Ramayana · Sarga 2.5

Sarga 5

सर्गः 5

Vasistha advises Rama and Sita to undertake fast preparatory to coronation

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish allHindi allWord meanings allHinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
5.1VR-2-5-1

सन्दिश्य रामं नृपतिः श्वोभाविन्यभिषेचने । पुरोहितं समाहूय वसिष्ठमिदमब्रवीत् ॥

sandiśya rāmaṃ nṛpatiḥ śvobhāvinyabhiṣecane | purohitaṃ samāhūya vasiṣṭhamidamabravīt ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
नृपतिःthe kingरामम्Ramaसन्दिश्यhaving instructedपुरोहितम्priestवशिष्ठम्Vasisthaसमाहूयsummoningश्वःon the following dayभाविनिabout to take placeअभिषेचनेwith regard to coronationइदम्these wordsअब्रवीत्spoke.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe king having instructed Rama summoned Vasistha, the priest and spoke to him about the coronation that was to take place on the following day

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उधर महाराज दशरथ जब श्रीरामचन्द्रजी को दूसरे दिन होने वाले अभिषेक के विषय में आवश्यक संदेश दे चुके, तब अपने पुरोहित वसिष्ठ जीको बुलाकर । बोले-

Hinglish
5.2VR-2-5-2

गच्छोपवासं काकुत्थ्सं कारयाद्य तपोधन । श्रीयशोराज्यलाभाय वध्वा सह यतव्रतम् ॥

gacchopavāsaṃ kākutthsaṃ kārayādya tapodhana | śrīyaśorājyalābhāya vadhvā saha yatavratam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तपोधनO sage whose wealth is asceticismगच्छgoअद्यtodayयतव्रतम्strictly observing vowsकाकुत्स्थम्son of the family of Kakutstha (Rama)श्रीयशोराज्यलाभायfor securing prosperity, fame and kingdomवध्वा सहalong with my daughterinlawउपवासम् कारयadvise him to undertake fast.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetCould you, O sage, whose wealth is asceticism go to Rama engaged in strict observance of vows and advise him along with Sita, my daughterinlaw to undertake fast for securing prosperity, fame and kingdom.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘नियमपूर्वक व्रत का पालन करने वाले तपोधन ! आप जाइये और विघ्न निवारण रूप कल्याण की सिद्धि तथा राज्य की प्राप्ति के लिये बहू सहित श्रीराम से उपवास व्रत का पालन कराइये

Hinglish
5.3VR-2-5-3

तथेति च स राजानमुक्त्वा वेदविदां वरः । स्वयं वसिष्ठो भगवान् ययौ रामनिवेशनम् ॥

tatheti ca sa rājānamuktvā vedavidāṃ varaḥ | svayaṃ vasiṣṭho bhagavān yayau rāmaniveśanam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वेदविदाम्of those who know the Vedasवरःbestमन्त्रकोविदःskilled in mantrasसुदृढव्रतःone who is firm in his vowsभगवान्venerableसः वसिष्ठःthat Vasisthaतथा इतिBe it soराजानाम्kingउक्त्वाhaving saidयुक्तम्harnessedब्राह्मम्befitting a brahminरथवरम्best of chariotsआस्थायhaving mountedरामम्to Ramaमन्त्रवत्in accompaniment with mantrasउपवासयितुम्to make him fastस्वयम्personallyरामनिवेशनम्to the abode of Ramaययौwent.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetVenerabel Vasistha, the best amongst the knowers of the Vedas, skilled in mantras and firm in his vows said to the king, 'Be it so.' Thereafter, mounted on the best of the chariots befitting a brahmin, with horses harnesed he proceeded personally to the abode of Rama to ask him to undertake a fast in accompaniment with mantras preceding the installation ceremony.

