Sarga 57

राक्षसम् मृग रूपेण चरन्तम् काम रूपिणम् । निहत्य रामो मारीचम् तूर्णम् पथि न्यवर्तत ॥

rākṣasam mṛga rūpeṇa carantam kāma rūpiṇam | nihatya rāmo mārīcam tūrṇam pathi nyavartata ||

तस्य संत्वरमाणस्य द्रष्टु कामस्य मैथिलीम् । क्रूर स्वरो अथ गोमायुः विननाद अस्य पृष्ठतः ॥

tasya saṃtvaramāṇasya draṣṭu kāmasya maithilīm | krūra svaro atha gomāyuḥ vinanāda asya pṛṣṭhataḥ ||

स तस्य स्वरम् आज्ञाय दारुणम् रोम हर्षणम् । चिंतयामास गोमायोः स्वरेण परिशन्कितः ॥

sa tasya svaram ājñāya dāruṇam roma harṣaṇam | ciṃtayāmāsa gomāyoḥ svareṇa pariśankitaḥ ||

अशुभम् बत मन्ये अहम् गोमायुः वाश्यते यथा । स्वस्ति स्यात् अपि वैदेह्या राक्षसैः भक्षणम् विना ॥

aśubham bata manye aham gomāyuḥ vāśyate yathā | svasti syāt api vaidehyā rākṣasaiḥ bhakṣaṇam vinā ||

मारीचेन तु विज्ञाय स्वरम् आलक्ष्य मामकम् । विक्रुष्टम् मृग रूपेण लक्ष्मणः शृणुयात् यदि ॥

mārīcena tu vijñāya svaram ālakṣya māmakam | vikruṣṭam mṛga rūpeṇa lakṣmaṇaḥ śṛṇuyāt yadi ||

स सौमित्रिः स्वरम् श्रुत्वा ताम् च हित्वा अथ मैथिलीम् । तया एव प्रहितः क्षिप्रम् मत् सकाशम् इह एष्यति ॥

sa saumitriḥ svaram śrutvā tām ca hitvā atha maithilīm | tayā eva prahitaḥ kṣipram mat sakāśam iha eṣyati ||

राक्षसैः सहितैर् नूनम् सीताया ईप्सितो वधः । कांचनः च मृगो भूत्वा व्यपनीय आश्रमात् तु माम् ॥

rākṣasaiḥ sahitair nūnam sītāyā īpsito vadhaḥ | kāṃcanaḥ ca mṛgo bhūtvā vyapanīya āśramāt tu mām ||

दूरम् नीत्वा अथ मारीचो राक्षसो अभूत् शर आहतः । हा लक्ष्मण हतो अस्मि इति यत् वाक्यम् व्यजहार ह ॥

dūram nītvā atha mārīco rākṣaso abhūt śara āhataḥ | hā lakṣmaṇa hato asmi iti yat vākyam vyajahāra ha ||

अपि स्वस्ति भवेत् द्वाभ्याम् रहिताभ्याम् मया वने । जनस्थान निमित्तम् हि कृत वैरो अस्मि राक्षसैः ॥

api svasti bhavet dvābhyām rahitābhyām mayā vane | janasthāna nimittam hi kṛta vairo asmi rākṣasaiḥ ||

निमित्तानि च घोराणि दृश्यन्ते अद्य बहूनि च । इति एवम् चिंतयन् रामः श्रुत्वा गोमायु निःस्वनम् ॥

nimittāni ca ghorāṇi dṛśyante adya bahūni ca | iti evam ciṃtayan rāmaḥ śrutvā gomāyu niḥsvanam ||

निवर्तमानः त्वरितो जगाम आश्रमम् आत्मवान् । आत्मनः च अपनयनम् मृग रूपेण रक्षसा ॥

nivartamānaḥ tvarito jagāma āśramam ātmavān | ātmanaḥ ca apanayanam mṛga rūpeṇa rakṣasā ||

आजगाम जनस्थानम् राघवः परिशन्कितः । तम् दीन मानसम् दीनम् आसेदुः मृग पक्षिणः ॥

ājagāma janasthānam rāghavaḥ pariśankitaḥ | tam dīna mānasam dīnam āseduḥ mṛga pakṣiṇaḥ ||

