvasya lokasya brahmā brahmavidāṃ varaḥ || 6.120. ||

एते सर्वे समागम्य विमानैः सूर्यसन्निभैः । आगम्य नगरीं लङ्कामभिजग्मुश्च राघवम् ।। ६.१२०. ॥

ete sarve samāgamya vimānaiḥ sūryasannibhaiḥ | āgamya nagarīṃ laṅkāmabhijagmuśca rāghavam || 6.120. ||

ततः सहस्ताभरणान् प्रगृह्य विपुलान् भुजान् । अब्रुवंस्त्रिदशश्रैष्ठाः प्राञ्जलिं राघवं स्थितम् ।। ६.१२०. ॥

tataḥ sahastābharaṇān pragṛhya vipulān bhujān | abruvaṃstridaśaśraiṣṭhāḥ prāñjaliṃ rāghavaṃ sthitam || 6.120. ||

कर्ता सर्वस्य लोकस्य श्रेष्ठो ज्ञानवतां वरः । उपेक्षसे कथं सीतां पतन्तीं हव्यवाहने ।। ६.१२०. ॥

kartā sarvasya lokasya śreṣṭho jñānavatāṃ varaḥ | upekṣase kathaṃ sītāṃ patantīṃ havyavāhane || 6.120. ||

कथं देवगणश्रेष्ठमात्मानं नावबुध्यसे । । ६.१२०. ॥

kathaṃ devagaṇaśreṣṭhamātmānaṃ nāvabudhyase | | 6.120. ||

ऋतधामा वसुः पूर्वं वसूनां त्वं प्रजापतिः । त्रयाणां त्वं हि लोकानामादिकर्ता स्वयम्प्रभुः । रुद्राणामष्टमो रुद्रः साध्यानामसि पञ्चमः ।। ६.१२०. ॥

ṛtadhāmā vasuḥ pūrvaṃ vasūnāṃ tvaṃ prajāpatiḥ | trayāṇāṃ tvaṃ hi lokānāmādikartā svayamprabhuḥ | rudrāṇāmaṣṭamo rudraḥ sādhyānāmasi pañcamaḥ || 6.120. ||

अश्विनौ चापि ते कर्णौ चन्द्रसूर्यौ च चक्षुषी । अन्ते चादौ च लोकानां दृश्यसे त्वं परन्तप ।। ६.१२०. ॥

aśvinau cāpi te karṇau candrasūryau ca cakṣuṣī | ante cādau ca lokānāṃ dṛśyase tvaṃ parantapa || 6.120. ||

उपेक्षसे च वैदेहीं मानुषः पाकृतो यथा । । ६.१२०. ॥

upekṣase ca vaidehīṃ mānuṣaḥ pākṛto yathā | | 6.120. ||

इत्युक्तो लोकपालैस्तैः स्वामी लोकस्य राघवः । अब्रवीत्रिदशश्रेष्ठान् रामो धर्मभृतां वरः ।। ६.१२०. ॥

ityukto lokapālaistaiḥ svāmī lokasya rāghavaḥ | abravītridaśaśreṣṭhān rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ || 6.120. ||

आत्मानं मानुषं मन्ये रामं दशरथात्मजम् । यो ऽहं यस्य यतश्चाहं भगवांस्तद् ब्रवीतु मे ।। ६.१२०. ॥

ātmānaṃ mānuṣaṃ manye rāmaṃ daśarathātmajam | yo 'haṃ yasya yataścāhaṃ bhagavāṃstad bravītu me || 6.120. ||

इति ब्रुवन्तं काकुत्स्थं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः । अब्रवीच्छृणु मे राम सत्यं सत्यपराक्रम ।। ६.१२०. ॥

iti bruvantaṃ kākutsthaṃ brahmā brahmavidāṃ varaḥ | abravīcchṛṇu me rāma satyaṃ satyaparākrama || 6.120. ||

