Sarga 3

स लम्ब शिखरे लम्बे लम्ब तोयद सम्निभे । सत्त्वम् आस्थाय मेधावी हनुमान् मारुत आत्मजः ॥

sa lamba śikhare lambe lamba toyada samnibhe | sattvam āsthāya medhāvī hanumān māruta ātmajaḥ ||

निशि लन्काम् महा सत्त्वः विवेश कपि कुन्जरः । रम्य कानन तोय आढ्याम् पुरीम् रावण पालिताम् ॥

niśi lankām mahā sattvaḥ viveśa kapi kunjaraḥ | ramya kānana toya āḍhyām purīm rāvaṇa pālitām ||

शारद अम्बु धर प्रख्यैः भवनैः उपशोभिताम् । सागर उपम निर्घोषाम् सागर अनिल सेविताम् ॥

śārada ambu dhara prakhyaiḥ bhavanaiḥ upaśobhitām | sāgara upama nirghoṣām sāgara anila sevitām ||

सुपुष्ट बल सम्गुप्ताम् यथैव विटपावतीम् । चारु तोरण निर्यूहाम् पाण्डुर द्वार तोरणाम् ॥

supuṣṭa bala samguptām yathaiva viṭapāvatīm | cāru toraṇa niryūhām pāṇḍura dvāra toraṇām ||

भुजग आचरिताम् गुप्ताम् शुभाम् भोगवतीम् इव । ताम् सविद्युत् घन आकीर्णाम् ज्योतिः मार्ग निषेविताम् ॥

bhujaga ācaritām guptām śubhām bhogavatīm iva | tām savidyut ghana ākīrṇām jyotiḥ mārga niṣevitām ||

चण्ड मारुत निर्ह्रादाम् यथा इन्द्रस्य अमरावतीम् । शातकुम्भेन महता प्राकारेण अभिसम्वृताम् ॥

caṇḍa māruta nirhrādām yathā indrasya amarāvatīm | śātakumbhena mahatā prākāreṇa abhisamvṛtām ||

किन्किणी जाल घोषाभिः पताकाभिः अलम्कृताम् । आसाद्य सहसा हृष्टः प्राकारम् अभिपेदिवान् ॥

kinkiṇī jāla ghoṣābhiḥ patākābhiḥ alamkṛtām | āsādya sahasā hṛṣṭaḥ prākāram abhipedivān ||

विस्मय आविष्ट हृदयः पुरीम् आलोक्य सर्वतः । जाम्बूनदमयैः द्वारैः वैदूर्य कृत वेदिकैः ॥

vismaya āviṣṭa hṛdayaḥ purīm ālokya sarvataḥ | jāmbūnadamayaiḥ dvāraiḥ vaidūrya kṛta vedikaiḥ ||

मणि स्फटिक मुक्ताभिः मणि कुट्टिम भूषितैः । तप्त हाटक निर्यूहैः राजत अमल पाण्डुरैः ॥

maṇi sphaṭika muktābhiḥ maṇi kuṭṭima bhūṣitaiḥ | tapta hāṭaka niryūhaiḥ rājata amala pāṇḍuraiḥ ||

वैदूर्य तल सोपानैः स्फाटिक अन्तर पाम्सुभिः । चारु सम्जवन उपेतैः खम् इव उत्पतितैः शुभैः ॥

vaidūrya tala sopānaiḥ sphāṭika antara pāmsubhiḥ | cāru samjavana upetaiḥ kham iva utpatitaiḥ śubhaiḥ ||

क्रौन्च बर्हिण सम्घुष्टे राज हम्स निषेवितैः । तूर्य आभरण निर्घोषैः सर्वतः प्रतिनादिताम् ॥

kraunca barhiṇa samghuṣṭe rāja hamsa niṣevitaiḥ | tūrya ābharaṇa nirghoṣaiḥ sarvataḥ pratināditām ||

वस्वोकसारा प्रतिमाम् समीक्ष्य नगरीम् ततः । खम् इव उत्पतिताम् लन्काम् जहर्ष हनुमान् कपिः ॥

vasvokasārā pratimām samīkṣya nagarīm tataḥ | kham iva utpatitām lankām jaharṣa hanumān kapiḥ ||