This translation covers verses 5.3–5.4 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तब राजा से ‘तथास्तु’ कहकर वेदवेत्ता विद्वानों में श्रेष्ठ तथा उत्तम व्रतधारी स्वयं भगवान् वसिष्ठ मन्त्रवेत्ता वीर श्रीराम को उपवास-व्रत की दीक्षा देने के लिये ब्राह्मण के चढ़ने योग्य जुते-जुताये श्रेष्ठ रथ पर आरूढ़ हो श्रीराम के महल की ओर चल दिये

This Hindi translation covers verses 5.3–5.4 together.

Hinglish
5.4VR-2-5-4

उपवासयितुं रामं मन्त्रवन्मन्त्रकोविदः । ब्राह्मं रथवरं युक्तमास्थाय सुदृधव्रतः ॥

upavāsayituṃ rāmaṃ mantravanmantrakovidaḥ | brāhmaṃ rathavaraṃ yuktamāsthāya sudṛdhavrataḥ ||

HinglishWord meanings are shown with verse 5.3English is translated together with verse 5.3Hindi is translated together with verse 5.3
5.5VR-2-5-5

स रामभवनं प्रप्य पाण्डुराभ्रघनप्रभम् । तिस्रः कक्ष्या र्थेनैव विवेश मुनिसत्तमः ॥

sa rāmabhavanaṃ prapya pāṇḍurābhraghanaprabham | tisraḥ kakṣyā rthenaiva viveśa munisattamaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सः मुनिसत्तमःthat foremost of asceticsपाण्डुराभ्रघनप्रभम्shining like a mass of white clouds beaming with brightnessरामभवनम्abode of Ramaप्राप्यhaving reachedतिस्रःthreeकक्ष्याःyardsरथेनैवmounted on the chariot itselfविवेशentered.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving crossed the three courtyards in the chariot, that foremost of ascetics (Vasistha) entered Rams's abode, shining like a mass of white clouds.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)श्रीराम का भवन श्वेत बादलों के समान उज्ज्वल था, उसके पास पहुँचकर मुनिवर वसिष्ठ ने उसकी तीन ड्योढ़ियों में रथ के द्वारा ही प्रवेश किया

Hinglish
5.6VR-2-5-6

तमागतमृषिं रामस्त्वरन्निव ससंभ्रमः । मानयिष्यन् स मानार्हं निश्चक्राम निवेशनात् ॥

tamāgatamṛṣiṃ rāmastvaranniva sasaṃbhramaḥ | mānayiṣyan sa mānārhaṃ niścakrāma niveśanāt ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सः रामःthat Ramaमानार्हम्worthy of honourआगतम्who arrived paleतम् ऋषिम्to the sage (Vasistha)मानयिष्यन्to pay respectत्वरन्निवquicklyससम्भ्रमःin great excitementनिवेशनात्from his abodeनिश्चक्रामcame out.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSeeing the venerable sage(Vasitha) arrive, Rama quickly came out of his abode in great excitement to receive him with honour.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वहाँ पधारे हुए उन सम्माननीय महर्षि का सम्मान करनेके लिये श्रीरामचन्द्रजी बड़ी उतावली के साथ वेगपूर्वक घर से बाहर निकले

Hinglish
5.7VR-2-5-7

अभ्येत्य त्वरमाणश्च रथाभ्याशं मनीषिणः । ततोऽवतारयामास परिगृह्य रथात्स्वयम् ॥

abhyetya tvaramāṇaśca rathābhyāśaṃ manīṣiṇaḥ | tato'vatārayāmāsa parigṛhya rathātsvayam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मनीषिणःsagacious Vasistha'sरथाभ्याशम्near the chariotत्वरमाणःhastening stepsअभ्येत्यhaving approachedततःthereafterरथात्from the chariotस्वयम्personallyपरिगृह्यholding(his hand)अवतारयामासgot him alighted.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHastening with rapid strides, Rama approached the chariot of the sagacious Vasistha and personally helped him alight from the chariot.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उन मनीषी महर्षि के रथ के समीप शीघ्रतापूर्वक जाकर श्रीराम ने स्वयं उनका हाथ पकड़कर उन्हें रथ से नीचे उतारा