भवान्नारायणो देवः श्रीमांश्चक्रायुधो विभुः । एकशृङ्गो वराहस्त्वं भूतभव्यसपत्नजित् ।। ६.१२०. ॥

bhavānnārāyaṇo devaḥ śrīmāṃścakrāyudho vibhuḥ | ekaśṛṅgo varāhastvaṃ bhūtabhavyasapatnajit || 6.120. ||

अक्षरं ब्रह्म सत्यं च मध्ये चान्ते च राघव । लोकानां त्वं परो धर्मो विष्वक्सेनश्चतुर्भुजः ।। ६.१२०. ॥

akṣaraṃ brahma satyaṃ ca madhye cānte ca rāghava | lokānāṃ tvaṃ paro dharmo viṣvaksenaścaturbhujaḥ || 6.120. ||

शार्ङ्गधन्वा हृषीकेशः पुरुषः पुरुषोत्तमः । अजितः खड्गधृद्विष्णुः कृष्णश्चैव बृहद्बलः ।। ६.१२०. ॥

śārṅgadhanvā hṛṣīkeśaḥ puruṣaḥ puruṣottamaḥ | ajitaḥ khaḍgadhṛdviṣṇuḥ kṛṣṇaścaiva bṛhadbalaḥ || 6.120. ||

सेनानीर्ग्रामणीश्च त्वं बुद्धिः सत्त्वं क्षमा दमः । प्रभवश्चाप्ययश्च त्वमुपेन्द्रो मधुसूदनः ।। ६.१२०. ॥

senānīrgrāmaṇīśca tvaṃ buddhiḥ sattvaṃ kṣamā damaḥ | prabhavaścāpyayaśca tvamupendro madhusūdanaḥ || 6.120. ||

इन्द्रकर्मा महेन्द्रस्त्वं पद्मनाभो रणान्तकृत् । शरण्यं शरणं च त्वामाहुर्दिव्या महर्षयः ।। ६.१२०. ॥

indrakarmā mahendrastvaṃ padmanābho raṇāntakṛt | śaraṇyaṃ śaraṇaṃ ca tvāmāhurdivyā maharṣayaḥ || 6.120. ||

सहस्रशृङ्गो वेदात्मा शतजिह्वो महर्षभः । । ६.१२०. ॥

sahasraśṛṅgo vedātmā śatajihvo maharṣabhaḥ | | 6.120. ||

त्वं त्रयाणां हि लोकानामादिकर्ता स्वयम्प्रभुः । सिद्धानामपि साध्यानामाश्रयश्चासि पूर्वजः ।। ६.१२०. ॥

tvaṃ trayāṇāṃ hi lokānāmādikartā svayamprabhuḥ | siddhānāmapi sādhyānāmāśrayaścāsi pūrvajaḥ || 6.120. ||

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमोङ्कारः परन्तपः । प्रभवं निधनं वा ते न विदुः को भवानिति ।। ६.१२०. ॥

tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvamoṅkāraḥ parantapaḥ | prabhavaṃ nidhanaṃ vā te na viduḥ ko bhavāniti || 6.120. ||

दृश्यसे सर्वभूतेषु ब्राह्मणेषु च गोषु च । दिक्षु सर्वासु गगने पर्वतेषु वनेषु च ।। ६.१२०. ॥

dṛśyase sarvabhūteṣu brāhmaṇeṣu ca goṣu ca | dikṣu sarvāsu gagane parvateṣu vaneṣu ca || 6.120. ||

सहस्रचरणः श्रीमान् शतशीर्षः सहस्रदृक् । त्वं धारयसि भूतानि वसुधां च सपर्वताम् ।। ६.१२०. ॥

sahasracaraṇaḥ śrīmān śataśīrṣaḥ sahasradṛk | tvaṃ dhārayasi bhūtāni vasudhāṃ ca saparvatām || 6.120. ||

अन्ते पृथिव्याः सलिले दृश्यसे त्वं महोरगः । त्रील्लोँकान् धारयन् राम देवगन्धर्वदानवान् ।। ६.१२०. ॥

ante pṛthivyāḥ salile dṛśyase tvaṃ mahoragaḥ | trīllom̐kān dhārayan rāma devagandharvadānavān || 6.120. ||

