Ramayana · Sarga 5.49

Sarga 49

सर्गः 49

Hanuman wonders at the splendour and glory of Ravana

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish allHindi allWord meanings allHinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
49.1VR-5-49-1

ततः स कर्मणा तस्य विस्मितो भीमविक्रमः । हनुमान् रोषताम्राक्षो रक्षोधिपमवैक्षत ।। ५.४९. ॥

tataḥ sa karmaṇā tasya vismito bhīmavikramaḥ | hanumān roṣatāmrākṣo rakṣodhipamavaikṣata || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ततःthenभीमविक्रमःof fierce valourसः हनुमान्that Hanumanतस्यhisतेन कर्मणाby that actविस्मितःastonishedरोषताम्राक्षःeyes red with angerरक्षोधिपम्demon kingअवैक्षतbeheld.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe highly courageous Hanuman, astonished at the action (of binding and dragging him to the court) by the demon king looked at him with eyes turned red in anger.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इन्द्रजित् के उस नीतिपूर्ण कर्म से विस्मित तथा रावण के सीताहरण आदि कर्मों से कुपित हो रोष से लाल आँखें किये भयंकर पराक्रमी हनुमान जी ने राक्षसराज रावण की ओर देखा

Hinglish
49.2VR-5-49-2

भ्राजमानं महार्हेण काञ्चनेन विराजता । मुक्ताजालावृतेनाथ मुकुटेन महाद्युतिम् ।। ५.४९. ॥

bhrājamānaṃ mahārheṇa kāñcanena virājatā | muktājālāvṛtenātha mukuṭena mahādyutim || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
महार्हेणof innate splendourकाञ्चनेनwith a goldenविराजताshiningअथandमुक्ताजालावृतेनcovered with strings of pearlsमकुटेनwith crownभ्राजमानम्shiningमहाद्युतिम्glittering.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset(Hanuman looked at Ravana) of innate splendour, who shone with a glittering crown of gold glowing, encircled with strings of pearls.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वह महातेजस्वी राक्षसराज सोने के बने हुए बहुमूल्य एवं दीप्तिमान् मुकुट से, जिसमें मोतियों का काम किया हुआ था, उद्भासित हो रहा था

Hinglish
49.3VR-5-49-3

वज्रसंयोगसंयुक्तैर्महार्हमणिविग्रहैः । हैमैराभरणैश्चित्रैर्मनसेव प्रकल्पितैः ।। ५.४९. ॥

vajrasaṃyogasaṃyuktairmahārhamaṇivigrahaiḥ | haimairābharaṇaiścitrairmanaseva prakalpitaiḥ || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वज्रसंयोगसंयुक्तै:studded with diamondsमहार्हमणिविग्रहैःadorned with small motifs made of precious gemsमनसाby imaginationप्रकल्पितैरिवas if createdचित्रैःwonderfulहैमैःgoldenआभरणैःwith ornaments.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHe was decked with wonderful golden ornaments studded with diamonds and had small motifs of precious gems fixed to them. They were as though designed by imagination. (An ornament made with the hand connot be so fine and delicate.)

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उसके विभिन्न अङ्गों में सोने के विचित्र आभूषण ऐसे सुन्दर लगते थे मानो मानसिक संकल्प द्वारा बनाये गये हों। उनमें हीरे तथा बहुमूल्य मणिरत्न जड़े हुए थे, उन आभूषणों से रावण की अद्भुत शोभा होती थी

Hinglish
49.4VR-5-49-4

महार्हक्षौमसंवीतं रक्तचन्दनरूषितम् । स्वनुलिप्तं विचित्राभिर्विविधाभिश्च भक्तिभिः ।। ५.४९. ॥

mahārhakṣaumasaṃvītaṃ raktacandanarūṣitam | svanuliptaṃ vicitrābhirvividhābhiśca bhaktibhiḥ || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
महार्हक्षौमसंवीतम्dressed in exquisite silkरक्तचन्दनरूषितम्smeared with red sandal pasteविचित्राभिःwith wonderfulविविधाभिश्चwith many kindsभक्तिभिःwith ornamental designs drawnस्वानुलिप्तम्smeared with unguents.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHe was dressed in exquisite silk and smeared with red sandal paste and had many ornamental designs drawn on his body with fragrant unguents.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)बहुमूल्य रेशमी वस्त्र उसके शरीर की शोभा बढ़ा रहे थे। वह लाल चन्दन से चर्चित था और भाँतिभाँति की विचित्र रचनाओं से युक्त सुन्दर अङ्गरागों से उसका सारा अङ्ग सुशोभित हो रहा था

