Sarga 2

कृत आतिथ्योऽथ रामस्तु सूर्यस्य उदयनम् प्रति । आमंत्र्य स मुनीम् तत् सर्वान् वनम् एव अन्वगाहत ॥

kṛta ātithyo'tha rāmastu sūryasya udayanam prati | āmaṃtrya sa munīm tat sarvān vanam eva anvagāhata ||

नाना मृग गण आकीर्णम् ऋक्ष शार्दूल सेवितम् । ध्वस्त वृक्ष लता गुल्मम् दुर्दर्श सलिलाशयम् ॥

nānā mṛga gaṇa ākīrṇam ṛkṣa śārdūla sevitam | dhvasta vṛkṣa latā gulmam durdarśa salilāśayam ||

निष्कूजमाना शकुनि झिल्लिका गण नादितम् । लक्ष्मण अनुचरोओ रामो वन मध्यम् ददर्श ह ॥

niṣkūjamānā śakuni jhillikā gaṇa nāditam | lakṣmaṇa anucaroo rāmo vana madhyam dadarśa ha ||

सीताया सह काकुत्स्थः तस्मिन् घोर मृग आयुते । ददर्श गिरि शृङ्ग आभम् पुरुषादम् महास्वनम् ॥

sītāyā saha kākutsthaḥ tasmin ghora mṛga āyute | dadarśa giri śṛṅga ābham puruṣādam mahāsvanam ||

गम्भीर अक्षम् महावक्त्रम् विकटम् विकटोदरम् । बीभत्सम् विषमम् दीर्घम् विकृतम् घोर दर्शनम् ॥

gambhīra akṣam mahāvaktram vikaṭam vikaṭodaram | bībhatsam viṣamam dīrgham vikṛtam ghora darśanam ||

वसानम् चर्म वैयाघ्रम् वस आर्द्रम् रुधिरोक्षितम् । त्रासनम् सर्व भूतानाम् व्यादितास्यम् इव अन्तकम् ॥

vasānam carma vaiyāghram vasa ārdram rudhirokṣitam | trāsanam sarva bhūtānām vyāditāsyam iva antakam ||

त्रीन् सिंहान् चतुरो व्याघ्रान् द्वौ वृकौ पृषतान् दश । सविषाणम् वसादिग्धम् गजस्य च शिरो महत् ॥

trīn siṃhān caturo vyāghrān dvau vṛkau pṛṣatān daśa | saviṣāṇam vasādigdham gajasya ca śiro mahat ||

अवसज्य आअयसे शूले विनदन्तम् महास्वनम् । स रामम् लक्ष्मणम् चैव सीताम् दृष्ट्वा च मैथिलीम् ॥

avasajya āayase śūle vinadantam mahāsvanam | sa rāmam lakṣmaṇam caiva sītām dṛṣṭvā ca maithilīm ||

अभ्य धावत् सुसंक्रुद्धो प्रजाः काल इव अन्तकः । स कृत्वा भैरवम् नादम् चालयन् इव मेदिनीम् ॥

abhya dhāvat susaṃkruddho prajāḥ kāla iva antakaḥ | sa kṛtvā bhairavam nādam cālayan iva medinīm ||

अङ्केन आदाय वैदेहीम् अपक्रम्य तदा अब्रवीत् । युवाम् जटा चीर धरौ सभार्यौ क्षीण जीवितौ ॥

aṅkena ādāya vaidehīm apakramya tadā abravīt | yuvām jaṭā cīra dharau sabhāryau kṣīṇa jīvitau ||

प्रविष्टौ दण्डकारण्यम् शर चाप असि पाणिनौ । कथम् तापसयोः युवाम् च वासः प्रमदया सह ॥

praviṣṭau daṇḍakāraṇyam śara cāpa asi pāṇinau | katham tāpasayoḥ yuvām ca vāsaḥ pramadayā saha ||

अधर्म चारिणौ पापौ कौ युवाम् मुनि दूषकौ । अहम् वनम् इदम् दुर्गम् विराघो नाम राक्षसः ॥

adharma cāriṇau pāpau kau yuvām muni dūṣakau | aham vanam idam durgam virāgho nāma rākṣasaḥ ||

चरामि सायुधो नित्यम् ऋषि मांसानि भक्षयन् । इयम् नारी वरारोहा मम भार्या भविष्यति ॥

carāmi sāyudho nityam ṛṣi māṃsāni bhakṣayan | iyam nārī varārohā mama bhāryā bhaviṣyati ||

