Sarga 118

तां तु पार्श्वस्थितां प्रह्वां रामः सम्प्रेक्ष्य मैथिलीम् । हृदयान्तर्गतक्रोधो व्याहर्तुमुपचक्रमे ।। ६.११८. ॥

tāṃ tu pārśvasthitāṃ prahvāṃ rāmaḥ samprekṣya maithilīm | hṛdayāntargatakrodho vyāhartumupacakrame || 6.118. ||

एषा ऽसि निर्जिता भद्रे शत्रुं जित्वा मया रणे । पौरुषाद्यदनुष्ठेयं तदेतदुपपादितम् ।। ६.११८. ॥

eṣā 'si nirjitā bhadre śatruṃ jitvā mayā raṇe | pauruṣādyadanuṣṭheyaṃ tadetadupapāditam || 6.118. ||

गतो ऽस्म्यन्तममर्षस्य धर्षणा सम्प्रमार्जिता । अवमानश्च शत्रुश्च मया युगपदुद्धृतौ ।। ६.११८. ॥

gato 'smyantamamarṣasya dharṣaṇā sampramārjitā | avamānaśca śatruśca mayā yugapaduddhṛtau || 6.118. ||

अद्य मे पौरुषं दृष्टमद्य मे सफलः श्रमः । अद्य तीर्णप्रतिज्ञत्वात् प्रभवामीह चात्मनः ।। ६.११८. ॥

adya me pauruṣaṃ dṛṣṭamadya me saphalaḥ śramaḥ | adya tīrṇapratijñatvāt prabhavāmīha cātmanaḥ || 6.118. ||

या त्वं विरहिता नीता चलचित्तेन रक्षसा । दैवसम्पादितो दोषो मानुषेण मया जितः ।। ६.११८. ॥

yā tvaṃ virahitā nītā calacittena rakṣasā | daivasampādito doṣo mānuṣeṇa mayā jitaḥ || 6.118. ||

सम्प्राप्तमवमानं यस्तेजसा न प्रमार्जति । कस्तस्य पुरुषार्थो ऽस्ति पुरुषस्याल्पतेजसः ।। ६.११८. ॥

samprāptamavamānaṃ yastejasā na pramārjati | kastasya puruṣārtho 'sti puruṣasyālpatejasaḥ || 6.118. ||

लङ्घनं च समुद्रस्य लङ्कायाश्चावमर्दनम् । सफलं तस्य तच्छ्लाध्यं महत् कर्म हनूमतः ।। ६.११८. ॥

laṅghanaṃ ca samudrasya laṅkāyāścāvamardanam | saphalaṃ tasya tacchlādhyaṃ mahat karma hanūmataḥ || 6.118. ||

युद्धे विक्रमतश्चैव हितं मन्त्रयतश्च मे । सुग्रीवस्य ससैन्यस्य सफलो ऽद्य परिश्रमः ।। ६.११८. ॥

yuddhe vikramataścaiva hitaṃ mantrayataśca me | sugrīvasya sasainyasya saphalo 'dya pariśramaḥ || 6.118. ||

निर्गुणं भ्रातरं त्यक्त्वा यो मां स्वयमुपस्थितः । विभीषणस्य भक्तस्य सफलो ऽद्य परिश्रमः ।। ६.११८. ॥

nirguṇaṃ bhrātaraṃ tyaktvā yo māṃ svayamupasthitaḥ | vibhīṣaṇasya bhaktasya saphalo 'dya pariśramaḥ || 6.118. ||

इत्येवं ब्रुवतस्तस्य सीता रामस्य तद्वचः । मृगीवोत्फुल्लनयना बभूवाश्रुपरिप्लुता ।। ६.११८. ॥

ityevaṃ bruvatastasya sītā rāmasya tadvacaḥ | mṛgīvotphullanayanā babhūvāśrupariplutā || 6.118. ||

पश्यतस्तां तु रामस्य भूयः क्रोधो व्यवर्धत । प्रभूताज्यावसिक्त्स्य पावकस्येव दीप्यतः ।। ६.११८. ॥

paśyatastāṃ tu rāmasya bhūyaḥ krodho vyavardhata | prabhūtājyāvasiktsya pāvakasyeva dīpyataḥ || 6.118. ||

स बद्ध्वा भ्रुकुटीं वक्त्रे तिर्यक्प्रेक्षितलोचनः । अब्रवीत् परुषं सीतां मध्ये वानररक्षसाम् ।। ६.११८. ॥

sa baddhvā bhrukuṭīṃ vaktre tiryakprekṣitalocanaḥ | abravīt paruṣaṃ sītāṃ madhye vānararakṣasām || 6.118. ||

यत् कर्तव्यं मनुष्येण धर्षणां परिमार्जता । तत् कृतं सकलं सीते शत्रुहस्तादमर्षणात् ।। ६.११८. ॥

yat kartavyaṃ manuṣyeṇa dharṣaṇāṃ parimārjatā | tat kṛtaṃ sakalaṃ sīte śatruhastādamarṣaṇāt || 6.118. ||