अहं ते हृदयं राम जिह्वा देवी सरस्वती । देवा गात्रेषु रोमाणि निर्मिता ब्रह्मणः प्रभो ।। ६.१२०. ॥

ahaṃ te hṛdayaṃ rāma jihvā devī sarasvatī | devā gātreṣu romāṇi nirmitā brahmaṇaḥ prabho || 6.120. ||

निमेषस्ते भवेद्रात्रिरुन्मेषस्ते भवेद्दिवा । संस्कारास्ते ऽभवन् वेदा न तदस्ति त्वया विना ।। ६.१२०. ॥

nimeṣaste bhavedrātrirunmeṣaste bhaveddivā | saṃskārāste 'bhavan vedā na tadasti tvayā vinā || 6.120. ||

जगत् सर्वं शरीरं ते स्थैर्यं ते वसुधातलम् । अग्निः कोपः प्रसादस्ते सोमः श्रीवत्सलक्षणः ।। ६.१२०. ॥

jagat sarvaṃ śarīraṃ te sthairyaṃ te vasudhātalam | agniḥ kopaḥ prasādaste somaḥ śrīvatsalakṣaṇaḥ || 6.120. ||

त्वया लोकास्त्रयः क्रान्ताः पुराणे विक्रमैस्त्रिभिः । महेन्द्रश्च कृतो राजा बलिं बद्ध्वा महासुरम् ।। ६.१२०. ॥

tvayā lokāstrayaḥ krāntāḥ purāṇe vikramaistribhiḥ | mahendraśca kṛto rājā baliṃ baddhvā mahāsuram || 6.120. ||

सीता लक्ष्मीर्भवान् विष्णुर्देवः कृष्णः प्रजापतिः । वधार्थं रावणस्येह प्रविष्टो मानुषीं तनुम् ।। ६.१२०. ॥

sītā lakṣmīrbhavān viṣṇurdevaḥ kṛṣṇaḥ prajāpatiḥ | vadhārthaṃ rāvaṇasyeha praviṣṭo mānuṣīṃ tanum || 6.120. ||

तदिदं नः कृतं कार्यं त्वया धर्मभृतां वर । निहतो रावणो राम प्रहृष्टो दिवमाक्रम ।। ६.१२०. ॥

tadidaṃ naḥ kṛtaṃ kāryaṃ tvayā dharmabhṛtāṃ vara | nihato rāvaṇo rāma prahṛṣṭo divamākrama || 6.120. ||

अमोघं बलवीर्यं ते अमोघस्ते पराक्रमः । अमोघं दर्शनं राम न च मोघः स्तवस्तव ।। ६.१२०. ॥

amoghaṃ balavīryaṃ te amoghaste parākramaḥ | amoghaṃ darśanaṃ rāma na ca moghaḥ stavastava || 6.120. ||

अमोघास्ते भविष्यन्ति भक्तिमन्तश्च ये नराः । । ६.१२०. ॥

amoghāste bhaviṣyanti bhaktimantaśca ye narāḥ | | 6.120. ||

ये त्वां देवं ध्रुवं भक्ताः पुराणं पुरुषोत्तमम् । प्राप्नुवन्ति सदा कामानिह लोके परत्र च ।। ६.१२०. ॥

ye tvāṃ devaṃ dhruvaṃ bhaktāḥ purāṇaṃ puruṣottamam | prāpnuvanti sadā kāmāniha loke paratra ca || 6.120. ||

इममार्षं स्तवं नित्यमितिहासं पुरातनम् । ये नराः कीर्तयिष्यन्ति नास्ति तेषां पराभवः ।। ६.१२०. ॥

imamārṣaṃ stavaṃ nityamitihāsaṃ purātanam | ye narāḥ kīrtayiṣyanti nāsti teṣāṃ parābhavaḥ || 6.120. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे विंशत्युत्तरशततमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe viṃśatyuttaraśatatamaḥ sargaḥ ||