Sarga 22

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो विकृताननाः । परुषं परुषा नार्य ऊचुस्ता वाक्यमप्रियम् ।। ५.२२. ॥

tataḥ sītāmupāgamya rākṣasyo vikṛtānanāḥ | paruṣaṃ paruṣā nārya ūcustā vākyamapriyam || 5.22. ||

किं त्वमन्तःपुरे सीते सर्वभूतमनोहरे । महार्हशयनोपेते न वासमनुमन्यसे ।। ५.२२. ॥

kiṃ tvamantaḥpure sīte sarvabhūtamanohare | mahārhaśayanopete na vāsamanumanyase || 5.22. ||

मानुषी मानुषस्यैव भार्यात्वं बहु मन्यसे । प्रत्याहर मनो रामान्न त्वं जातु भविष्यसि ।। ५.२२. ॥

mānuṣī mānuṣasyaiva bhāryātvaṃ bahu manyase | pratyāhara mano rāmānna tvaṃ jātu bhaviṣyasi || 5.22. ||

मानुषी मानुषं तं तु राममिच्छसि शोभने । राज्याद्भ्रष्टमसिद्धार्थं विक्लवं तमनिन्दिते ।। ५.२२. ॥

mānuṣī mānuṣaṃ taṃ tu rāmamicchasi śobhane | rājyādbhraṣṭamasiddhārthaṃ viklavaṃ tamanindite || 5.22. ||

राक्षसीनां वचः श्रुत्वा सीता पद्मनिभेक्षणा । नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत् ।। ५.२२. ॥

rākṣasīnāṃ vacaḥ śrutvā sītā padmanibhekṣaṇā | netrābhyāmaśrupūrṇābhyāmidaṃ vacanamabravīt || 5.22. ||

यदिदं लोकविद्विष्टमुदाहरथ सङ्गताः । नैतन्मनसि वाक्यं मे किल्बिषं प्रतितिष्ठति ।। ५.२२. ॥

yadidaṃ lokavidviṣṭamudāharatha saṅgatāḥ | naitanmanasi vākyaṃ me kilbiṣaṃ pratitiṣṭhati || 5.22. ||

न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति । कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः । दीनो वा राज्यहीनो वा यो मे भर्ता स मे गुरुः ।। ५.२२. ॥

na mānuṣī rākṣasasya bhāryā bhavitumarhati | kāmaṃ khādata māṃ sarvā na kariṣyāmi vo vacaḥ | dīno vā rājyahīno vā yo me bhartā sa me guruḥ || 5.22. ||

सीताया वचनं श्रुत्वा राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः । भर्त्सयन्ति स्म परुषैर्वाक्यै रावणचोदिताः ।। ५.२२. ॥

sītāyā vacanaṃ śrutvā rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ | bhartsayanti sma paruṣairvākyai rāvaṇacoditāḥ || 5.22. ||

अवलीनः स निर्वाक्यो हनुमाञ्शिंशपाद्रुमे । सीतां सन्तर्जयन्तीस्ता राक्षसीरशृणोत्कपिः ।। ५.२२. ॥

avalīnaḥ sa nirvākyo hanumāñśiṃśapādrume | sītāṃ santarjayantīstā rākṣasīraśṛṇotkapiḥ || 5.22. ||

तामभिक्रम्य संरब्धा वेपमानां समन्ततः । भृशं संलिलिहुर्दीप्तान्प्रलम्बदशनच्छदान् ।। ५.२२. ॥

tāmabhikramya saṃrabdhā vepamānāṃ samantataḥ | bhṛśaṃ saṃlilihurdīptānpralambadaśanacchadān || 5.22. ||

ऊचुश्च परमक्रुद्धाः प्रगृह्याशु परश्वधान् । नेयमर्हति भर्तारं रावणं राक्षसाधिपम् ।। ५.२२. ॥

ūcuśca paramakruddhāḥ pragṛhyāśu paraśvadhān | neyamarhati bhartāraṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam || 5.22. ||

सा भर्त्स्यमाना भीमाभी राक्षसीभिर्वरानना । सा बाष्पमपमार्जन्ती शिंशपां तामुपागमत् ।। ५.२२. ॥

sā bhartsyamānā bhīmābhī rākṣasībhirvarānanā | sā bāṣpamapamārjantī śiṃśapāṃ tāmupāgamat || 5.22. ||

ततस्तां शिंशपां सीता राक्षसीभिः समावृता । अभिगम्य विशालाक्षी तस्थौ शोकपरिप्लुता ।। ५.२२. ॥

tatastāṃ śiṃśapāṃ sītā rākṣasībhiḥ samāvṛtā | abhigamya viśālākṣī tasthau śokapariplutā || 5.22. ||

तां कृशां दीनवदनां मलिनाम्बरधारिणीम् । भर्त्सयां चक्रिरे भीमा राक्षस्यस्ताः समन्ततः ।। ५.२२. ॥

tāṃ kṛśāṃ dīnavadanāṃ malināmbaradhāriṇīm | bhartsayāṃ cakrire bhīmā rākṣasyastāḥ samantataḥ || 5.22. ||