Hinglish
49.5VR-5-49-5

विवृतैर्दर्शनीयैश्च रक्ताक्षैर्भीमदर्शनैः । दीप्ततीक्ष्णमहादंष्ट्रैः प्रलम्बदशनच्छदैः ।। ५.४९. ॥

vivṛtairdarśanīyaiśca raktākṣairbhīmadarśanaiḥ | dīptatīkṣṇamahādaṃṣṭraiḥ pralambadaśanacchadaiḥ || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
दर्शनीयैःappearedरक्ताक्षैःwith bloodred eyesभीमदर्शनैःwith terrible looksदीप्ततीक्ष्णमहादंष्ट्रैःwith shining sharp big teethप्रलम्बदशनच्छदैःwith drooping lipsदशभिःwith tenशिरोभिःwith headsविचित्रैःwonderfulनानाव्यालसमाकीर्णैःwith different kinds of beastsशिखरैःwith peaksमन्दरम् इवlike Mandara mountainभ्राजमानंsplendidमहौजसम्lustrousवीरम्hero.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHe appeared terrible with bloodred eyes, shining sharp big teeth, drooping lips and ten heads, which looked like ten peaks of mountain Mandara inhabited by various beasts. He was heroic, powerful and splendid.

This translation covers verses 49.5–49.6 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उसकी आँखें देखने योग्य लाल-लाल और भयावनी थीं; उनसे और चमकीली तीखी एवं बड़ीबड़ी दाढ़ों तथा लंबे-लंबे ओठों के कारण उसकी विचित्र शोभा होती थी

Hinglish
49.6VR-5-49-6

शिरोभिर्दशभिर्वीरं भ्राजमानं महौजसम् । नानाव्यालसमाकीर्णैः शिखरैरिव मन्दरम् ।। ५.४९. ॥

śirobhirdaśabhirvīraṃ bhrājamānaṃ mahaujasam | nānāvyālasamākīrṇaiḥ śikharairiva mandaram || 5.49. ||

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वीर हनुमान जी ने देखा, अपने दस मस्तकों से सुशोभित महाबली रावण नाना प्रकार के सोसे भरे हुए अनेक शिखरों द्वारा शोभा पाने वाले मन्दराचल के समान प्रतीत हो रहा है

HinglishWord meanings are shown with verse 49.5English is translated together with verse 49.5
49.7VR-5-49-7

नीलाञ्जनचयप्रख्यं हारेणोरसि राजता । पूर्णचन्द्राभवक्रेण सबलाकमिवाम्बुदम् ।। ५.४९. ॥

nīlāñjanacayaprakhyaṃ hāreṇorasi rājatā | pūrṇacandrābhavakreṇa sabalākamivāmbudam || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
नीलाञ्जनचयप्रख्यम्like a black mountain of collyriumउरसिon the chestराजताby the illuminingहारेणwith a pearl necklaceपूर्णचन्द्राभवक्त्रेणwith a face like the fullmoonबलाकम्with cranes aroundअम्बुदमिवlike a cloud.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHe was like a black mountain of collyrium, and with a face like the fullmoon. With a pearl necklace illumining his chest he appeared like a cloud lit up by the fullmoon with white cranes flying across. (The white pearlnecklace moving on his chest appeared like a row of cranes flying through the black cloud.)

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उसका शरीर काले कोयले के ढेर की भाँति काला था और वक्षःस्थल चमकीले हार से विभूषित था। वह पूर्ण चन्द्र के समान मनोरम मुखद्वारा प्रातःकाल के सूर्य से युक्त मेघ की भाँति शोभा पा रहा था

Hinglish
49.8VR-5-49-8

बाहुभिर्बद्धकेयूरैश्चन्दनोत्तमरूषितैः । भ्राजमानाङ्गदैः पीनैः पञ्चशीर्षौरिवोरगैः ।। ५.४९. ॥

bāhubhirbaddhakeyūraiścandanottamarūṣitaiḥ | bhrājamānāṅgadaiḥ pīnaiḥ pañcaśīrṣaurivoragaiḥ || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
बद्धकेयूरैःwearing armletsचन्दनोत्तमरूषितैःsmeared with choicest fragrants of sandalभ्राजमानाङ्गदैःwith shiningपीनैःstout onesपञ्चशीर्षैःfive headedउरगैरिवlike serpentsबाहुभिःwith arms.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAdorned with armlets (keyura), smeared with choicest sandal paste, his shining, stout armlets appeared like many fivehooded serpents (fingers appearing like hoods).