Hinglish
5.8VR-2-5-8

सचैनं प्रश्रितं दृष्ट्वा सं भाष्याभिप्रसाद्य च । प्रियार्हं हर्षयन् राममित्युवाच पुरोहितः ॥

sacainaṃ praśritaṃ dṛṣṭvā saṃ bhāṣyābhiprasādya ca | priyārhaṃ harṣayan rāmamityuvāca purohitaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सः पुरोहितः चthe family priest alsoप्रियार्हम्lovable wordsप्रश्रितम्humbleएनम् रामम्to this Ramaदृष्ट्वाhaving seenसंभाष्यhaving addressed himअभिप्रसाद्य चand making him gratifiedहर्षयन्causing him delightइतिthusउवाचsaid.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe family priest Vasistha also, having gratified him by enquiring about his welfare, said thus to Rama, who was humble and lovable:

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)श्रीराम प्रिय वचन सुनने के योग्य थे। उन्हें इतना विनीत देखकर पुरोहितजी ने ‘वत्स!’ कहकर पुकारा और उन्हें प्रसन्न करके उनका हर्ष बढ़ाते हुए इस प्रकार कहा-

Hinglish
5.9VR-2-5-9

प्रसन्नस्ते पिता राम यौवराज्यमवाप्स्यसि । उपवासं भवानद्य करोतु सह सीतया ॥

prasannaste pitā rāma yauvarājyamavāpsyasi | upavāsaṃ bhavānadya karotu saha sītayā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रामO Ramaतेwith youपिता(your) fatherप्रसन्नःwelldisposedयौवराज्यम्as heirapparentअवाप्स्यसिwill obtainभवान्youअद्यtodayसह सीतयाwith Sitaउपवासं करोतुundertake fast.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Rama, welldisposed towards you, your father will declare you heirapparent. Do undertake fast today, along with Sita.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘श्रीराम! तुम्हारे पिता तुम पर बहुत प्रसन्न हैं, क्योंकि तुम्हें उनसे राज्य प्राप्त होगा; अतः आज की रात में तुम वधू सीता के साथ उपवास करो

Hinglish
5.10VR-2-5-10

प्रातस्त्वामभिषेक्ता हि यौवराज्ये नराधिपः । पिता दशरथः प्रीत्या ययातिं नहुषो यथा ॥

prātastvāmabhiṣektā hi yauvarājye narādhipaḥ | pitā daśarathaḥ prītyā yayātiṃ nahuṣo yathā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
नराधिपःthe kingपिताfatherदशरथःDasarathaप्रातःearly in the morningत्वाम्youनहुषःNahushaययातिं यथाlike Yayatiप्रीत्याwith affectionयौवराज्येas heirapparentअभिषेक्ता हिwill coronate .
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetYour father, king Dasaratha, will be pleased to coronate you as heirapparent early tomorrow morning as Nahusa did (to his son) Yayati.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘रघुनन्दन! जैसे नहुष ने ययाति का अभिषेक किया था, उसी प्रकार तुम्हारे पिता महाराज दशरथ कल प्रातःकाल बड़े प्रेम से तुम्हारा युवराज-पद पर अभिषेक करेंगे’

Hinglish
5.11VR-2-5-11

इत्युक्त्वा स तदा राम मुपवासं यतव्रतम् । मन्त्रवत् कारयामास वैदेह्या सहितं मुनिः ॥

ityuktvā sa tadā rāma mupavāsaṃ yatavratam | mantravat kārayāmāsa vaidehyā sahitaṃ muniḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सः मुनिःthat ascetic(Vasistha)इतिthusउक्त्वाhaving spokenयतव्रतम्observing vowवैदेह्या सहितम्together with Sitaरामम्Ramaतदाthenमन्त्रवत्in accompaniment with sacred hymnsउपवासम्fastकारयामासmade (to undertake).
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe ascetic (Vasistha) having thus spoken to Rama made him undertake fast along with Sita in accompaniment with sacred hymns.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)ऐसा कहकर उन व्रतधारी एवं पवित्र महर्षि ने मन्त्रोच्चारणपूर्वक सीता सहित श्रीराम को उस समय उपवास-व्रत की दीक्षा दी

