Sarga 108

स रथं सारथिर्हृष्टः परसैन्यप्रधर्षणम् । गन्धर्वनगराकारं समुच्छ्रितपताकिनम् ।। ६.१०८. ॥

sa rathaṃ sārathirhṛṣṭaḥ parasainyapradharṣaṇam | gandharvanagarākāraṃ samucchritapatākinam || 6.108. ||

युक्तं परमसम्पन्नैर्वाजिभिर्हेममालिभिः । युद्धोपकरणैः पूर्णं पताकाध्वजमालिनम् ।। ६.१०८. ॥

yuktaṃ paramasampannairvājibhirhemamālibhiḥ | yuddhopakaraṇaiḥ pūrṇaṃ patākādhvajamālinam || 6.108. ||

ग्रसन्तमिव चाकाशं नादयन्तं वसुन्धराम् । प्रणाशं परसैन्यानां स्वसैन्यानां प्रहर्षणम् । रावणस्य रथं क्षिप्रं चोदयामास सारथिः ।। ६.१०८. ॥

grasantamiva cākāśaṃ nādayantaṃ vasundharām | praṇāśaṃ parasainyānāṃ svasainyānāṃ praharṣaṇam | rāvaṇasya rathaṃ kṣipraṃ codayāmāsa sārathiḥ || 6.108. ||

तमापतन्तं सहसा स्वनवन्तं महास्वनम् । रथं राक्षसराजस्य नरराजो ददर्श ह ।। ६.१०८.४ ।। । कृष्णवाजिसमायुक्तं युक्तं रौद्रेण वर्चसा । तडित्पताकागहनं दर्शितेन्द्रायुधायुधम् ।। ६.१०८. ॥

tamāpatantaṃ sahasā svanavantaṃ mahāsvanam | rathaṃ rākṣasarājasya nararājo dadarśa ha || 6.108.4 || | kṛṣṇavājisamāyuktaṃ yuktaṃ raudreṇa varcasā | taḍitpatākāgahanaṃ darśitendrāyudhāyudham || 6.108. ||

शरधारा विमुञ्चन्तं धारासारमिवाम्बुदम् । तं दृष्ट्वा मेघसङ्काशमापतन्तं रथं रिपोः ।। ६.१०८. ॥

śaradhārā vimuñcantaṃ dhārāsāramivāmbudam | taṃ dṛṣṭvā meghasaṅkāśamāpatantaṃ rathaṃ ripoḥ || 6.108. ||

गिरैर्वज्राभिमृष्टस्य दीर्यतः सदृशस्वनम् । विस्फारयन् वै वेगेन बालचन्द्रनतं धनुः ।। ६.१०८. ॥

girairvajrābhimṛṣṭasya dīryataḥ sadṛśasvanam | visphārayan vai vegena bālacandranataṃ dhanuḥ || 6.108. ||

उवाच मातलिं रामः सहस्राक्षस्य सारथिम् । । ६.१०८. ॥

uvāca mātaliṃ rāmaḥ sahasrākṣasya sārathim | | 6.108. ||

मातले पश्य संरब्धमापतन्तं रथं रिपोः । । ६.१०८. ॥

mātale paśya saṃrabdhamāpatantaṃ rathaṃ ripoḥ | | 6.108. ||

यथा ऽ ऽपसव्यं पतता वेगेन महता पुनः । समरे हन्तुमात्मानं तथा तेन कृता मतिः ।। ६.१०८. ॥

yathā ' 'pasavyaṃ patatā vegena mahatā punaḥ | samare hantumātmānaṃ tathā tena kṛtā matiḥ || 6.108. ||

तदप्रमादमातिष्ठन् प्रत्युद्गच्छ रथं रिपोः । विध्वंसयितुमिच्छामि वायुर्मेघमिवोत्थितम् ।। ६.१०८. ॥

tadapramādamātiṣṭhan pratyudgaccha rathaṃ ripoḥ | vidhvaṃsayitumicchāmi vāyurmeghamivotthitam || 6.108. ||

अविक्लवमसम्भ्रान्तमव्यग्रहृदयेक्षणम् । रश्मिसञ्चारनियतं प्रचोदय रथं द्रुतम् ।। ६.१०८. ॥

aviklavamasambhrāntamavyagrahṛdayekṣaṇam | raśmisañcāraniyataṃ pracodaya rathaṃ drutam || 6.108. ||

कामं न त्वं समाधेयः पुरन्दररथोचितः । युयुत्सुरहमेकाग्रः स्मारये त्वां न शिक्षये ।। ६.१०८. ॥

kāmaṃ na tvaṃ samādheyaḥ purandararathocitaḥ | yuyutsurahamekāgraḥ smāraye tvāṃ na śikṣaye || 6.108. ||