सव्यम् कृत्वा महात्मानम् घोराम् च ससृजुः स्वरान् । तानि दृष्ट्वा निमित्तानि महाघोराणि राघवः । न्यवर्तत अथ त्वरितो जवेन आश्रमम् आत्मनः ॥

savyam kṛtvā mahātmānam ghorām ca sasṛjuḥ svarān | tāni dṛṣṭvā nimittāni mahāghorāṇi rāghavaḥ | nyavartata atha tvarito javena āśramam ātmanaḥ ||

ततो लक्षणम् आयान्तम् ददर्श विगत प्रभम् । ततो अविदूरे रामेण समीयाय स लक्ष्मणः ॥

tato lakṣaṇam āyāntam dadarśa vigata prabham | tato avidūre rāmeṇa samīyāya sa lakṣmaṇaḥ ||

विषण्णः स विषण्णेन दुःखितो दुःख भागिना । संजगर्हे अथ तम् भ्राता दृष्टा लक्ष्मणम् आगतम् ॥

viṣaṇṇaḥ sa viṣaṇṇena duḥkhito duḥkha bhāginā | saṃjagarhe atha tam bhrātā dṛṣṭā lakṣmaṇam āgatam ||

विहाय सीताम् विजने वने राक्षस सेविते । गृहीत्वा च करम् सव्यम् लक्ष्मणम् रघुनंदनः ॥

vihāya sītām vijane vane rākṣasa sevite | gṛhītvā ca karam savyam lakṣmaṇam raghunaṃdanaḥ ||

उवाच मधुर उदर्कम् इदम् परुषम् आर्तवत् । अहो लक्ष्मण गर्ह्यम् ते कृतम् यः त्वम् विहाय ताम् ॥

uvāca madhura udarkam idam paruṣam ārtavat | aho lakṣmaṇa garhyam te kṛtam yaḥ tvam vihāya tām ||

सीताम् इह आगतः सौम्य कच्चित् स्वस्ति भवेत् इति । न मे अस्ति संशयो वीर सर्वथा जनकात्मजा ॥

sītām iha āgataḥ saumya kaccit svasti bhavet iti | na me asti saṃśayo vīra sarvathā janakātmajā ||

विनष्टा भक्षिता वा अप राक्षसैः वन चारिभिः । अशुभानि एव भूयिष्ठम् यथा प्रादुर् भवन्ति मे ॥

vinaṣṭā bhakṣitā vā apa rākṣasaiḥ vana cāribhiḥ | aśubhāni eva bhūyiṣṭham yathā prādur bhavanti me ||

अपि लक्ष्मण सीतायाः सामग्र्यम् प्राप्नुयावहे । जीवन्त्याः पुरुषव्याघ्र सुताया जनक्स्य वै ॥

api lakṣmaṇa sītāyāḥ sāmagryam prāpnuyāvahe | jīvantyāḥ puruṣavyāghra sutāyā janaksya vai ||

यथा वै मृग संघाःअ गोमायुः च भैरवम् । वाश्यन्ते शकुनाः च अपि प्रदीप्ताम् अभितो दिशम् । अपि स्वस्ति भवेत् तस्या राज पुत्र्या महाबल ॥

yathā vai mṛga saṃghāḥa gomāyuḥ ca bhairavam | vāśyante śakunāḥ ca api pradīptām abhito diśam | api svasti bhavet tasyā rāja putryā mahābala ||

इदम् हि रक्षो मृग संनिकाशम्प्रलोभ्य माम् दूरम् अनुप्रयातम् । हतम् कथंचित् महता श्रमेणस राक्षसो अभूत् म्रियमाण एव ॥

idam hi rakṣo mṛga saṃnikāśampralobhya mām dūram anuprayātam | hatam kathaṃcit mahatā śrameṇasa rākṣaso abhūt mriyamāṇa eva ||

मनः च मे दीनम् इह अप्रहृष्टम्चक्षुः च सव्यम् कुरुते विकारम् । असंशयम् लक्ष्मण न अस्ति सीताहृता मृता वा पथि वर्तते वा ॥

manaḥ ca me dīnam iha aprahṛṣṭamcakṣuḥ ca savyam kurute vikāram | asaṃśayam lakṣmaṇa na asti sītāhṛtā mṛtā vā pathi vartate vā ||