Hinglish
5.12VR-2-5-12

ततो यथावद्रामेण स राज्ञो गुरुरर्चितः । अभ्यनुज्ञाप्य काकुत्थ्सं ययौ रामनिवेशनात् ॥

tato yathāvadrāmeṇa sa rājño gururarcitaḥ | abhyanujñāpya kākutthsaṃ yayau rāmaniveśanāt ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ततःthereafterराज्ञःking'sगुरुःpreceptorसःhe, (Vasistha)रामेणby Ramaयथावत्dulyअर्चितःhonouredकाकुत्स्थम्the descendant of Kakutstha (Rama)अभ्यनुज्ञाप्यhaving taken leaveरामनिवेशनात्from the abode of Ramaययौdeparted.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThereafter, Vasistha, preceptor of the king duly honoured by the descendant of Kakutstha (Rama) left his abode.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तदनन्तर श्रीरामचन्द्रजी ने महाराज के भी गुरु वसिष्ठ का यथावत् पूजन किया; फिर वे मुनि श्रीराम की अनुमति ले उनके महल से बाहर निकले

Hinglish
5.13VR-2-5-13

सुहृद्भिस्तत्र रामोऽपि सहासीनः प्रियंवदैः । सभाजितो विवेशाथ ताननुज्ञाप्य सर्वशः ॥

suhṛdbhistatra rāmo'pi sahāsīnaḥ priyaṃvadaiḥ | sabhājito viveśātha tānanujñāpya sarvaśaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रामोऽपिRama alsoप्रियंवदैःtalking affectionatelyसुहृद्भि: सहin the company of friendsतत्रthereआसीनःbeing seatedअथthereafterसभाजितःhaving been honouredसर्वशःin all waysतान्themअनुज्ञाप्यhaving taken leaveविवेशentered (his apartment).
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetRama also sat for a while in the company of his sweettongued friends and duly honoured by them in every way took leave of them and entered his apartment.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)श्रीराम भी वहाँ प्रियवचन बोलने वाले सुहृदों के साथ कुछ देर तक बैठे रहे; फिर उनसे सम्मानित हो उन सबकी अनुमति ले पुनः अपने महल के भीतर चले गये

Hinglish
5.14VR-2-5-14

हृष्टनारीनरयुतं रामवेश्म तदा बबौ । यथा मत्तद्विजगणं प्रपुल्लनलिनं सरः ॥

hṛṣṭanārīnarayutaṃ rāmaveśma tadā babau | yathā mattadvijagaṇaṃ prapullanalinaṃ saraḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
हृष्टनारीनरयुतम्filled with cheerful men and womenरामवेश्मRama's residenceमत्तद्विजगणम्multitude of intoxicated birdsप्रफुल्लनलिनम्with fullblown lotusesसरः यथाlike a lakeबभौwas splendid.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset The residence of Rama, full of cheerful men and women, looked splendid like a lake with fullblown lotuses flocked by multitudes of intoxicated birds.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उस समय श्रीराम का भवन हर्षोत्फुल्ल नर नारियों से भरा हुआ था और मतवाले पक्षियों के कलरवों से युक्त खिले हए कमल वाले तालाब के समान शोभा पा रहा था

Hinglish
5.15VR-2-5-15

स राजभवनप्रख्यात्तस्माद्रामनिवेशनात् । निर्गत्य ददृशे मार्गं वसिष्ठो जनसंवृतम् ॥

sa rājabhavanaprakhyāttasmādrāmaniveśanāt | nirgatya dadṛśe mārgaṃ vasiṣṭho janasaṃvṛtam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सः वसिष्ठःthat Vasisthaराजभवनप्रख्यात्resembling a royal palaceतस्मात्from thatरामनिवेशनात्abode of Ramaनिर्गत्यhaving emergedजनसंवृतम्filled with peopleमार्गम्highwayददृशेbeheld.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetVasistha thereafter emerged from the abode of Rama resembling a royal palace and beheld the highways filled with people.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)राजभवनों में श्रेष्ठ श्रीराम के महल से बाहर आकर वसिष्ठजी ने सारे मार्ग मनुष्यों की भीड़ से भरे हुए देखे