परितुष्टः स रामस्य तेन वाक्येन मातलिः । प्रचोदयामास रथं सुरसारथिसत्तमः ।। ६.१०८. ॥

parituṣṭaḥ sa rāmasya tena vākyena mātaliḥ | pracodayāmāsa rathaṃ surasārathisattamaḥ || 6.108. ||

अपसव्यं ततः कुर्वन् रावणस्य महारथम् । चक्रोत्क्षिप्तेन रजसा रावणं व्यवधानयत् ।। ६.१०८. ॥

apasavyaṃ tataḥ kurvan rāvaṇasya mahāratham | cakrotkṣiptena rajasā rāvaṇaṃ vyavadhānayat || 6.108. ||

ततः क्रुद्धो दशग्रीवस्ताम्रविस्फारितेक्षणः । रथप्रतिमुखं रामं सायकैरवधूनयत् ।। ६.१०८. ॥

tataḥ kruddho daśagrīvastāmravisphāritekṣaṇaḥ | rathapratimukhaṃ rāmaṃ sāyakairavadhūnayat || 6.108. ||

धर्षणामर्षितो रामो धैर्यं रोषेण लम्भयन् । जग्राह सुमहावेगमैन्द्रं युधि शरासनम् । शरांश्च सुमहातेजाः सूर्यरश्मिसमप्रभान् ।। ६.१०८. ॥

dharṣaṇāmarṣito rāmo dhairyaṃ roṣeṇa lambhayan | jagrāha sumahāvegamaindraṃ yudhi śarāsanam | śarāṃśca sumahātejāḥ sūryaraśmisamaprabhān || 6.108. ||

तदोपोढं महद्युद्धमन्योन्यवधकाङ्क्षिणोः । परस्पराभिमुखयोर्दृप्तयोरिव सिंहयोः ।। ६.१०८. ॥

tadopoḍhaṃ mahadyuddhamanyonyavadhakāṅkṣiṇoḥ | parasparābhimukhayordṛptayoriva siṃhayoḥ || 6.108. ||

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । समेयुर्द्वैरथं दृष्टुं रावणक्षयकाङ्क्षिणः ।। ६.१०८. ॥

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ | sameyurdvairathaṃ dṛṣṭuṃ rāvaṇakṣayakāṅkṣiṇaḥ || 6.108. ||

समुत्पेतुरथोत्पाता दारुणा रोमहर्षणाः । रावणस्य विनाशाय राघवस्य जयाय च ।। ६.१०८. ॥

samutpeturathotpātā dāruṇā romaharṣaṇāḥ | rāvaṇasya vināśāya rāghavasya jayāya ca || 6.108. ||

ववर्ष रुधिरं देवो रावणस्य रथोपरि । वाता मण्डलिनस्तीक्ष्णा ह्यपसव्यं प्रचक्रमुः ।। ६.१०८. ॥

vavarṣa rudhiraṃ devo rāvaṇasya rathopari | vātā maṇḍalinastīkṣṇā hyapasavyaṃ pracakramuḥ || 6.108. ||

महद् गृध्रकुलं चास्य भ्रममाणं नभस्स्थले । येन येन रथो याति तेन तेन प्रधावति ।। ६.१०८. ॥

mahad gṛdhrakulaṃ cāsya bhramamāṇaṃ nabhassthale | yena yena ratho yāti tena tena pradhāvati || 6.108. ||

सन्ध्यया चावृता लङ्का जपापुष्पनिकाशया । दृश्यते सम्प्रदीप्तेव दिवसे ऽपि वसुन्धरा ।। ६.१०८. ॥

sandhyayā cāvṛtā laṅkā japāpuṣpanikāśayā | dṛśyate sampradīpteva divase 'pi vasundharā || 6.108. ||

सनिर्घाता महोल्काश्च सम्प्रचेरुर्महास्वनाः । विषादयंस्ते रक्षांसि रावणस्य तदा ऽहिताः ।। ६.१०८. ॥

sanirghātā maholkāśca sampracerurmahāsvanāḥ | viṣādayaṃste rakṣāṃsi rāvaṇasya tadā 'hitāḥ || 6.108. ||

रावणश्च यतस्तत्र सञ्चचाल वसुन्धरा । रक्षसां च प्रहरतां गृहीता इव बाहवः ।। ६.१०८. ॥

rāvaṇaśca yatastatra sañcacāla vasundharā | rakṣasāṃ ca praharatāṃ gṛhītā iva bāhavaḥ || 6.108. ||