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)जिनमें केयूर बँधे थे, उत्तम चन्दन का लेप हुआ था और चमकीले अङ्गद शोभा दे रहे थे, उन भयंकर भुजाओं से सुशोभित रावण ऐसा जान पड़ता था, मानो । पाँच सिरवाले अनेक साँसे सेवित हो रहा हो

Hinglish
49.9VR-5-49-9

महति स्फाटिके चित्रे रत्नसंयोगसंस्कृते । उत्तमास्तरणास्तीर्णे सूपविष्टं वरासने ।। ५.४९. ॥

mahati sphāṭike citre ratnasaṃyogasaṃskṛte | uttamāstaraṇāstīrṇe sūpaviṣṭaṃ varāsane || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रत्नसंयोगसंस्कृतेencrusted with precious stonesचित्रेa wonderful oneउत्तमास्तरणास्तीर्णेcovered with beautiful carpetsस्फाटिकेwith crystalsमहतिhuge oneवरासनेa magnificent throneसूपविष्टम्well seated.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset(He was) seated on a huge magnificent throne of crystal encrusted with precious stones and overspread with a wonderful carpet.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वह स्फटिकमणि के बने हुए विशाल एवं सुन्दर सिंहासन पर, जो नाना प्रकार के रत्नों के संयोग से चित्रित, विचित्र तथा सुन्दर बिछौनों से आच्छादित था, बैठा हुआ था

Hinglish
49.10VR-5-49-10

अलंकृताभिरत्यर्थं प्रमदाभिः समन्ततः । वालव्यजनहस्ताभिरारात् समुपसेवितम् ।। ५.४९. ॥

alaṃkṛtābhiratyarthaṃ pramadābhiḥ samantataḥ | vālavyajanahastābhirārāt samupasevitam || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अत्यर्थम्exceedingly wellअलङ्कृताभिःwith decorated onesवालव्यजनहस्ताभिःholding whisks in their handsप्रमदाभिःwith beautiful girlsसमन्ततःall overआरात्the vicinityसमुपसेवितम्attended on him.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetYoung and beautiful girls decorated exceedingly well holding whisks all over the vicinity attended on him.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वस्त्र और आभूषणों से खूब सजी हुई बहुत-सी युवतियाँ हाथ में चँवर लिये सब ओर से आस-पास खड़ी हो उसकी सेवा करती थीं

Hinglish
49.11VR-5-49-11

दुर्धरेण प्रहस्तेन महापार्श्वेन रक्षसा । मन्त्रिभिर्मन्त्रतत्त्वज्ञैर्निकुम्भेन च मन्त्रिणा ।। ५.४९. ॥

durdhareṇa prahastena mahāpārśvena rakṣasā | mantribhirmantratattvajñairnikumbhena ca mantriṇā || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
दुर्धरेणby Durdharaप्रहस्तेनby Prahastaरक्षसाby the ogresमहापार्श्वेनby Mahaparsvaमन्त्रिणाby the ministersनिकुम्भेनby Nikumbhaमन्त्रतत्त्वज्ञैःwith learned onesमन्त्रिभिःwith ministersबलदर्पितैःwith arrogant onesचतुर्भिःwith fourरक्षोभिःwith demonsसुखोपविष्टम्comfortably seatedचतुर्भिःwith fourसागरैःwith oceansपरिवृतम्surroundedकृत्स्नम्entireलोकम् इवlike the world.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHe was attended by Durdhara, Prahasta, Mahaparsva and Nikumbha who were his learned ministers. Seated comfortably and attended by the four arrogant ministers, he was puffed with pride of their strength and appeared like the entire world surrounded by four oceans.

This translation covers verses 49.11–49.12 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)मन्त्र-तत्त्व को जानने वाले दुर्धर, प्रहस्त, महापार्श्व तथा निकुम्भ—ये चार राक्षसजातीय मन्त्री उसके पास बैठे थे। उन चारों राक्षसों से घिरा हुआ बलाभिमानी रावण चार समुद्रों से घिरे हुए समस्त भूलोक की भाँति शोभा पा रहा था

This Hindi translation covers verses 49.11–49.12 together.