Hinglish
5.16VR-2-5-16

बृन्दबृन्दैरयोध्यायां राजमार्गाः समन्ततः । बभूवुरभिसंबाधाः कुतूहलजनैर्वृताः ॥

bṛndabṛndairayodhyāyāṃ rājamārgāḥ samantataḥ | babhūvurabhisaṃbādhāḥ kutūhalajanairvṛtāḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अयोध्यायाम्in the city of Ayodhyaराजमार्गाःroyal highwaysसमन्ततःon all sidesबृन्दबृन्दैःcrowds ofकुतूहलजनैःby curious peopleवृताःsurroundedअभिसम्बाधाः बभूवु:were jammed.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe royal highways in the city of Ayodhya were jammed on all sides with groups of curious people.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)अयोध्या की सड़कों पर सब ओर झुंड-के-झुंड मनुष्य, जो श्रीराम का राज्याभिषेक देखने के लिये उत्सुक थे, खचाखच भरे हुए थे; सारे राजमार्ग उनसे घिरे हुए थे

Hinglish
5.17VR-2-5-17

जनबृन्दोर्मिसंघर्षहर्षस्वनवतस्तदा । बभूव राजमार्गस्य सागरस्येव निस्वनः ॥

janabṛndormisaṃgharṣaharṣasvanavatastadā | babhūva rājamārgasya sāgarasyeva nisvanaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तदाthenजनबृन्दोर्मिसंघर्षहर्षस्वनवतःthe exultation of the multitudes resembled the roar of the clashing of wavesराजमार्गस्यof the highwaysनिस्वनःsoundसागरस्येवlike that of the roaring seaबभूवemerged.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe highways resembled the sea and the exultation of the multitudes, the roar that emanated from the clashing of waves.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)जनसमुदायरूपी लहरों के परस्पर टकराने से उस समय जो हर्षध्वनि प्रकट होती थी, उससे व्याप्त हुआ राजमार्ग का कोलाहल समुद्र की गर्जना की भाँति सुनायी देता था

Hinglish
5.18VR-2-5-18

सिक्तसंमृष्टरथ्या हि तदहर्वनमालिनी । आसीदयोध्या नगरी समुच्छ्रितगृहध्वजा ॥

siktasaṃmṛṣṭarathyā hi tadaharvanamālinī | āsīdayodhyā nagarī samucchritagṛhadhvajā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तदहःon that dayअयोध्यानगरीthe city of Ayodhyaसिक्तसम्मृष्टरथ्या हिwith thoroughfares sprinkled with water and sweptवनमालिनीsurrounded with gardensसमुच्छ्रितगृहध्वजा आसीत्banners raised high on the houses.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetOn that day, the thoroughfares of the city of Ayodhya, surrounded with (pleasure) gardens, were sprinkled with water and swept. The flags (on the top) of the houses were raised high.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उस दिन वन और उपवनोंकी पंक्तियोंसे सुशोभित हुई अयोध्यापुरीके घर-घरमें ऊँची-ऊँची ध्वजाएँ फहरा रही थीं; वहाँकी सभी गलियों और सड़कोंको झाड़-बुहारकर वहाँ छिड़काव किया गया था

Hinglish
5.19VR-2-5-19

तदा ह्ययोध्यानिलयः सस्त्रीबालाबलो जनः । रामाभिषेकमाकाञ्क्षन्नाकाण्क्षदुदयं रवेः ॥

tadā hyayodhyānilayaḥ sastrībālābalo janaḥ | rāmābhiṣekamākāñkṣannākāṇkṣadudayaṃ raveḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सस्त्रीबालाबलःwith women, children, and weak, old personsअयोध्यानिलयःliving in Ayodhyaजनःpeopleरामाभिषेकम्coronation of Ramaआकाङ्क्षान्desiringरवे: उदयम्sunriseआकाङ्क्षत्eagerly desired.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset Then all the people living in Ayodhya including women, children and aged alike wishing to see the coronation of Rama eagerly waited for the sunrise.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)स्त्रियों और बालकों सहित अयोध्यावासी जनसमुदाय श्रीराम के राज्याभिषेक को देखने की इच्छा से उस समय शीघ्र सूर्योदय होने की कामना कर रहा था