ताम् समीक्ष्य पुरीम् लन्काम् राक्षस अधिपतेः शुभाम् । अनुत्तमाम् ऋद्धि युताम् चिन्तयाम् आस वीर्यवान् ॥

tām samīkṣya purīm lankām rākṣasa adhipateḥ śubhām | anuttamām ṛddhi yutām cintayām āsa vīryavān ||

न इयम् अन्येन नगरी शक्या धर्षयितुम् बलात् । रक्षिता रावण बलैः उद्यत आयुध धारिभिः ॥

na iyam anyena nagarī śakyā dharṣayitum balāt | rakṣitā rāvaṇa balaiḥ udyata āyudha dhāribhiḥ ||

कुमुद अन्गदयोः वा अपि सुषेणस्य महा कपेः । प्रसिद्धा इयम् भवेत् भूमिः मैन्द द्विविदयोः अपि ॥

kumuda angadayoḥ vā api suṣeṇasya mahā kapeḥ | prasiddhā iyam bhavet bhūmiḥ mainda dvividayoḥ api ||

विवस्वतः तनूजस्य हरेः च कुश पर्वणः । ऋक्षस्य केतु मालस्य मम चैव गतिः भवेत् ॥

vivasvataḥ tanūjasya hareḥ ca kuśa parvaṇaḥ | ṛkṣasya ketu mālasya mama caiva gatiḥ bhavet ||

समीक्ष्य तु महा बाहः राघवस्य पराक्रमम् । लक्ष्मणस्य च विक्रान्तम् अभवत् प्रीतिमान् कपिः ॥

samīkṣya tu mahā bāhaḥ rāghavasya parākramam | lakṣmaṇasya ca vikrāntam abhavat prītimān kapiḥ ||

ताम् रत्न वसन उपेताम् कोष्ठ आगार अवतम्सकाम् । यन्त्र अगार स्तनीम् ऋद्धाम् प्रमदाम् इव भूषिताम् ॥

tām ratna vasana upetām koṣṭha āgāra avatamsakām | yantra agāra stanīm ṛddhām pramadām iva bhūṣitām ||

ताम् नष्ट तिमिराम् दीपैः भास्वरैः च महा गृहैः । नगरीम् राक्षस इन्द्रस्य ददर्श स महा कपिः ॥

tām naṣṭa timirām dīpaiḥ bhāsvaraiḥ ca mahā gṛhaiḥ | nagarīm rākṣasa indrasya dadarśa sa mahā kapiḥ ||

अथ सा हरिशार्दूलम् प्रविशन्तिम् महाबलम् । नगरी स्वेन रूपेण ददर्श पवनात्मजम् ॥

atha sā hariśārdūlam praviśantim mahābalam | nagarī svena rūpeṇa dadarśa pavanātmajam ||

सा तम् हरिवरम् दृष्ट्वा लङ्का रावणपालिता । स्वयमेवोत्थिता तत्र विकृताननदर्शना ॥

sā tam harivaram dṛṣṭvā laṅkā rāvaṇapālitā | svayamevotthitā tatra vikṛtānanadarśanā ||

पुरस्तत्क पिवर्यस्य वायुसूनोरतिष्ठत । मुञ्चमाना महानादमब्रवीत्पवनात्मजम् ॥

purastatka pivaryasya vāyusūnoratiṣṭhata | muñcamānā mahānādamabravītpavanātmajam ||

कस्त्वम् केन च कार्येण इह प्राप्तो वनालय । कथय स्वेह यत्तत्त्वम् यावत्प्राणा धरन्ति ते ॥

kastvam kena ca kāryeṇa iha prāpto vanālaya | kathaya sveha yattattvam yāvatprāṇā dharanti te ||

न शक्यम् खल्वियम् लङ्का प्रवेष्टुम् वानर त्वया । रक्षिता रावणबलैरभिगुप्ता समन्ततः ॥

na śakyam khalviyam laṅkā praveṣṭum vānara tvayā | rakṣitā rāvaṇabalairabhiguptā samantataḥ ||

अथ तामब्रवीद्वीरो हनुमानग्रतः स्थिताम् । कथयिष्यामि ते तत्त्वम् यन्मम् त्वम् परिपृच्छसि ॥

atha tāmabravīdvīro hanumānagrataḥ sthitām | kathayiṣyāmi te tattvam yanmam tvam paripṛcchasi ||

का त्वम् विरूपनयना पुरद्वारेऽवतिष्ठसि । किमर्थम् चापि माम् रुद्ध्वा निर्भर्त्सयसि दारुणा ॥

kā tvam virūpanayanā puradvāre'vatiṣṭhasi | kimartham cāpi mām ruddhvā nirbhartsayasi dāruṇā ||