Hinglish
49.12VR-5-49-12

सुखोपविष्टं रक्षोभिश्चतुर्भिर्बलदर्पितैः । कृत्स्न परिवृतं लोकं चतुर्भिरिव सागरैः ।। ५.४९. ॥

sukhopaviṣṭaṃ rakṣobhiścaturbhirbaladarpitaiḥ | kṛtsna parivṛtaṃ lokaṃ caturbhiriva sāgaraiḥ || 5.49. ||

HinglishWord meanings are shown with verse 49.11English is translated together with verse 49.11Hindi is translated together with verse 49.11
49.13VR-5-49-13

सचिवैर्मन्त्रतत्त्वज्ञैरन्यैश्च शुभबुद्धिभिः । अन्वास्यमानं रक्षोभिः सुरैरिव सुरेश्वरम् ।। ५.४९. ॥

sacivairmantratattvajñairanyaiśca śubhabuddhibhiḥ | anvāsyamānaṃ rakṣobhiḥ surairiva sureśvaram || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मन्त्रतत्त्वज्ञैःby learned onesशुभबुद्धिभिःby the intellectualsमन्त्रिभिःwith ministersअन्यैःwith othersरक्षोभिःwith ogresसुरैःwith surasसुरेश्वरम् इवlike Indraअन्वास्यमानम्attended him.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHe was attended by ogres including ministers who were intellectuals and adept in counselling. He appeared like lord Indra attended by the gods.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)जैसे देवता देवराज इन्द्र को सान्त्वना देते हैं, उसी प्रकार मन्त्र-तत्त्व के ज्ञाता मन्त्री तथा दूसरे-दूसरे शुभचिन्तक सचिव उसे आश्वासन दे रहे थे

Hinglish
49.14VR-5-49-14

अपश्यद्राक्षसपतिं हनुमानतितेजसम् । विष्ठितं मेरुशिखरे सतोयमिव तोयदम् ।। ५.४९. ॥

apaśyadrākṣasapatiṃ hanumānatitejasam | viṣṭhitaṃ meruśikhare satoyamiva toyadam || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
हनुमान्Hanumanअतितेजसम्highly resplendentमेरुशिखरेon the peak of mount Meruविष्ठितम्seatedसतोयम्laden with waterतोयदम् इवlike cloudराक्षसपतिम्demon kingअपश्यत्saw.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHanuman saw the highly resplendent giant king (seated on the throne) who appeared like a cloud laden with water appearing on the peak of mount Meru.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इस प्रकार हनुमान जी ने मन्त्रियों से घिरे हुए अत्यन्त तेजस्वी, सिंहासनारूढ़ राक्षसराज रावण को मेरुशिखर पर विराजमान सजल जलधर के समान देखा

Hinglish
49.15VR-5-49-15

स तैः संपीड्यमानो ऽपि रक्षोभिर्भीमविक्रमैः । विस्मयं परमं गत्वा रक्षोधिपमवैक्षत ।। ५.४९. ॥

sa taiḥ saṃpīḍyamāno 'pi rakṣobhirbhīmavikramaiḥ | vismayaṃ paramaṃ gatvā rakṣodhipamavaikṣata || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सःheभीमविक्रमैःby those of fierce valourरक्षोभिःby ogresसम्पीड्यमानोऽपिeven though pressed hardपरमम्greatविस्मयम्wonderगत्वाexperiencingरक्षोधिपम्king of demonsअवैक्षतsaw.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHanuman looked at the demon king with great amazement even while he was dealt harshly by the demons of fierce valour.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उन भयानक पराक्रमी राक्षसों से पीड़ित होने पर भी हनुमान् जी अत्यन्त विस्मित होकर राक्षसराज रावण को बड़े गौर से देखते रहे

Hinglish
49.16VR-5-49-16

भ्राजमानं ततो दृष्ट्वा हनुमान् राक्षसेश्वरम् । मनसा चिन्तयामास तेजसा तस्य मोहितः ।। ५.४९. ॥

bhrājamānaṃ tato dṛṣṭvā hanumān rākṣaseśvaram | manasā cintayāmāsa tejasā tasya mohitaḥ || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ततःthenहनुमान्Hanumanभ्राजमानम्splendidराक्षसेश्वरम्lord of ogresदृष्ट्वाafter seeingतस्यhisतेजसाby splendourमोहितःdismayedमनसाin mindचिन्तयामासstarted thinking.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSeeing the splendour of the lord of demons, Hanuman was dimayed and started thinking thus:

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उस दीप्तिशाली राक्षसराज को अच्छी तरह देखकर उसके तेज से मोहित हो हनुमान् जी मन-ही-मन इस प्रकार विचार करने लगे-