निर्जिता जीवलोकस्य तपसा भावितात्मना । अगस्त्येन दुराधर्षा मुनिना दक्षिणेव दिक् ।। ६.११८. ॥

nirjitā jīvalokasya tapasā bhāvitātmanā | agastyena durādharṣā muninā dakṣiṇeva dik || 6.118. ||

विदितश्चास्तु ते भद्रे यो ऽयं रणपरिश्रमः । स तीर्णः सुहृदां वीर्यान्न त्वदर्थं मया कृतः ।। ६.११८. ॥

viditaścāstu te bhadre yo 'yaṃ raṇapariśramaḥ | sa tīrṇaḥ suhṛdāṃ vīryānna tvadarthaṃ mayā kṛtaḥ || 6.118. ||

रक्षता तु मया वृत्तमपावदं च सर्वशः । प्रख्यातस्यात्मवंशस्य न्यङ्गं च परिरक्षता ।। ६.११८. ॥

rakṣatā tu mayā vṛttamapāvadaṃ ca sarvaśaḥ | prakhyātasyātmavaṃśasya nyaṅgaṃ ca parirakṣatā || 6.118. ||

प्राप्तचारित्रसन्देहा मम प्रतिमुखे स्थिता । दीपो नेत्रातुरस्येव प्रतिकूला ऽसि मे दृढम् ।। ६.११८. ॥

prāptacāritrasandehā mama pratimukhe sthitā | dīpo netrāturasyeva pratikūlā 'si me dṛḍham || 6.118. ||

तद्गच्छ ह्यभ्यनुज्ञाता यथेष्टं जनकात्मजे । एता दश दिशो भद्रे कार्यमस्ति न मे त्वया ।। ६.११८. ॥

tadgaccha hyabhyanujñātā yatheṣṭaṃ janakātmaje | etā daśa diśo bhadre kāryamasti na me tvayā || 6.118. ||

कः पुमान् हि कुले जातः स्त्रियं परगृहोषिताम् । तेजस्वी पुनरादद्यात् सुहृल्लेख्येन चेतसा ।। ६.११८. ॥

kaḥ pumān hi kule jātaḥ striyaṃ paragṛhoṣitām | tejasvī punarādadyāt suhṛllekhyena cetasā || 6.118. ||

रावणाङ्कपरिभ्रष्टां दृष्टां दुष्टेन चक्षुषा । कथं त्वां पुनरादद्यां कुलं व्यपदिशन् महत् ।। ६.११८. ॥

rāvaṇāṅkaparibhraṣṭāṃ dṛṣṭāṃ duṣṭena cakṣuṣā | kathaṃ tvāṃ punarādadyāṃ kulaṃ vyapadiśan mahat || 6.118. ||

तदर्थं निर्जिता मे त्वं यशः प्रत्याहृतं मया । नास्ति मे त्वय्यभिष्वङ्गो यथेष्टं गम्यतामितः ।। ६.११८. ॥

tadarthaṃ nirjitā me tvaṃ yaśaḥ pratyāhṛtaṃ mayā | nāsti me tvayyabhiṣvaṅgo yatheṣṭaṃ gamyatāmitaḥ || 6.118. ||

इति प्रव्याहृतं भद्रे मयैतत् कृतबुद्धिना । लक्ष्मणे भरते वा त्वं कुरु बुद्धिं यथासुखम् ।। ६.११८. ॥

iti pravyāhṛtaṃ bhadre mayaitat kṛtabuddhinā | lakṣmaṇe bharate vā tvaṃ kuru buddhiṃ yathāsukham || 6.118. ||

सुग्रीवे वानरेन्द्रे वा राक्षसेन्द्रे विभीषणे । निवेशय मनः सीते यथा वा सुखमात्मनः ।। ६.११८. ॥

sugrīve vānarendre vā rākṣasendre vibhīṣaṇe | niveśaya manaḥ sīte yathā vā sukhamātmanaḥ || 6.118. ||

न हि त्वां रावणो दृष्ट्वा दिव्यरूपां मनोरमाम् । मर्षयेत चिरं सीते स्वगृहे परिवर्तिनीम् ।। ६.११८. ॥

na hi tvāṃ rāvaṇo dṛṣṭvā divyarūpāṃ manoramām | marṣayeta ciraṃ sīte svagṛhe parivartinīm || 6.118. ||

ततः प्रियार्हश्रवणा तदप्रियं प्रियादुपश्रुत्य चिरस्य मैथिली । मुमोच बाष्पं सुभृशं प्रवेपिता गजेन्द्रहस्ताभिहतेव सल्लकी ।। ६.११८. ॥

tataḥ priyārhaśravaṇā tadapriyaṃ priyādupaśrutya cirasya maithilī | mumoca bāṣpaṃ subhṛśaṃ pravepitā gajendrahastābhihateva sallakī || 6.118. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे अष्टादशोत्तरशततमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe aṣṭādaśottaraśatatamaḥ sargaḥ ||