ताम्राः पीताः सिताश्वेताः पतिताः सूर्यरश्मयः । दृश्यन्ते रावणस्याङ्गे पर्वतस्येव धातवः ।। ६.१०८. ॥

tāmrāḥ pītāḥ sitāśvetāḥ patitāḥ sūryaraśmayaḥ | dṛśyante rāvaṇasyāṅge parvatasyeva dhātavaḥ || 6.108. ||

गृध्रैरनुगताश्चास्य वमन्त्यो ज्वलनं मुखैः । प्रणेदुर्मुखमीक्षन्त्यः संरब्धमशिवं शिवाः ।। ६.१०८. ॥

gṛdhrairanugatāścāsya vamantyo jvalanaṃ mukhaiḥ | praṇedurmukhamīkṣantyaḥ saṃrabdhamaśivaṃ śivāḥ || 6.108. ||

प्रतिकूलं ववौ वायू रणे पांसून् समाकिरन् । तस्य राक्षसराजस्य कुर्वन् दृष्टिविलोपनम् ।। ६.१०८. ॥

pratikūlaṃ vavau vāyū raṇe pāṃsūn samākiran | tasya rākṣasarājasya kurvan dṛṣṭivilopanam || 6.108. ||

निपेतुरिन्द्राशनयः सैन्ये चास्य समन्ततः । दुर्विषह्यस्वना घोरा विना जलधरस्वनम् ।। ६.१०८. ॥

nipeturindrāśanayaḥ sainye cāsya samantataḥ | durviṣahyasvanā ghorā vinā jaladharasvanam || 6.108. ||

दिशश्च प्रदिशः सर्वा बभूवुस्तिमिरावृताः । पांसुवर्षेण महता दुर्दर्शं च नभो ऽभवत् ।। ६.१०८. ॥

diśaśca pradiśaḥ sarvā babhūvustimirāvṛtāḥ | pāṃsuvarṣeṇa mahatā durdarśaṃ ca nabho 'bhavat || 6.108. ||

कुर्वन्त्यः कलहं घोरं शारिकास्तद्रथं प्रति । निपेतुः शतशस्तत्र दारुणं दारुणारुताः ।। ६.१०८. ॥

kurvantyaḥ kalahaṃ ghoraṃ śārikāstadrathaṃ prati | nipetuḥ śataśastatra dāruṇaṃ dāruṇārutāḥ || 6.108. ||

जघनेभ्यः स्फुलिङ्गांश्च नेत्रेभ्यो ऽश्रूणि सन्ततम् । मुमुचुस्तस्य तुरगास्तुल्यमग्निं च वारि च ।। ६.१०८. ॥

jaghanebhyaḥ sphuliṅgāṃśca netrebhyo 'śrūṇi santatam | mumucustasya turagāstulyamagniṃ ca vāri ca || 6.108. ||

एवम्प्रकारा बहवः समुत्पाता भयावहाः । रावणस्य विनाशाय दारुणाः सम्प्रजज्ञिरे ।। ६.१०८. ॥

evamprakārā bahavaḥ samutpātā bhayāvahāḥ | rāvaṇasya vināśāya dāruṇāḥ samprajajñire || 6.108. ||

रामस्यापि निमित्तानि सौम्यानि च शुभानि च । बभूवुर्जयशंसीनि प्रादुर्भूतानि सर्वशः ।। ६.१०८. ॥

rāmasyāpi nimittāni saumyāni ca śubhāni ca | babhūvurjayaśaṃsīni prādurbhūtāni sarvaśaḥ || 6.108. ||

निमित्तानि च सौम्यानि राघवः स्वजयाय च । दृष्ट्वा परमसंहृष्टो हतं मेने च रावणम् ।। ६.१०८. ॥

nimittāni ca saumyāni rāghavaḥ svajayāya ca | dṛṣṭvā paramasaṃhṛṣṭo hataṃ mene ca rāvaṇam || 6.108. ||

ततो निरीक्ष्यात्मगतानि राघवो रणे निमित्तानि निमित्तकोविदः । जगाम हर्षं च परां च निर्वृत्तिं चकार युद्धे ह्यधिकं च विक्रमम् ।। ६.१०८. ॥

tato nirīkṣyātmagatāni rāghavo raṇe nimittāni nimittakovidaḥ | jagāma harṣaṃ ca parāṃ ca nirvṛttiṃ cakāra yuddhe hyadhikaṃ ca vikramam || 6.108. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे अष्टोत्तरशततमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe aṣṭottaraśatatamaḥ sargaḥ ||