Hinglish
49.17VR-5-49-17

अहो रूपमहो धैर्यमहो सत्त्वमहो द्युतिः । अहो राक्षसराजस्य सर्वलक्षणयुक्तता ।। ५.४९. ॥

aho rūpamaho dhairyamaho sattvamaho dyutiḥ | aho rākṣasarājasya sarvalakṣaṇayuktatā || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राक्षसराजस्यRavana'sरूपम्formअहोoh, wonderfulधैर्यम्courageअहोamazingसत्त्वम्powerअहोis greatद्युतिःglowअहोgreatसर्वलक्षणयुक्तताendowment of all meritsअहोhow great.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'Oh what charm what courage what strength what splendour How great is this demonking, an endowment of all merits.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘अहो! इस राक्षसराज का रूप कैसा अद्भुत है! कैसा अनोखा धैर्य है। कैसी अनुपम शक्ति है! और कैसा आश्चर्यजनक तेज है! इसका सम्पूर्ण राजोचित लक्षणों से सम्पन्न होना कितने आश्चर्यकी बात है!

Hinglish
49.18VR-5-49-18

यद्यधर्मो न बलवान् स्यादयं राक्षसेश्वरः । स्यादय सुरलोकस्य सशक्रस्यापि रक्षिता ।। ५.४९. ॥

yadyadharmo na balavān syādayaṃ rākṣaseśvaraḥ | syādaya suralokasya saśakrasyāpi rakṣitā || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अयम्thisअधर्मःunrighteousnessबलवान्powerfulन स्याद्यदिif it was notअयम्thisराक्षसेश्वरःlord of demonsसशक्रस्यincluding Indraसुरलोकस्यापिeven of the world of godsरक्षिताlordस्यात्would become.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'If only this lord of demons was not unrighteous, he could have become even the lord (protector) of gods including Indra.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘यदि इसमें प्रबल अधर्म न होता तो यह राक्षसराज रावण इन्द्रसहित सम्पूर्ण देवलोक का संरक्षक हो सकता था

Hinglish
49.19VR-5-49-19

अस्य क्रूरैर्नृशंसैश्च कर्मभिर्लोककुत्सितैः । तेन बिभ्यति खल्वस्माल्लोकाः सामरदानवाः ।। ५.४९. ॥

asya krūrairnṛśaṃsaiśca karmabhirlokakutsitaiḥ | tena bibhyati khalvasmāllokāḥ sāmaradānavāḥ || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
क्रूरैःwith cruelनृशंसैश्चwickedलोककुत्सितैःcontemptible to the peopleअस्य कर्मभिःby his deedsसामरदानवाःeven the demons and godsसर्वेallलोकाःpeople of the worldअस्मात्from hisबिभ्यति हिget sacredअयम्this personक्रुद्धःbecomes angryजगत्the worldएकार्णवम्one oceanकर्तुम्to renderउत्सहते हिindeed he will intend.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'This Ravana has done many cruel, fierce and contemptible deeds. That is why even the demons, gods and all the people of this world get scared of him. He will render the entire world into a single ocean when he turns angry'.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘इसके लोकनिन्दित क्रूरतापूर्ण निष्ठुर कर्मो के कारण देवताओं और दानवोंसहित सम्पूर्ण लोक इससे भयभीत रहते हैं। यह कुपित होने पर समस्त जगत् को एकार्णव में निमग्न कर सकता है संसार में प्रलय मचा सकता है।’ अमित तेजस्वी राक्षसराज के प्रभाव को देखकर वे बुद्धिमान् वानरवीर ऐसी अनेक प्रकार की चिन्ताएँ करते रहे

This Hindi translation covers verses 49.19–49.20 together.

Hinglish
49.20VR-5-49-20

अयं ह्युत्सहते क्रुद्धः कर्तुमेकार्णवं जगत् । इति चिन्तां बहुविधामकरोन्मतिमान् हरिः । दृष्ट्वा राक्षसराजस्य प्रभावममितौजसः ।। ५.४९. ॥

ayaṃ hyutsahate kruddhaḥ kartumekārṇavaṃ jagat | iti cintāṃ bahuvidhāmakaronmatimān hariḥ | dṛṣṭvā rākṣasarājasya prabhāvamamitaujasaḥ || 5.49. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अमितौजसःbrilliantराक्षसराजस्यRavana'sप्रभावम्powerदृष्ट्वाafter seeingमतिमान्intelligentहरिःHanumanइतिin this wayबहुविधाम्many waysचिन्ताम्thoughtअकरोत्entertained.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetMany such thoughts crossed Hanuman's intelligent mind on seeing Ravana's brilliance and power. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकोनपञ्चाशस्सर्गः।। Thus ends the fortyninth sarga of Sundarakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

HinglishHindi is translated together with verse 49.19