युवयोः पापयोः च अहम् पास्यामि रुधिरम् मृधे । तस्य एवम् ब्रुवतो दुष्टम् विराधस्य दुरात्मनः ॥

yuvayoḥ pāpayoḥ ca aham pāsyāmi rudhiram mṛdhe | tasya evam bruvato duṣṭam virādhasya durātmanaḥ ||

श्रुत्वा सगर्वितम् वाक्यम् संभ्रान्ता जनकात्मजा । सीता प्रावेपिता उद्वेगात् प्रवाते कदली यथा ॥

śrutvā sagarvitam vākyam saṃbhrāntā janakātmajā | sītā prāvepitā udvegāt pravāte kadalī yathā ||

ताम् दृष्ट्वा राघवः सीताम् विराध अङ्कगताम् शुभाम् । अब्रवीत् लक्ष्मणम् वाक्यम् मुखेन परिशुष्यता ॥

tām dṛṣṭvā rāghavaḥ sītām virādha aṅkagatām śubhām | abravīt lakṣmaṇam vākyam mukhena pariśuṣyatā ||

पश्य सौम्य नरेन्द्रस्य जनकस्य अत्म संभवाम् । मम भार्याम् शुभाचाराम् विराधाङ्के प्रवेशिताम् ॥

paśya saumya narendrasya janakasya atma saṃbhavām | mama bhāryām śubhācārām virādhāṅke praveśitām ||

अत्यन्त सुख संवृद्धाम् राजपुत्रीम् यशस्विनीम् । यत् अभिप्रेतम् अस्मासु प्रियम् वर वृतम् च यत् ॥

atyanta sukha saṃvṛddhām rājaputrīm yaśasvinīm | yat abhipretam asmāsu priyam vara vṛtam ca yat ||

कैकेय्यास्तु सुसंवृत्तम् क्षिप्रम् अद्य एव लक्ष्मण । या न तुष्यति राज्येन पुत्रार्थे दीर्घ दर्शिनी ॥

kaikeyyāstu susaṃvṛttam kṣipram adya eva lakṣmaṇa | yā na tuṣyati rājyena putrārthe dīrgha darśinī ||

ययाऽहम् सर्वभूतानाम् प्रियः प्रस्थापितो वनम् । अद्य इदानीम् सकामा सा या माता मम मध्यमा ॥

yayā'ham sarvabhūtānām priyaḥ prasthāpito vanam | adya idānīm sakāmā sā yā mātā mama madhyamā ||

पर स्पर्शात् तु वैदेह्या न दुःखतरम् अस्ति मे । पितुर् विनाशात् सौमित्रे स्व राज्य हरणात् तथा ॥

para sparśāt tu vaidehyā na duḥkhataram asti me | pitur vināśāt saumitre sva rājya haraṇāt tathā ||

इति ब्रुवति काकुत्स्थे बाष्प शोक परिप्लुतः । अब्रवीत् लक्ष्मणः क्रुद्धो रुद्धो नाग इव श्वसन् ॥

iti bruvati kākutsthe bāṣpa śoka pariplutaḥ | abravīt lakṣmaṇaḥ kruddho ruddho nāga iva śvasan ||

अनाथ इव भूतानाम् नाथः त्वम् वासवोपमः । मया प्रेष्येण काकुत्स्थः किम् अर्थम् परितप्यसे ॥

anātha iva bhūtānām nāthaḥ tvam vāsavopamaḥ | mayā preṣyeṇa kākutsthaḥ kim artham paritapyase ||

शरेण निहतस्य अद्य मया क्रुद्धेन रक्षसः । विराधस्य गत असोः हि मही पास्यति शोणितम् ॥

śareṇa nihatasya adya mayā kruddhena rakṣasaḥ | virādhasya gata asoḥ hi mahī pāsyati śoṇitam ||

राज्य कामे मम क्रोधो भरते यो बभूव ह । तम् विराधे विमोक्ष्यामि वज्री वज्रम् इव अचले ॥

rājya kāme mama krodho bharate yo babhūva ha | tam virādhe vimokṣyāmi vajrī vajram iva acale ||

मम भुज बल वेग वेगितःपततु शरोऽस्य महान् महोरसि । व्यपनयतु तनोः च जीवितम्पततु ततः च महीम् विघूर्णितः ॥

mama bhuja bala vega vegitaḥpatatu śaro'sya mahān mahorasi | vyapanayatu tanoḥ ca jīvitampatatu tataḥ ca mahīm vighūrṇitaḥ ||