हनुमद्वचनम् श्रुत्वा लङ्का सा कामरूपिणी । उवाच वचनम् क्रुद्धा परुषं पवनात्मजम् ॥

hanumadvacanam śrutvā laṅkā sā kāmarūpiṇī | uvāca vacanam kruddhā paruṣaṃ pavanātmajam ||

अहम् राक्षसराजस्य रावणस्य महात्मनः । आज्ञाप्रतीक्षा दुर्धर्षा रक्षामि नगरीमिमाम् ॥

aham rākṣasarājasya rāvaṇasya mahātmanaḥ | ājñāpratīkṣā durdharṣā rakṣāmi nagarīmimām ||

न शक्या मामवज्ञाय प्रवेष्टुम् नगरी त्वया । अद्य प्राणैः परित्यक्तः स्वप्स्यसे निहतो मया ॥

na śakyā māmavajñāya praveṣṭum nagarī tvayā | adya prāṇaiḥ parityaktaḥ svapsyase nihato mayā ||

अहम् हि नगरी लङ्का स्वयमेव प्लवङ्गम । सर्वतः परिरक्षामि ह्येतत्ते कथितम् मया ॥

aham hi nagarī laṅkā svayameva plavaṅgama | sarvataḥ parirakṣāmi hyetatte kathitam mayā ||

लङ्काया वचनम् श्रुत्वा हनुमान् मारुतात्मजः । यत्नवान्स हरिश्रेष्ठः स्थितश्शैल इवापरः ॥

laṅkāyā vacanam śrutvā hanumān mārutātmajaḥ | yatnavānsa hariśreṣṭhaḥ sthitaśśaila ivāparaḥ ||

स ताम् स्त्रीरूपविकृताम् दृष्ट्वा वानरपुङ्गवः । आबभाषेऽथ मेधावि सत्त्वान् प्लवगर्षभः ॥

sa tām strīrūpavikṛtām dṛṣṭvā vānarapuṅgavaḥ | ābabhāṣe'tha medhāvi sattvān plavagarṣabhaḥ ||

द्रक्ष्यामि नगरीम् लङ्काम् साट्टप्राकारतोरणाम् । इत्यर्थमिह सम्प्राप्तः परम् कौतूहलम् हि मे ॥

drakṣyāmi nagarīm laṅkām sāṭṭaprākāratoraṇām | ityarthamiha samprāptaḥ param kautūhalam hi me ||

वनान्युपवनानीह लङ्कायाः काननानि च । सर्वतो गृहमुख्यानि द्रष्टुमागमनम् हि मे ॥

vanānyupavanānīha laṅkāyāḥ kānanāni ca | sarvato gṛhamukhyāni draṣṭumāgamanam hi me ||

तस्य तद्वचनम् श्रुत्वा लङ्का सा कामरूपिणी । भूय एव पुनर्वाक्यम् बभाषे परुषाक्षरम् ॥

tasya tadvacanam śrutvā laṅkā sā kāmarūpiṇī | bhūya eva punarvākyam babhāṣe paruṣākṣaram ||

मामनिर्जत्य दुर्बद्धे राक्षसेश्वरपालिता । न शक्यमद्य ते द्रष्टुम् पुरीयम् वनराधम ॥

māmanirjatya durbaddhe rākṣaseśvarapālitā | na śakyamadya te draṣṭum purīyam vanarādhama ||

ततः स कपिशार्दूलस्तामुवाच निशाचरीम् । दृष्वा पुरीमिमाम् भद्रे पुनर्यास्ये यथागतम् ॥

tataḥ sa kapiśārdūlastāmuvāca niśācarīm | dṛṣvā purīmimām bhadre punaryāsye yathāgatam ||

ततः कृत्वा महानादम् सा वै लङ्का भयावहम् । तलेन वानरश्रेष्ठम् ताडयामास वेगिता ॥

tataḥ kṛtvā mahānādam sā vai laṅkā bhayāvaham | talena vānaraśreṣṭham tāḍayāmāsa vegitā ||

ततः स कपिशार्दुलो लङ्काया ताडितो भृशम् । ननाद सुमहानादम् वीर्यवान् पवनात्मजः ॥

tataḥ sa kapiśārdulo laṅkāyā tāḍito bhṛśam | nanāda sumahānādam vīryavān pavanātmajaḥ ||