Hinglish
5.20VR-2-5-20

प्रजालङ्कारभूतं च जनस्यानन्दवर्धनम् । उत्सुकोऽभूज्जनो द्रष्टुं तमयोध्यामहोत्सवम् ॥

prajālaṅkārabhūtaṃ ca janasyānandavardhanam | utsuko'bhūjjano draṣṭuṃ tamayodhyāmahotsavam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
जनस्यfor menआनन्दवर्धनम्enhancing joyतम् अयोध्यामहोत्सवम्that great festival of Ayodhyaद्रष्टुम्to witnessजनःmenउत्सुकः अभूत्became anxious.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset People were anxious to witness that great festival of Ayodhya which was to them (precious) like an ornament and a source of immense joy.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)अयोध्या का वह महान् उत्सव प्रजाओं के लिये अलंकार रूप और सब लोगों के आनन्द को बढ़ाने वाला था; वहाँ के सभी मनुष्य उसे देखने के लिये उत्कण्ठित हो रहे थे

Hinglish
5.21VR-2-5-21

एवं तं जनसंबाधं राजमार्गं पुरोहितः । व्यूहन्निव जनौघं तं शनैराजकुलं ययौ ॥

evaṃ taṃ janasaṃbādhaṃ rājamārgaṃ purohitaḥ | vyūhanniva janaughaṃ taṃ śanairājakulaṃ yayau ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
पुरोहितःpriest (Vasistha)एवम्in this wayजनसम्बाधम्thronged with menतं राजमार्गम्that highwayतं जनौघम्crowds of menव्यूहन्निवlike dividing (into two tracts)शनैःslowlyराजकुलम्royal palaceययौwent.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe priest (Vasistha), beholding the overcrowded highway forced his passage through the crowds of men dividing them into two tracts and slowly entered the royal palace.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इस प्रकार मनुष्यों की भीड़ से भरे हुए राजमार्गपर पहुँचकर पुरोहित जी उस जनसमूह को एक ओर करते हए-से धीरे-धीरे राजमहल की ओर गये

Hinglish
5.22VR-2-5-22

सिताभ्रशिखरप्रख्यं प्रासादमधिरुह्य सः । समीयाय नरेन्द्रेण शक्रेणेव बृहस्पतिः ॥

sitābhraśikharaprakhyaṃ prāsādamadhiruhya saḥ | samīyāya narendreṇa śakreṇeva bṛhaspatiḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सःheसिताभ्रशिखरप्रख्यम्looking like the peak of a mountain covered with white cloudsप्रासादम्royal palaceअधिरुह्यhaving ascendedबृहस्पतिःBrihaspatiशक्रेणेवlike Indraनरेन्द्रेणwith kingसमीयायmet.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving ascended the royal palace resembling the peak of a mountain covered with white clouds, Vasistha approached the king like Brihaspati meeting Indra.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)श्वेत जलद-खण्ड के समान सुशोभित होने वाले महल के ऊपर चढ़कर वसिष्ठजी राजा दशरथ से उसी प्रकार मिले, जैसे बृहस्पति देवराज इन्द्र से मिल रहे हों

Hinglish
5.23VR-2-5-23

तमागतमभिप्रेक्ष्य हित्वा राजासनं नृपः । पप्रच्छ स च तस्मै तत्कृतमित्यभ्यवेदयत् ॥

tamāgatamabhiprekṣya hitvā rājāsanaṃ nṛpaḥ | papraccha sa ca tasmai tatkṛtamityabhyavedayat ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
नृपःkingआगतम्who had arrivedतम्himअभिप्रेक्ष्यhaving seenराजासनम्the throneहित्वाafter leavingपप्रच्छenquiredसः चhe alsoतत्thatकृतम्performedइतिthusतस्मैhimअभ्यवेदयत्informed.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetOn seeing Vasistha the king descended from the throne and enquired whether he had performed the mission to which the ascetic replied affirmatively.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उन्हें आया देख राजा सिंहासन छोड़कर खड़े हो गये और पूछने लगे—’मुने! क्या आपने मेरा अभिप्राय सिद्ध किया।’ वसिष्ठजी ने उत्तर दिया-‘हाँ! कर दिया’