ततस्तां विनता नाम राक्षसी भीमदर्शना । अब्रवीत्कुपिताकारा कराला निर्णतोदरी ।। ५.२२. ॥

tatastāṃ vinatā nāma rākṣasī bhīmadarśanā | abravītkupitākārā karālā nirṇatodarī || 5.22. ||

सीते पर्याप्तमेतावद्भर्तृस्नेहो निदर्शितः । सर्वत्रातिकृतं भद्रे व्यसनायोपकल्पते ।। ५.२२. ॥

sīte paryāptametāvadbhartṛsneho nidarśitaḥ | sarvatrātikṛtaṃ bhadre vyasanāyopakalpate || 5.22. ||

परितुष्टास्मि भद्रं ते मानुषस्ते कृतो विधिः । ममापि तु वचः पथ्यं ब्रुवन्त्याः कुरु मैथिलि ।। ५.२२. ॥

parituṣṭāsmi bhadraṃ te mānuṣaste kṛto vidhiḥ | mamāpi tu vacaḥ pathyaṃ bruvantyāḥ kuru maithili || 5.22. ||

रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम् । विक्रान्तं रूपवन्तं च सुरेशमिव वासवम् ।। ५.२२. ॥

rāvaṇaṃ bhaja bhartāraṃ bhartāraṃ sarvarakṣasām | vikrāntaṃ rūpavantaṃ ca sureśamiva vāsavam || 5.22. ||

दक्षिणं त्यागशीलं च सर्वस्य प्रियवादिनम् । मानुषं कृपणं रामं त्यक्त्वा रावणमाश्रय ।। ५.२२. ॥

dakṣiṇaṃ tyāgaśīlaṃ ca sarvasya priyavādinam | mānuṣaṃ kṛpaṇaṃ rāmaṃ tyaktvā rāvaṇamāśraya || 5.22. ||

दिव्याङ्गरागा वैदेहि दिव्याभरणभूषिता । अद्य प्रभृति सर्वेषां लोकानामीश्वरी भव । अग्नेः स्वाहा यथा देवी शचीवेन्द्रस्य शोभने ।। ५.२२. ॥

divyāṅgarāgā vaidehi divyābharaṇabhūṣitā | adya prabhṛti sarveṣāṃ lokānāmīśvarī bhava | agneḥ svāhā yathā devī śacīvendrasya śobhane || 5.22. ||

किं ते रामेण वैदेहि कृपणेन गतायुषा । । ५.२२. ॥

kiṃ te rāmeṇa vaidehi kṛpaṇena gatāyuṣā | | 5.22. ||

एतदुक्तं च मे वाक्यं यदि त्वं न करिष्यसि । अस्मिन्मुहूर्ते सर्वास्त्वां भक्षयिष्यामहे वयम् ।। ५.२२. ॥

etaduktaṃ ca me vākyaṃ yadi tvaṃ na kariṣyasi | asminmuhūrte sarvāstvāṃ bhakṣayiṣyāmahe vayam || 5.22. ||

अन्या तु विकटा नाम लम्बमानपयोधरा । अब्रवीत्कुपिता सीतां मुष्टिमुद्यम्य गर्जती ।। ५.२२. ॥

anyā tu vikaṭā nāma lambamānapayodharā | abravītkupitā sītāṃ muṣṭimudyamya garjatī || 5.22. ||

बहून्यप्रतिरूपाणि वचनानि सुदुर्मते । अनुक्रोशान्मृदुत्वाच्च सोढानि तव मैथिलि । न च नः कुरुषे वाक्यं हितं कालपुरस्कृतम् ।। ५.२२. ॥

bahūnyapratirūpāṇi vacanāni sudurmate | anukrośānmṛdutvācca soḍhāni tava maithili | na ca naḥ kuruṣe vākyaṃ hitaṃ kālapuraskṛtam || 5.22. ||

आनीतासि समुद्रस्य पारमन्यैर्दुरासदम् । रावणान्तःपुरं घोरं प्रविष्टा चासि मैथिलि ।। ५.२२. ॥

ānītāsi samudrasya pāramanyairdurāsadam | rāvaṇāntaḥpuraṃ ghoraṃ praviṣṭā cāsi maithili || 5.22. ||

रावणस्य गृहे रुधा अस्माभिस्तु सुरक्षिता । न त्वां शक्तः परित्रातुमपि साक्षात्पुरन्दरः ।। ५.२२. ॥

rāvaṇasya gṛhe rudhā asmābhistu surakṣitā | na tvāṃ śaktaḥ paritrātumapi sākṣātpurandaraḥ || 5.22. ||

कुरुष्व हितवादिन्या वचनं मम मैथिलि । अलमश्रुप्रपातेन त्यज शोकमनर्थकम् ।। ५.२२. ॥

kuruṣva hitavādinyā vacanaṃ mama maithili | alamaśruprapātena tyaja śokamanarthakam || 5.22. ||

भज प्रीतिं प्रहर्षं च त्यजैतां नित्यदैन्यताम् । सीते राक्षसराजेन सह क्रीड यथासुखम् ।। ५.२२. ॥

bhaja prītiṃ praharṣaṃ ca tyajaitāṃ nityadainyatām | sīte rākṣasarājena saha krīḍa yathāsukham || 5.22. ||