ततः सम्वर्तयामास वामहस्तस्य सोऽङ्गुLईः । मुष्ह्टिनाभिजघूनैनाम् हनुमान् क्रोधमूर्चितः ॥

tataḥ samvartayāmāsa vāmahastasya so'ṅguLīḥ | muṣhṭinābhijaghūnainām hanumān krodhamūrcitaḥ ||

स्त्री चेति मन्यमानेन नातिक्रोधः स्वयम् कृतः । सा तु तेन प्रहारेण विह्वलाङ्गी नीशाचरी ॥

strī ceti manyamānena nātikrodhaḥ svayam kṛtaḥ | sā tu tena prahāreṇa vihvalāṅgī nīśācarī ||

पपात सहसा भूमौ विकृताननदर्शना । ततस्तु हनुमान् प्राज्ञस्ताम् दृष्ट्वा विनिपातिताम् ॥

papāta sahasā bhūmau vikṛtānanadarśanā | tatastu hanumān prājñastām dṛṣṭvā vinipātitām ||

कृपाम् चकार तेजस्वी मन्यमानः स्त्रियम् तु ताम् । ततो वै भृशसम्विग्ना लङ्का गद्गदाक्षरम् ॥

kṛpām cakāra tejasvī manyamānaḥ striyam tu tām | tato vai bhṛśasamvignā laṅkā gadgadākṣaram ||

उवाचागर्वितम् वाक्यम् हनूमन्तम् प्लवङ्गमम् । प्रसीद सुमहाबाहो त्रायस्व हरिसत्तम ॥

uvācāgarvitam vākyam hanūmantam plavaṅgamam | prasīda sumahābāho trāyasva harisattama ||

समये सौम्य तिष्ठन्ति स्त्त्ववन्तो महाबलाः । अहं तु नगरी लङ्का स्वयमेव प्लवङ्गम ॥

samaye saumya tiṣṭhanti sttvavanto mahābalāḥ | ahaṃ tu nagarī laṅkā svayameva plavaṅgama ||

निर्जिताहम् त्वया वीर विक्रमेण महाबल । इदम् तु तथ्यम् शृणु वै ब्रुवन्त्य मे हरीश्वर ॥

nirjitāham tvayā vīra vikrameṇa mahābala | idam tu tathyam śṛṇu vai bruvantya me harīśvara ||

स्वयम्भुवा पुरा दत्तम् वरदानम् यथा मम । यदा त्वाम् वानरः कश्चिद्विक्रमाद्वशमानयेत् ॥

svayambhuvā purā dattam varadānam yathā mama | yadā tvām vānaraḥ kaścidvikramādvaśamānayet ||

तदा त्वया हि विज्ञेयम् रक्षसाम् भयामागतम् । स हि म् समयः सौम्य प्राप्तोऽय तव द्र्शनात् ॥

tadā tvayā hi vijñeyam rakṣasām bhayāmāgatam | sa hi m samayaḥ saumya prāpto'ya tava drśanāt ||

स्वयम्भूविहितः सत्यो न तस्यास्ति व्यतिक्रमः । सीतानिमित्तंम् राज्ञस्तु रावणस्य दुरात्मनः ॥

svayambhūvihitaḥ satyo na tasyāsti vyatikramaḥ | sītānimittaṃm rājñastu rāvaṇasya durātmanaḥ ||

विधत्स्व सर्वकार्याणि यानि यानिह वाञ्चसि । तत्प्रविश्य हरिश्रेष्ठम् पुरीम् रावणपालिताम् ॥

vidhatsva sarvakāryāṇi yāni yāniha vāñcasi | tatpraviśya hariśreṣṭham purīm rāvaṇapālitām ||

विधत्स्व सर्वकार्याण् यानि यानीह वाञ्चसि । प्रविश्य शापोपहताम् हरीश्वर । शुभाम् पुरीम् राक्षसराजपालिताम् । यदृच्छया त्वम् जनकात्मजाम् सतीम् । विमार्ग सर्वत्र गतो यथासुखम् ॥

vidhatsva sarvakāryāṇ yāni yānīha vāñcasi | praviśya śāpopahatām harīśvara | śubhām purīm rākṣasarājapālitām | yadṛcchayā tvam janakātmajām satīm | vimārga sarvatra gato yathāsukham ||