Hinglish
5.24VR-2-5-24

तेन चैव तदा तुल्यं सहासीनाः सभासदः । आसनेभ्यः समुत्तस्थुः पूजयन्तः पुरोहितम् ॥

tena caiva tadā tulyaṃ sahāsīnāḥ sabhāsadaḥ | āsanebhyaḥ samuttasthuḥ pūjayantaḥ purohitam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तदाthenसह आसीनाःseated with himसभासदःcourtiersतेन तुल्यम् एवin the same way as he (Dasaratha) didपुरोहितम्to the priestपूजयन्तःto pay obeisanceआसनेभ्यःfrom their seatsसमुत्तस्थुःrose.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAll those present in the assembly with him (the king) also got up from their seats as he (Dasaratha) did and paid their obeisance to Vasistha.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उनके साथ ही उस समय वहाँ बैठे हुए अन्य सभासद् भी पुरोहित का समादर करते हुए अपने अपने आसनों से उठकर खड़े हो गये

Hinglish
5.25VR-2-5-25

गुरुणा त्वभ्यनुज्ञातो मनिजौघं विसृज्य तम् । विवेशान्तःपुरं राजा सिंहो गिरिगुहामिव ॥

guruṇā tvabhyanujñāto manijaughaṃ visṛjya tam | viveśāntaḥpuraṃ rājā siṃho giriguhāmiva ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राजाthe kingगुरुणाby the preceptorअभ्यनुज्ञातःhaving been permittedतम् मनुजौघम्that assembly of menविसृज्यhaving disposedसिंहःlionगिरिगुहामिवlike the cave of a mountainअन्तःपुरम्inner apartmentविवेशentered.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe king then, dully permitted by the preceptor, disposed the assembly of men and stepped into his inner apartment, like a lion entering the cave of a mountain.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तदनन्तर गुरुजी की आज्ञा ले राजा दशरथ ने उस जनसमुदाय को विदा करके पर्वत की कन्दरा में घुसने वाले सिंह के समान अपने अन्तःपुर में प्रवेश किया

Hinglish
5.26VR-2-5-26

तमग्र्यवेष्प्रमदाजनाकुलं । महेन्द्रवेश्मप्रतिमं निवेशनम् । विदीपयंश्चारु विवेश पार्थिवः । शशीव तारागणसंकुलं नभः ॥

tamagryaveṣpramadājanākulaṃ | mahendraveśmapratimaṃ niveśanam | vidīpayaṃścāru viveśa pārthivaḥ | śaśīva tārāgaṇasaṃkulaṃ nabhaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
पार्थिवःthe kingअग्य्रवेषप्रमदाजनाकुलम्thronged with excellently attired womenमहेन्द्रवेश्मप्रतिमम्equal to the palace of Mahendraतं निवेशनम्that inner apartmentविदीपयन्illuminingचारुbeautifulतारागणसङ्कुलम्crowded with starsनभःskyशशीवlike Moonविवेशentered.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe king entered the inner apartment thronged with excellently attired women which looked like the palace of Mahendra. He resembled the beautiful Moon that illuminates the sky crowded with stars. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चमस्सर्गः।। Thus ends the fifth sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)सुन्दर वेश-भूषा धारण करने वाली सुन्दरियों से भरे हुए इन्द्र सदन के समान उस मनोहर राजभवन को अपनी शोभा से प्रकाशित करते हुए राजा दशरथ ने उसके भीतर उसी प्रकार प्रवेश किया, जैसे चन्द्रमा ताराओं से भरे हुए आकाश में पदार्पण करते हैं

Hinglish