जानासि हि यथा भीरु स्त्रीणां यौवनमध्रुवम् । यावन्न ते व्यतिक्रामेत्तावत्सुखमवाप्नुहि ।। ५.२२. ॥

jānāsi hi yathā bhīru strīṇāṃ yauvanamadhruvam | yāvanna te vyatikrāmettāvatsukhamavāpnuhi || 5.22. ||

उद्यानानि च रम्याणि पर्वतोपवनानि च । सह राक्षसराजेन चर त्वं मदिरेक्षणे ।। ५.२२. ॥

udyānāni ca ramyāṇi parvatopavanāni ca | saha rākṣasarājena cara tvaṃ madirekṣaṇe || 5.22. ||

स्त्रीसहस्राणि ते सप्त वशे स्थास्यन्ति सुन्दरि । रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम् ।। ५.२२. ॥

strīsahasrāṇi te sapta vaśe sthāsyanti sundari | rāvaṇaṃ bhaja bhartāraṃ bhartāraṃ sarvarakṣasām || 5.22. ||

उत्पाट्य वा ते हृदयं भक्षयिष्यामि मैथिलि । यदि मे व्याहृतं वाक्यं न यथावत्करिष्यसि ।। ५.२२. ॥

utpāṭya vā te hṛdayaṃ bhakṣayiṣyāmi maithili | yadi me vyāhṛtaṃ vākyaṃ na yathāvatkariṣyasi || 5.22. ||

ततश्चण्डोदरी नाम राक्षसी क्रूरदर्शना । भ्रामयन्ती महच्छूलमिदं वचनमब्रवीत् ।। ५.२२. ॥

tataścaṇḍodarī nāma rākṣasī krūradarśanā | bhrāmayantī mahacchūlamidaṃ vacanamabravīt || 5.22. ||

इमां हरिणलोकाक्षीं त्रासोत्कम्पपयोधराम् । रावणेन हृतां दृष्ट्वा दौर्हृदो मे महानभूत् ।। ५.२२. ॥

imāṃ hariṇalokākṣīṃ trāsotkampapayodharām | rāvaṇena hṛtāṃ dṛṣṭvā daurhṛdo me mahānabhūt || 5.22. ||

यकृत्प्लीहमथोत्पीडं हृदयं च सबन्धनम् । अन्त्राण्यपि तथा शीर्षं खादेयमिति मे मतिः ।। ५.२२. ॥

yakṛtplīhamathotpīḍaṃ hṛdayaṃ ca sabandhanam | antrāṇyapi tathā śīrṣaṃ khādeyamiti me matiḥ || 5.22. ||

ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् । कण्ठमस्या नृशंसायाः पीडयामः किमास्यते ।। ५.२२. ॥

tatastu praghasā nāma rākṣasī vākyamabravīt | kaṇṭhamasyā nṛśaṃsāyāḥ pīḍayāmaḥ kimāsyate || 5.22. ||

निवेद्यतां ततो राज्ञे मानुषी सा मृतेति ह । नात्र कश्चन सन्देहः खादतेति स वक्ष्यति ।। ५.२२. ॥

nivedyatāṃ tato rājñe mānuṣī sā mṛteti ha | nātra kaścana sandehaḥ khādateti sa vakṣyati || 5.22. ||

ततस्त्वजामुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् । विशस्येमां ततः सर्वान्समान्कुरुत पीलुकान् ।। ५.२२. ॥

tatastvajāmukhī nāma rākṣasī vākyamabravīt | viśasyemāṃ tataḥ sarvānsamānkuruta pīlukān || 5.22. ||

विभजाम ततः सर्वा विवादो मे न रोचते । पेयमानीयतां क्षिप्रं माल्यं च विविधं बहु ।। ५.२२. ॥

vibhajāma tataḥ sarvā vivādo me na rocate | peyamānīyatāṃ kṣipraṃ mālyaṃ ca vividhaṃ bahu || 5.22. ||

ततः शूर्पणखा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् । अजामुखा यदुक्तं हि तदेव मम रोचते ।। ५.२२. ॥

tataḥ śūrpaṇakhā nāma rākṣasī vākyamabravīt | ajāmukhā yaduktaṃ hi tadeva mama rocate || 5.22. ||

सुरा चानीयतां क्षिप्रं सर्वशोकविनाशिनी । मानुषं मांसमासाद्य नृत्यामोऽथ निकुम्भिलाम् ।। ५.२२. ॥

surā cānīyatāṃ kṣipraṃ sarvaśokavināśinī | mānuṣaṃ māṃsamāsādya nṛtyāmo'tha nikumbhilām || 5.22. ||

एवं सम्भर्त्स्यमाना सा सीता सुरसुतोपमा । राक्षसीभिः सुघोराभिर्धैर्यमुत्सृज्य रोदिति ।। ५.२२. ॥

evaṃ sambhartsyamānā sā sītā surasutopamā | rākṣasībhiḥ sughorābhirdhairyamutsṛjya roditi || 5.22. ||